رانت زدایی از اسکناس سبز؟

رانت زدایی از اسکناس سبز؟

۰۶ بهمن ۱۴۰۱ - ۰۰:۵۳ زمان مطالعه : 8 دقیقه
سرویس اقتصادی - رئیس‌کل بانک‌مرکزی، روز سه‌شنبه در پیامی از عرضه ارز از سوی این بانک به قیمت بازار خبر داد. فرزین اعلام کرد که بانک‌مرکزی با هدف حذف رانت، معاملات دلار توافقی را متوقف کرده و از این پس متقاضیان می‌توانند بدون انجام ثبت‌‌‌‌‌‌‌نام و با نرخ بازار ارز دریافت کنند.

به گزارش سرویس اقتصادی خبر ناب به نقل از فرارو - سخنان رئیس کل بانک مرکزی مبنی بر ورود این نهاد به بازار ارز و عرضه با قیمت تابلوی صرافی ها را می توان نوعی گردش در سیاستگذاری ارزی و گامی مثبت به سوی بازار آزاد مبادله ارز تلقی کرد. به نظر می رسد بانک مرکزی در حال حرکت به سوی پذیرش سازوکارهای قیمتی بازار آزاد و مداخله ارزی در این چارچوب است. با این حال این نخستین گام در این مسیر محسوب می شود و تداوم این رویه و تحقق بازار رقابتی ارز مستلزم توجه به برخی ملاحظات است. برداشتن محدودیت ها از عرضه کنندگان ارز، ایجاد یک بازار رقابتی با مکانیزم حراج به جای سازوکارهای فعلی تخصیص ارز و ایجاد بازار ابزارهای مشتقه از جمله این اقدامات است. تحقق این مهم در گرو آن است که بانک مرکزی بازار رقابتی را هم در سطح خرده فروشی و هم در سطح عمده فروشی تامین کند و بازیگران بازار ارز، اعم از صرافی ها، صادرکنندگان، واردکنندگان و مردم عادی، بدون قیمت گذاری دستوری در این بازار به فعالیت بپردازند.

رانت زدایی از اسکناس سبز؟

رئیس کل بانک مرکزی، روز سه شنبه در پیامی از عرضه ارز از سوی این بانک به قیمت بازار خبر داد. فرزین اعلام کرد که بانک مرکزی با هدف حذف رانت، معاملات دلار توافقی را متوقف کرده و از این پس متقاضیان می توانند بدون انجام ثبت نام و با نرخ بازار ارز دریافت کنند. این سخنان رئیس کل را می توان نوعی خرق عادت سیاستگذار و چرخش او به سمت سیاست مناسب ارزی تلقی کرد. این اقدام که به عبارتی به رسمیت شناختن نرخ بازار آزاد ارز و تمام تقاضاهای موجود در این بازار به شمار می رود، به نوعی نخستین گام در این جهت محسوب می شود، با این حال ملاحظاتی نسبت به این سیاست وجود دارد که تداوم و موفقیت رویکرد جدید بانک مرکزی در گرو توجه به آنهاست. پیش از در مواجهه با التهابات ارزی، بانک مرکزی رویه عدم پذیرش برخی تقاضاها برای ارز و تلاش برای کنترل نرخ ارز را در پیش می گرفت که ضمن ایجاد رانت، در نهایت پس از صرف منابع گسترده ارزی کشور با شکست مواجه می شد و ساختارهای اقتصادی کشور را معیوب می کرد. با توجه به اظهارات فرزین به نظر می رسد قرار است توجه بانک مرکزی به جای تمرکز صرف بر قیمت، بر ساختارها و سیاست ها متمرکز شود.

نقشه تازه رئیس‎کل

محمدرضا فرزین، رئیس کل بانک مرکزی، روز سه شنبه در یک توییت اعلام کرد بانک مرکزی با هدف حذف رانت شکل گرفته در بازار متشکل ارزی و دلار توافقی، سیاست تازه ای را درپیش گرفته و از این به بعد متقاضیان ارز می توانند با مراجعه به صرافی ها ارز موردنیاز خود را به قیمت بازار دریافت کنند. این سخنان رئیس کل در حالی مطرح می شود که تا پیش از این سیاست پیش گرفته شده از سوی روسای پیشین بانک مرکزی رنگ و بوی دیگری داشت. بر این اساس در گذشته و در التهابات ارزی پیشین، سیاستگذار در تلاش بود تا قیمت شکل گرفته در بازار غیررسمی را به انحای مختلف به رسمیت نشناسد و آن را ناشی از برخی تقاضاهای سفته بازانه و حتی تقاضاهای غیرضروری ناشی از تلاش برای حفظ ارزش دارایی و ذیل حساب سرمایه تلقی کند.

این مساله در کنار هدف سیاستی کنترل قیمت ارز باعث می شد تا سیاستگذار با استفاده از منابع ارزی در اختیار خود و محدود کردن متقاضیان به آن دسته از تقاضاهایی که از نظر بانک مرکزی واقعی بودند سعی کند قیمت ارز را کنترل کند؛ تلاشی که چندین مرتبه با شکست مواجه شد؛ در واقع هنگامی که بانک مرکزی نرخ بازار و تمام تقاضاها برای ارز را به رسمیت نمی شناخت مجبور بود نرخ دیگری را برای تقاضاهای، به زعم خود، واقعی به وجود بیاورد. این اقدام با ایجاد انگیزه برای دستیابی به ارز ترجیحی ارزان و آربیتراژ آن با بازار، به تقاضا برای ارز دامن می زد؛ نمونه این موضوع را می توان در ایجاد صف برای اخذ سهمیه دوهزار دلاری ارز مشاهده کرد.

این دست اقدامات علاوه بر اینکه به رغم صرف منابع ارزی کشور و خلق رانت های هنگفت به نتیجه نمی رسید معمولا با تخریب ابزارها و اعتماد بازیگران بازار به سیاستگذار منتهی می شد؛ در واقع پیش از این واکنش های بانک مرکزی به التهابات بازار ارز به گونه ای صورت می گرفت که به معیوب شدن ساختارهای موجود می انجامید و در نهایت بانک مرکزی مجبور می شد تا سازوکار یا بازاری جدید برای تخصیص ارز معرفی کند.

شرط تداوم چرخش

فارغ از سخنان رئیس کل بانک مرکزی که گام نخست برای حرکت به سوی بازار آزاد ارز محسوب می شود، تداوم این روند و تحقق ارز تک نرخی نیازمند رعایت برخی ملاحظات و توجه به برخی نکات است که چارچوب سیاستی مشخصی را برای بانک مرکزی شکل می دهد. نخست بانک مرکزی باید توجه داشته باشد که بازار متشکل و محدودیت های آن نباید به مانعی بر سر سیاست اعلام شده از سوی رئیس کل تبدیل شود. در این مسیر بانک مرکزی باید تقسیم بندی های سنتی متقاضیان ارز را کنار گذاشته و به صورت یکپارچه و یکدست و با به کار گیری مکانیزم حراج منابع خود را در بازار ارز تزریق کند.

در اینجا باید توجه داشت که باز گذاشتن دست عرضه کنندگان ارز نکته مهمی محسوب می شود و ملزم کردن ایشان به فروش ارز خود به صرافی بانک ملی چندان منطقی به نظر نمی رسد؛ اعطای مجوز به دیگر بانک ها برای خرید ارز صادرکنندگان یا حتی فروش مستقیم ارز از سوی صادرکنندگان در بازار گزینه های دیگری هستند که تمرکز و انرژی بانک مرکزی را از نقاط کم اهمیت تر بازار ارز آزاد می کند و باید مورد توجه قرار بگیرد؛ در واقع با ایجاد بستری شفاف که معاملات ارزی در آن با قیمت روز بازار انجام می شود و انگیزه عرضه را افزایش می دهد، محدود کردن خرید ارز به یک صرافی خاص قابل توجیه نیست؛ در واقع مکانیزم حراج ارز در یک بازار رقابتی می تواند علاوه بر فراهم آوردن بستری برای معاملات مستقیم عرضه کنندگان و متقاضیان ارز، به کانال دخالت سیاستگذار در بازار نیز تبدیل شود.

در این صورت می توان امیدوار بود بانک مرکزی به شکلی پایدار به جای تمرکز بر کنترل قیمت و نرخ گذاری بر تعریف سیاست ها و چارچوب های بازار متمرکز شود. از سوی دیگر ممکن است سیاست تازه اعلام شده در ادامه مسیر خود در تعارض با برخی بازارها و سازوکارهای موجود بازار ارز قرار بگیرد؛ در اینجا هدف اصلی از سیاست ورود به بازار ارز با نرخ آزاد نباید تحت الشعاع قرار گیرد و در صورت لزوم حذف چارچوب های قبلی، این اقدام باید انجام شود.

باید توجه داشت با رسیدن نرخ ارز بانک مرکزی به نرخ بازار آزاد، امکان تعریف ابزارهای مشتقه از سوی بانک مرکزی ممکن می شود و از این طریق بازار ارز عمق بیشتری پیدا می کند و سیاستگذار، علاوه بر اینکه اعتبار بالاتری در بازار پیدا می کند، اهرم های بزرگ تری برای کنترل انتظارات برعهده خواهد داشت؛ ابزارهایی که در حال حاضر در معاملات فردایی غیررسمی قرار دارند. چنین اقدامی گام بلندی در راستای پوشش ریسک صادرکنندگان و واردکنندگان در تامین ارز خواهد بود. در نهایت باید توجه داشت که تمام این اقدامات ممکن است در کوتاه مدت به رسیدن نرخ به سطحی که موردانتظار است، منجر شود، اما باید توجه داشت که چارچوب بندی درست در بازار، حرکت به سوی ثبات و روان ساختن آن، هدف معتبر و بااهمیت تری است که با اقدام فعلی همخوانی دارد.

نیاز است بانک مرکزی، هم در سطح عمده فروشی و هم سطح خرده فروشی اسکناس سبزرنگ، بازار رقابتی را تضمین کند. در عین حال برای ممانعت از ایجاد نرخ های متعدد و انجام دادوستد آزادانه ارز در صرافی ها، لازم است آنها بدون هیچ قیمت گذاری دستوری به فروش ارز خود در سطح خرده فروشی اقدام کنند. به عبارت دیگر صرافی ها در سطح عمده فروشی با رقابت در بازار متشکل ارز را به بالاترین قیمتی که می خواهند می خرند و در سطح خرده فروشی با رقابت با دیگر صرافی ها به پایین ترین نرخی که می توانند ارز خود را می فروشند. این چارچوبی است که در نهایت در بازار اسکناس باید به آن دست یافت.

جزئیات شیوه جدید مبادلات ارزی

پس از سخنان رئیس کل بانک مرکزی، روز گذشته نبی زاده، مشاور ارزی رئیس کل بانک مرکزی در سخنانی به اعلام جزئیات تصمیم جدید بانک مرکزی پرداخت. بر این اساس دو اقدام اصلی برای سامان دادن به بازار ارز صورت گرفته است؛ نخست به صرافان در سراسر کشور اجازه داده شده است، بتوانند در بازار ارز نسبت به خرید و فروش ارز اقدام کنند. این مقام بانک مرکزی افزود: با تسهیلگری که انجام شده، صرافان می توانند در بازار ورود داشته باشند و بانک مرکزی نیز در کنار صرافی ها، نرخ سازی خواهد کرد و به این صورت نخواهد بود که بانک مرکزی هر نرخی که در بازار شکل بگیرد را بپذیرد. او ادامه داد: به ثبات رساندن بازار ارز باید گام به گام انجام شود و گام اول احیای ثبات بازار ارز از دیروز کلید خورده است و با شکل گیری زیرساخت های موردنیاز، بانک مرکزی در گام های بعدی بازار ارز را به ثبات می رساند.

این مقام مسوول درباره نرخ بازار متشکل ارزی گفت: این نرخ نه تنها با بازار غیررسمی کشور بلکه با واقعیت های اقتصادی نیز تطابق نداشت؛ از طرفی وجود فاصله بین نرخ توافقی و بازار غیررسمی موجب شکل گیری رانت شده بود و امکان دسترسی افرادی که نیازمند واقعی ارز بودند، محدود شده بود. او تصریح کرد که بانک مرکزی در تصمیم جدید خود، ضمن از بین بردن بازار توافقی، نرخی را تعیین می کند که رانت را از بین ببرد. او ادامه داد: البته سیاست بانک مرکزی پذیرش این نرخ به عنوان نرخ رسمی ارز کشور نیست و از این به بعد بانک مرکزی در این بازار با قدرت حضور پیدا خواهد کرد؛ بانک مرکزی قطعا با ورود با قدرت بیشتر در بازار ارز، اجازه شکل گیری این نرخ ها که از نظر بنیان های اقتصادی نیز صحیح نیست را نمی دهد.

نبی زاده در پایان سخنانش اعلام کرد که مردم از این به بعد فروشنده نیز خواهند بود و می توانند ارز خود را با نرخ بازار تابلو به صرافی ها به صورت رسمی و با رعایت ضوابط بانک مرکزی بفروشند؛ بنابراین از این به بعد برای دریافت ارز نیازی به ثبت نام در سایت و ایستادن در صف نیست و مردم به راحتی می توانند با مراجعه به صرافی ها نسبت به خرید و فروش ارز اقدام کنند.

این خبر توسط سایت فرارو منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : فرارو

اخبار گوناگون در برخط