ببر آسیایی چطور سر از شمال ایران درآورده است؟

ببر آسیایی چطور سر از شمال ایران درآورده است؟

۳۰ خرداد ۱۴۰۳ - ۲۲:۰۰ زمان مطالعه : 8 دقیقه
سرویس اجتماعی - گونه پشه آئدس بیش از یک دهه است که به ایران آمده و تغییرات اقلیمی نه تنها در ایران که در سراسر جهان جمعیت این گونه را افزایش داده است. به طوری که در ۱۲۵ کشور جهان بیماری‌های منتقله از این پشه نیمی از جمعیت جهان را تهدید می‌کند.

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از همشهری - زهرا رفیعی: تغییرات اقلیمی انتقال بیماری های وابسته به پشه آئدس را در دنیا بیشتر کرده است. تب دنگی در حال حاضر شایع ترین بیماری منتقل شده توسط پشه های آئدس است. گزارش ها نشان می دهد که موارد دنگی در دو دهه گذشته هشت برابر شده است. فقط در سال ۲۰۱۹، بیش از ۵ میلیون مورد در سراسر جهان گزارش شده است. بیشترین تعداد موارد اغلب در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری، مانند آسیای جنوب شرقی، آمریکای لاتین، و به طور فزاینده، بخش هایی از اروپا مانند فرانسه، ایتالیا و اسپانیا دیده می شود.

در ایران، گونه ای که بیماری تب دنگی را منتقل می کند، عمدتاً آئدس آلبوپیکتوس (Aedes albopictus) یا پشه ببر آسیایی است. اولین موارد ثبت شده از تب دنگی در ایران به ۱۴ سال پیش برمی گردد. در آن زمان مواردی از ابتلا به تب دنگی در جنوب ایران گزارش شد. این موارد عمدتاً مربوط به مسافرانی بود که به کشورهای حاشیه خلیج فارس سفر کرده بودند و پس از بازگشت به ایران علائم بیماری را نشان دادند. با این حال، در سال های اخیر تعداد موارد ابتلا به تب دنگی افزایش یافته است.

چرا این استان ها

این پشه در ایران تا کنون در استان ها فارس، خوزستان، هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان، مازندران، گیلان، و گلستان گزارش شده است. این استان ها به دلیل شرایط جغرافیایی و آب و هوایی مناسب برای تکثیر پشه آئدس، پرخطر شناخته شده اند. در استان فارس دو مورد فوتی امسال ثبت شده است که یکی از آن ها در امارات مبتلا شده و دیگری یک خانم ۸۳ ساله با بیماری های زمینه ای بود.

پراکنش جهانی گونه آئدس

پشه آئدس بیشتر عمدتا در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری یافت می شود. در مناطق سردتر و خشک تر، این پشه ها کمتر شایع هستندولی آن هم با تغییرات اقلیمی تغییر کرده است.

  • آمریکای جنوبی و مرکزی
  • جنوب شرقی آسیا
  • آفریقا
  • جنوب ایالات متحده آمریکا

پشه آئدس چطور به شمال کشور راه یافته است؟

پشه آئدس، به ویژه گونه های آئدس اجیپتی و آئدس آلبوپیکتوس، به دلیل توانایی تطبیق بالا و استفاده از مسیرهای تجاری و مسافرتی به مناطق مختلف جهان گسترش یافته اند. عوامل مختلفی باعث انتقال این پشه ها به مناطقی مانند جنگل های شمال ایران شده است.

۱. حمل و نقل و تجارت بین المللی

حمل و نقل کالاها: پشه آئدس می تواند به وسیله وسایل نقلیه مختلف مانند کشتی ها، هواپیماها، و کامیون ها به مناطق جدید منتقل شود. تخم های پشه آئدس می توانند در آب های کوچک مانند گلدان ها، لاستیک های مستعمل، و ظروف ذخیره سازی آب به نقاط دوردست منتقل شوند.

تجارت بین المللی: انتقال کالاها بین کشورها، به ویژه کالاهایی که ممکن است آب راکد داشته باشند، می تواند باعث انتقال تخم ها و لاروهای پشه آئدس شود.

۲. مسافرت ها و جابجایی انسان ها

گردشگری و مهاجرت: افزایش مسافرت های بین المللی و داخلی می تواند منجر به انتقال پشه ها از مناطق آلوده به مناطق جدید شود. مسافران ممکن است تخم ها یا لاروهای پشه ها را به صورت ناخواسته به همراه داشته باشند.

جابجایی جمعیت: مهاجرت های انسانی نیز می تواند یکی از عوامل گسترش پشه آئدس باشد، به ویژه در مناطقی که زیرساخت های بهداشتی و مدیریت آب ضعیف است.

۳. تغییرات آب و هوایی

گرمایش جهانی: تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی باعث افزایش دما و تغییر الگوهای بارش در مناطق مختلف شده است، که می تواند شرایط زیست محیطی مناسب تری برای پشه آئدس فراهم کند. مناطق جنگلی شمال ایران با آب و هوای مرطوب و معتدل می توانند زیستگاه مناسبی برای این پشه ها باشند.

۴. تغییرات محیط زیستی و شهری

افزایش شهرنشینی: توسعه شهری و تغییرات در استفاده از زمین می تواند زیستگاه های طبیعی پشه ها را گسترش دهد. مناطق جنگلی شمال ایران با افزایش تراکم جمعیت و توسعه زیرساخت های شهری ممکن است بیشتر در معرض حمله پشه آئدس قرار بگیرند.

رشد زیرساخت های آبی: ایجاد منابع آب مصنوعی مانند استخرها، مخازن آب و نهرهای مصنوعی می تواند زیستگاه های مناسبی برای تکثیر پشه ها ایجاد کند.

۵. فعالیت های کشاورزی و باغبانی

آبیاری: استفاده از روش های آبیاری نامناسب و ایجاد مناطق آبگیر می تواند محیط مناسبی برای تخم ریزی و تکثیر پشه ها فراهم کند.

تراکم گیاهی: مناطق جنگلی و باغ ها با تراکم گیاهی بالا محیط مناسبی برای استراحت و پناه پشه ها هستند.

۶. انتقال از کشورهای همسایه

مجاورت جغرافیایی: کشورهای همسایه ایران ممکن است قبلاً تحت تأثیر پشه آئدس قرار گرفته باشند و از طریق مرزهای مشترک و جابجایی های محلی، این پشه ها به شمال ایران منتقل شده باشند.

زیستگاه های نزدیک به انسان

پشه آئدس، به ویژه گونه های آئدس اجیپتی و آئدس آلبوپیکتوس علاوه بر مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری طبیعی جهان، به طور معمول در مناطق شهری و نیمه شهری با تجمعات انسانی بالا نیز زندگی می کنند. پشه آئدس تخم های خود را در آب های راکد مانند گودال ها، سطل ها، گلدان های گیاهان، و حتی ظروف کوچک آب در اطراف منازل قرار می دهد. این پشه ها به مکان های با پوشش گیاهی متراکم علاقه دارند، زیرا این مناطق به آنها پناهگاه مناسبی در برابر گرما و شکارچیان می دهد.

تاثیر تغییر اقلیم بر زادآوری پشه آئدس

اگرچه استفاده از منابع آب راکد، عدم مدیریت صحیح زباله و گسترش مناطق شهری بدون توجه به بهداشت محیط می تواند به افزایش جمعیت پشه ها و احتمال انتقال بیماری ها منجر شود، برای تکثیر پشه آئدس دمای هوا و رطوبت بسیار کلیدی است. در دماهای بالاتر (بین ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتی گراد)، سرعت تکثیر ویروس افزایش می یابد. در گذشته، این پشه ها عمدتاً در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری یافت می شدند، اما اکنون به مناطق سردتر نیز راه یافته اند. تغییرات اقلیمی، تخریب زیستگاه های طبیعی و تغییرات کاربری زمین ها تماس انسان ها با پشه های آئدس و در نتیجه میزان بروز بیماری های مرتبط را بیشتر کرده است. برخی مناطق خشک تر که قبلاً برای پشه های آئدس نامناسب بودند، با افزایش بارندگی های متناوب به زیستگاه های جدیدی برای این پشه ها تبدیل شده اند. رویدادهای شدید آب و هوایی مانند سیل ها و طوفان ها اغلب منجر به ایجاد آب های راکد و تسهیل جابجایی پشه ها به مناطق جدید می شوند. به عنوان مثال، در دهه گذشته، گزارش های متعددی از مشاهده پشه آئدس آلبوپیکتوس در اروپا و حتی برخی مناطق شمالی آمریکا که قبلاً این پشه ها در آنجا حضور نداشتند، ثبت شده است. در همین ایران تا ۱۵ سال پیش هیچ گزارشی از وجود پشه آئدس وجود نداشت.

دشمنان طبیعی پشه آئدس چه گونه هایی هستند؟

پشه های آئدس شکارچیان طبیعی متعددی دارند که به کنترل جمعیت آنها کمک می کنند.

ماهی های گوپی (Guppy fish):

این ماهی ها بومی ونزوئلا، ترینیداد و توباگو، جامائیکا، برزیل و گویان هستند اما به صورت غیرطبیعی و جهت مبارزه با پشه ها و همچنین به صورت اتفاقی به بسیاری مناطق و زیستگاه ها در سراسر دنیا معرفی شده است. این ماهی ها به طور طبیعی لاروهای پشه ها را در آب های راکد می خورد و به کاهش جمعیت آنها کمک می کند.

ماهیان گوشتخوار کوچک:

ماهیهای گوشتخوار مثل گامبوزیا (Gambusia) که به "ماهی پشه خوار" معروف است و به طور مؤثری لارو پشه ها را می خورد.

دوزیستان:

قورباغه ها و وزغ ها نیز لاروها و حتی پشه های بالغ را شکار می کنند.

سایر حشرات:

بعضی از انواع سنجاقک ها و حشره های آبزی نیز لارو پشه ها را شکار می کنند.

پرندگان:

پرندگان حشره خوار، مانند پرستوها، می توانند پشه های بالغ را شکار کنند.

خفاش ها:

خفاش ها نیز از شکارچیان طبیعی پشه ها هستند و می توانند به کنترل جمعیت آنها کمک کنند.

ببر آسیایی چطور سر از شمال ایران درآورده است؟

حمایت از شکارچیان طبیعی

شکارچیان طبیعی می توانند به طور مؤثری جمعیت پشه ها را کنترل کنند، اما به دلیل تغییرات محیطی و کاهش زیستگاه های طبیعی، نقش آنها ممکن است محدود شود. به همین دلیل، همراه با اقدامات کنترل شیمیایی و مدیریت منابع آب راکد، حفظ و حمایت از شکارچیان طبیعی پشه ها نیز می تواند بخشی از یک استراتژی جامع برای کنترل جمعیت پشه های آئدس و کاهش خطر انتقال بیماری های وابسته به آنها باشد

ببر آسیایی چطور سر از شمال ایران درآورده است؟

چرا دنگی آره، زیکا نه؟

پشه آئدس، به ویژه گونه های آئدس اجیپتی و آئدس آلبوپیکتوس، می توانند ناقل بیماری های ویروسی مانند زیکا، دنگی و چی کونگونیا شود. اینکه این پشه کدام یک از این ویروس های بیماریزا را انتخاب کند به وجود منابع اصلی آلوده بستگی دارد. برای اینکه پشه ها بتوانند ویروسی مانند زیکا یا دنگی را منتقل کنند، باید افراد آلوده ای در محیط حضور داشته باشند؛ چون پس از تغذیه پشه از خون فرد آلوده، ویروس وارد دستگاه گوارش پشه می شود و در سلول های معده پشه تکثیر می یابد. سپس ویروس به غدد بزاقی پشه می رود. این فرآیند حدود ۸ تا ۱۲ روز طول می کشد و در نهایت پشه می تواند ویروس را از طریق نیش خود به فرد یا میزبان جدید منتقل کند. در مورد بیماری زیکا وجود میمون های آلوده که منبع ویروس هستند نقش اولیه دارد. ویروس دانگی هم در ابتدا از حیوانات وحشی به ویژه میمون های جنگل های گرمسیری و نیمه گرمسیری به انسان با واسطه پشه ها منتقل شده است. در واقع ویروس دانگی به صورت طبیعی در چرخه ای بین پشه های جنگلی (جنس Aedes) و میزبان های حیوانی مانند میمون ها وجود دارد. این چرخه را "چرخه جنگلی" یا "چرخه سیلواتیک" می نامند.

چرخه باروری پشه آئدس

چرخه زندگی پشه آئدس شامل چهار مرحله است: تخم، لارو، شفیره(پوپا)، و بالغ.

تخم: پشه های ماده تخم های خود را در نزدیکی سطح آب یا در جاهایی که به زودی پر از آب می شود می گذارند. تخم ها می توانند تا چند ماه در شرایط خشکی باقی بمانند و هنگامی که آب به آنها برسد، لاروها از تخم بیرون می آیند.

لارو: این مرحله از زندگی پشه آئدس در آب سپری می شود و لاروها از مواد آلی موجود در آب تغذیه می کنند. این مرحله حدود ۵ تا ۱۰ روز طول می کشد.

شفیره: لاروها پس از رشد به مرحله پوپا وارد می شوند که در آن دگردیسی نهایی به پشه بالغ صورت می گیرد. این مرحله نیز حدود ۲ تا ۳ روز طول می کشد. کنترل جمعیت پشه ها در این مرحله دشوارتر از مراحل دیگر است زیرا پوپاها تغذیه نمی کنند و بسیاری از حشره کش ها بر روی آن ها تاثیر کمتری دارند.

بالغ: پشه های بالغ از شفیرگی بیرون می آیند و به دنبال منابع خونی برای تغذیه و تولید مثل می گردند. پشه های ماده پس از تغذیه از خون می توانند تخم گذاری کنند.

منبع: روزنامه همشهری

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین

اخبار گوناگون در خبر ناب