نظریه تکامل داروین یا نظریه تکامل مولانا؟

نظریه تکامل داروین یا نظریه تکامل مولانا؟

۱۰ آذر ۱۴۰۱ - ۰۹:۲۶ زمان مطالعه : 5 دقیقه
سرویس فرهنگ و هنر - مبلغ : اغلب به اشتباه داروین را پیشگام نظریه تکامل دانستند در حالی که مطمئناً لامارک و مولانا در این باره بر او تقدّم دارند.

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - مبلغ مهر، مولیادی کارتانگارا، استاد فلسفه اسلامی دانشگاه اسلامی جاکارتا از کشور اندونزی، در مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران حاضر شد و به بحث و تبادل نظر با رئیس، معاون پژوهشی و مدیر گروه ادیان و عرفان مؤسسه پرداخت.

پروفسور کارتانگارا در این نشست به ارائه یک سخنرانی با عنوان «نظریه تکامل از منظر مولانا، صدرا و داروین» و به زبان انگلیسی پرداخت. وی سخنرانی انگلیسی خود را با اشاراتی به جایگاه کلیدی «عشق» در اندیشه مولانا آغاز کرد و گفت: وقتی مولانا این نیروی اساسی را «عشق» می نامد، البته این کار را عمداً انجام می دهد. او با این نامگذاری می خواهد به ما بفهماند که عشق به جهان و حرکت آنْ جهت یا مقصد خاصّی داده است که باید به سوی آن حرکت کند و آن را نادیده نینگارد. بنابراین چگونگی تکامل جهان از سطح پایین به سطح بالاتر را می توان در اشعار مولانا به وضوح دریافت.

وی ادامه داد: به نظر مولانا، ابتدا انسان به اقلیم غیرآلی آمد و از حالت غیرآلی به حالت نباتی درآمد. سال های بسیاری در حالت نباتی زندگی کرد و چون از حالت نباتی به حالت حیوانی رسید، حالت نباتی هرگز به یادش نبود. و چنین گرایشی مانند تمایل نوزادان به مادرشان می ماند که نوزاد راز تمایل خود به شیر خوردن را نمی داند. در نهایت هم آفریدگار انسان را از حالت حیوانی به سوی انسانیت هدایت کرد. بدین ترتیب آدمی از اقلیمی به اقلیم دیگر (از یک جهان هستی به جهان دیگر) پیش رفت تا اینکه اکنون باهوش، خردمند و توانا شده است.

کارتانگرا در ادامه، به مقایسه آرای مولانا و ملاصدرا در باب تکامل پرداخت و اضافه کرد: مولانا به لحاظ فلسفی توضیح نداده است که دگرگونی و استعلای فوق به چه طریقی به وقوع می پیوندد. امری که چند قرن بعد توسط ملاصدرا عملی شد. بنا به آرای صدرا، هر حرکت یا تغییری مستلزم حرکت جوهری است. این حرکت، یک پدیده جهانی است و در هر چیزی نفوذ می کند. کل جهان های فیزیکی و حتی روحی یا مثالی که تا کهن الگوهای تغییرناپذیر یا نورانی امتداد می یابند در حرکت یا وجود دائمی هستند. تردیدی نیست که این دیدگاه با نظریه مولانا مطابقت دارد که جهان هستی یک سیر تکاملی طولانی را طی کرده و پس از مرگ انسان نیز متوقف نمی شود. ملاصدرا نیز مانند مولانا معتقد است که این حرکت تکاملی در سطح انسانی ختم نمی شود، بلکه در مراتب نفسانی، مثالی و حتی کهن الگویی تا رسیدن به حضور الهی، ادامه خواهد داشت.

این استاد دانشگاه در ادامه سخنرانی خود را به مقایسه نظرات مولانا و چارلز داروین (۱۸۰۹-۱۸۸۲)، که در دنیا به خاطر نظریه اش در مورد تکامل شناخته شده است، اختصاص داد. به باور کارتانگرا، اغلب به اشتباه داروین پیشگام این نظریه دانسته شده است، در حالی که مطمئناً لامارک و مولانا در این باره بر او تقدّم دارند. به نظر پروفسور کارتانگرا، داروین اساساً نظریه مولانا را -که بر اساس یک ادراک عرفانی بیان شده- با استفاده از مستندات تجربی ارائه کرده است.

کاتانگرا افزود: با وجود این ارتباط مثبت بین آرای مولانا و داروین، دیدگاه آنها در مورد برخی جنبه های خاص از این تحول، اساساً متفاوت است. حداقل چهار مورد وجود دارد که در آنها تفاوت ها را درمی یابیم. اولاً، داروین تکامل را تنها در سطوح بیولوژیکی مورد بحث قرار می دهد. بنابراین، گستره تکاملِ مولانا از داروین فراخ تر است، زیرا نه تنها در سطح فیزیکی بلکه در سطوح غیرفیزیکی نیز از «تکامل» صحبت می کند.ثانیاً، داروین معتقد بود که این قانون «انتخاب طبیعی» است که نتیجه تکامل بیولوژیکی است. با این حال، برای سخنران حاضر واقعاً روشن نیست که آیا این انتخاب طبیعی واقعاً «قدرت» است که این تکامل بیولوژیکی را به وجود آورده است یا صرفاً «مکانیسمی» است که از طریق آن تکامل رخ داده است. در مورد مولانا، نیروی اساسی که مسئول تحول در جهان بوده، عشق است. به گفته او این عشق است که باعث تکامل جهان در سطوح مختلف (کیهانی، زمین شناختی، زیستی، ذهنی و حتی معنوی) شده است. مولانا گفت: عشق عامل حرکت در عالم ماده است. زمین و آسمان به واسطه عشق می چرخد. عامل رشد در نبات و حرکت در موجودات ذی شعور است. همچنین محبت است که باعث رشد گیاه می شود و همچنین عشق است که حیوان را به حرکت در می آورد و تکثیر می کند.ثالثاً، در نظریه داروین، این قدرت بنیادی کور و تصادفی است. به نظر او، همه موجودات ارگانیک، از جمله انسان محصول شانس کور هستند. اما در نظریه مولانا، تکامل مقصد مشخصی دارد و تکامل در سطح انسان متوقف نخواهد شد. به گفته مولانا، این تکامل، تا رسیدن به هدف خود، یعنی اتحاد با خداوند، بسیار فراتر از قلمرو بشری، به حرکت خود ادامه خواهد داد.

این استاد فلسفه اسلامی گفت: آخرین (چهارمین) تفاوت این است که به گفته داروین، تکامل فقط در سطح فیزیکی رخ می دهد. او حتی به عمد آن را از هرگونه رابطه با قدرت ها یا واقعیت های متعالی (مانند خدا و فرشتگان) جدا می کند. برای او این خدا نیست که باعث شده چیزهای ارگانیک از حالت های پایین تر به حالت های برتر و بهتر تبدیل شوند، بلکه انتخابِ طبیعی است. اما از نظر مولانا این تکامل مستلزم وجود خداوند به عنوان شرط اصلی تکامل در این جهان است که بدون او نمی توان تکاملی را تصوّر کرد. زیرا اگر تکامل ناشی از عشق باشد، عشق به معشوق نیاز دارد. یعنی خدایی که بدون او عشق هرگز وجود نداشت. خداوند از نظر او عامل و علت غایی آن است. او مبدأ و همچنین محل بازگشت همه چیزهایی است که در جهان هستی وجود دارد. بنابراین، در مقایسه با نظریه داروین، نظریه تکامل مولانا با آموزه ها یا اصول دینی سازگارتر است.

این خبر توسط سایت خبرآنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : خبرآنلاین

اخبار گوناگون در برخط