1404 سال جهش تورم - مقصران تحمیل گرانی روی صندلی داغ اتهام

به گزارش سرویس اقتصادی خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - خبرآنلاین مساله هزینه های جنگ و پیامدهای آن، در شرایطی که هنوز آتش بس پایدار محقق نشده، به موضوع اصلی بحث های مختلف تبدیل شده است. درباره هزینه های جنگ دولت براساس محاسبات سازمان برنامه از خسارت ۲۷۰ میلیارد دلاری خبر می دهد اما کمیسیون اقتصادی مجلس می گوید براساس گزارش بانک مرکزی خسارات جنگ حدود ۳۰ میلیارد دلار بوده است.

خسارات جنگ البته صرفا خسارات مستقیم نیستند؛ با آسیب دیدن زیرساختها، بخشی از فرصت ها و درآمدهای صادراتی از بین می روند، مشاغلی نابود می شوند و زنجیره تولید صنعتی در کشور گسسته می شود. این ها جدای از هزینه های مستقیم و صدمه های غیرمستقیم به رشد نرخ بیکاری، تورم و کاهش رشد اقتصادی هم منجر می شود.

علاوه بر خسارات مستقیم، تبعات غیرمستقیم جنگ هم امروز به محل اختلاف تبدیل شده است. تیم اقتصادی دولت و نزدیکان آن تورم بیش از ۵۳ درصدی امروز را هم به جنگ مرتبط می دانند.

ریشه های تورم؛ از شوک تا جنگ

جنگ ها با کاهش درآمد، آسیب به زیرساخت های اقتصادی، کاهش رشد اقتصادی و افزایش هزینه ها به افزایش تورم منجر می شوند. با این همه تنها جنگ ها به رشد تورم منجر شده اند؛ ایران دهه ها است درگیر چالش تورم بالا است و در نیم قرن گذشته تنها برای ۴ سال تورم در ایران تک رقمی بوده است. این مهم در حالی رخ می دهد که تورم یک بیماری مهارشده در اقتصاد جهان شناخته می شود و میانگین تورم سالانه جهان حدود ۵ درصد است. در فروردین امسال نرخ تورم سالانه ایران به بیش از ۵۳ درصد رسیده که نشان می دهد شدت تورم در ایران بیش از ۱۰ برابر میانگین جهانی است.

بررسی گزارش های تورمی مرکز آمار نشان می دهد در طول یک سال گذشته نرخ تورم دائم روندی افزایشی داشته که از دی ماه ۱۴۰۴ به نحو محسوسی بر آن افزوده شده است، طوری که بیشترین جهش های تورمی در طول یک سال گذشته در ابتدای زمستان پارسال تجربه شود، یعنی پیش از حمله نظامی آمریکا و اسراییل به ایران.

در ابتدای سال ۱۴۰۴ نرخ تورم سالانه و نقطه ای به ترتیب ۳۳.۲ درصد و ۳۸.۹ درصد محاسبه شده بود که در پایان فروردین ۱۴۰۵ تورم سالانه به ۵۳.۷ درصد رسید و نرخ تورم نقطه به نقطه به ۷۳.۵ درصد افزایش یافت. نرخ تورم سالانه و نقطه به نقطه مرکز آمار برای فروردین ۱۴۰۵ بالاترین نرخ تورمی است که تا کنون از سوی مرکز آمار ایران گزارش شده است.

بنابراین در فروردین ۱۴۰۵ نسبت به فروردین ۱۴۰۴ نرخ تورم سالانه ۲۰.۴ واحد درصد و نرخ تورم نقطه به نقطه هم افزایش ۳۴.۶ واحد درصدی داشته است. در آغاز اسفند ماه که حمله آمریکا و اسراییل آغاز شد، تورم سالانه گزارش شده برای پایان بهمن، ۴۷.۵ درصد و تورم نقطه به نقطه ۶۸.۱ درصد بود. به زبان ساده تر پس از جنگ ۶.۲ واحد درصد بر تورم سالانه و ۵.۴ واحد درصد بر تورم نقطه به نقطه افزوده شده است. این در حالی است که در پایان آذر ماه و پیش از اجرای تک نرخی سازی ارز تورم سالانه ۴۲.۲ درصد بود و تورم نقطه به نقطه ۵۲.۶ درصد. تنها دو ماه بعد تورم سالانه در حالی ۵.۳ واحد درصد افزایش یافته بود که تورم نقطه به نقطه افزایش حدود ۱۶ واحد درصدی را تجربه کرد. دلیل این شکاف هم اثرپذیر دیرهنگام تر تورم سالانه از تحولات روز است.

نگاهی جزئی تر به ارقام ماهانه تورم نشان می دهد که به نحو محسوسی تورم ماهانه با شوک ارزی دی ماه افزایش یافت. در ماه های پیش از اجرای شوک ارزی، بالاترین تورم ماهانه تجربه شده در مهر ماه با ۵ درصد به دست آمد اما پس از شوک ارزی کمترین تورم ماهانه تجربه شده با ۵ درصد در فروردین ماه امسال حاصل شد. در دی ماه نرخ تورم ماهانه به ۷.۹ درصد و در بهمن به ۹.۴ درصد رسید.

در این باره خبرآنلاین سراغ کارشناسان رفت تا نظر آن ها را در مورد علل اصلی تورم بالای کنونی بداند.

تورم خوراکی ها محصول شوک ارزی است

محمد تقی فیاضی، کارشناس اقتصادی درباره این که تورم فعلی محصولی چه عواملی است به خبرآنلاین گفت: حذف ارز ترجیحی به نوبه خود موجب گرانی شد. به ویژه در بخش گرانی خوراکی ها، که اکنون بسیار تورم بالایی دارند، نقش اصلی را باید متوجه سیاست ارزی پارسال کنیم. با همان یک اقدام نرخ مواد خوراکی تا سه برابر به شکل ناگهانی افزایش یافت و حالا امروز نرخ تورم خوراکی ها به مراتب بیش از دیگر گروه های هزینه ای است.

مرکز آمار ایران تورم نقطه به نقطه فروردین ماه را در حالی معادل ۷۳.۵ درصد اعلام کرد که این شاخص برای گروه خوراکی ها به بیش از ۱۱۵ درصد رسید.

تحلیل گر اقتصاد کلان در مورد تورم خوراکی ها افزود: گرچه عامل تعیین کننده در این موضوع، حذف ارز ترجیحی دی ماه بود، اما جنگ نیز با خود هم افزایش انتظارات تورمی را به دنبال می آورد یا در شرایط جنگی نظارت ها هم تضعیف می شود و فرصت برای افزایش قیمت فراهم تر. بنابراین جنگ مزید بر علت شد تا شدت افزایش تورم در بخش خوراکی ها هم بالاتر از حالت غیرجنگی برود. اگر شوک ارزی هم نبود تورم غذا سه رقمی نمی شد اما باز هم به احتمال فراوان روندی افزایشی به خود می گرفت.

فیاضی با اشاره به تداوم فشار تورمی ناشی از شوک ارزی گفت: هر شوک ارزی تا یک سال لااقل اثرش تخلیه نخواهد شد. بنابراین بدون جنگ هم انتظار می رفت لااقل تا بهمن ماه تورم سالانه افزایش پیدا کند و تازه پس از آن از نرخ آن کاسته شود. با توجه به شوک های تازه که به دلیل جنگ به وجود آمده، در بهمن ماه هم بعید است روند تورم کاهنده شود.

تورم پیش از جنگ شروع به افزایش کرد

پیمان مولوی، کارشناس اقتصادی کلان به خبرآنلاین گفت: فهم این مساله کار چندان پیچیده و دشواری نیست ؛ ایران از گذشته با مشکل تورم دست و پنجه نرم می کرده و در یک سال گذشته هم روند تورم افزایشی بوده است. یعنی وقتی به آمارهای رسمی مراجعه می کنیم، حتی پیش از جنگ ۱۲ روزه هم نرخ تورم روندی افزایشی به خود گرفته بود و در حال افزایش بود.

او ادامه داد: در طول فصل تابستان و پاییز هم نرخ تورم نقطه به نقطه و سالانه در حال افزایش بود. در دی ماه هم با اقدامات سیاستگذار پولی و ارز به آن شکل، زمینه برای جهش های بیشتر فراهم کرد و کار را به جایی رساند که امروز تورم مواد خوراکی به بیش از ۱۱۵ درصد رسیده و انتظار نمی رود فعلا این شاخص کاهشی شود. برآوردهای مختلف نیز از ادامه روند افزایش تورم خبر می دهند.

سیاست تکراری شوک درمانی موجب افزایش هزینه های معیشتی شد

محسن باقری، عضو کارگری شورای عالی کار هم به گفتگو با خبرآنلاین دست زد. باقری در این باره گفت: امروز گریبان معیشت مردم را بیش از جنگ، شوک ارزی فشرده است. جنگ ظالمانه اخیر هم حتما بر شدت فشارها خواهد افزود اما سهم اصلی در بحران امروز را بی شک نمی توان به جنگ نسبت داد. آقایان سیاستگذار اقتصادی کشور در حالی بر یک سیاست غلط، در بدترین زمان پافشاری کردند که پیش از این بارها این سیاست اجرا شده بود و نتیجه ای جز گرانی و فقر نداشت.

عضو تیم کارگری شورای عالی کار با یادآوری شوک درمانی ارزی در اردیبهشت ۱۴۰۱ توسط دولت رییسی، تفکر اقتصادی حاکم بر سیاست گذاری اقتصادی با وجود تغییر دولت ها، بدون تغییر مانده است.

وی افزود: البته پس از چند ماه تبعات جنگ هم خود را در جهش قیمت ها نشان خواهند داد. نفی نمی کنم دشمن ظالمانه به اقتصاد ما ضربه زده اما اثرات این حمله را چند ماه دیگر مشاهده خواهیم کرد. فعلا به دلیل رکود و وضعیت جنگی حاکم بر کشور، مبادلات اقتصادی به حداقل رسیده و من فکر می کنم همین کاهش تقاضا موجب شده تا تورم به اندازه ای که ممکن بود، افزایش نیابد.

باقری تاکید کرد: تجربه نشان داده نرخ ارز، کلید تورم در کشور ماست و هر گاه و به هر دلیل ارز گران می شود، جهش های سرسام آوری به بازار و به ویژه به قیمت خوراکی ها و کالاهای اساسی تحمیل می شود. در دی ماه که تورم رو به افزایش بود، این دست اقدامات تورم را دو چندان افزایش می دهند. متاسفانه فکر می کنند با پرداخت یک میلیون تومان به انتهای زنجیره چه کار بزرگی کردند و با شعار بی پایه «حذف رانت» به سفره طبقه کارگر و فرودستان فشار حداکثری آوردند.