بنزین در سه راهی تصمیم گیری ؛ دولت کدام سناریو را انتخاب می کند؟

به گزارش سرویس اقتصادی خبر ناب به نقل از همشهری - هشهری آنلاین،در شرایطی که مصرف روزانه بنزین از ۱۳۰میلیون لیتر عبور کرده، دولت ۳سناریو را برای کنترل مصرف و کاهش شکاف میان تولید و تقاضا بررسی می کند؛ ۳گزینه ای که هرکدام مزایا و هزینه های خاص خود را دارند.

۳سناریو روی میز دولت

سیداسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان بهینه سازی و مدیریت راهبردی انرژی با اشاره به بررسی موضوع بنزین در دولت گفته است تصمیم گیری درباره این موضوع جمعی خواهد بود و پیش از اجرای هر طرحی، ابعاد آن با مردم در میان گذاشته می شود. سناریوی نخست، عرضه بنزین متناسب با میزان تولید داخلی است؛ مدلی که در آن قیمت بنزین تغییر نمی کند، اما عرضه روزانه به سقف تولید محدود می شود. در این حالت، هرگاه سهمیه روزانه کشور تمام شود، عرضه در جایگاه ها متوقف خواهد شد. مزیت اصلی این روش، جلوگیری از شوک قیمتی است اما ایراد بزرگ آن احتمال تشکیل صف های طولانی، کاهش دسترسی به سوخت و ایجاد بازارهای غیررسمی است. در واقع اگر قیمت ثابت بماند، تقاضا لزوما کاهش پیدا نمی کند و کمبود خود را در قالب صف و اتلاف وقت نشان خواهد داد.

بنزین گران تر برای مصرف بیشتر؟

سناریوی دوم، حفظ سهمیه یارانه ای و عرضه بنزین مازاد با نرخ بالاتر است. در این مدل، مصرف کننده در محدوده سهمیه خود از نرخ های یارانه ای استفاده می کند، اما برای مصرف بیشتر باید هزینه بالاتری بپردازد. این مدل از نظر اقتصادی ابزار مؤثرتری برای کاهش مصرف است؛ زیرا مصرف بیشتر مستقیما هزینه بیشتری به دنبال خواهد داشت. با این حال، اگر نرخ بنزین مازاد بسیار بالا باشد، فشار آن بر خانوارها، به ویژه دهک های پایین و مشاغل وابسته به خودرو، قابل توجه خواهد بود. همچنین افزایش هزینه سوخت می تواند به طور غیرمستقیم بر کرایه حمل ونقل و قیمت کالا و خدمات اثر بگذارد. از سوی دیگر، تجربه اجرای آزمایشی این الگو در کرمان و مطرح شدن نرخ های بسیار بالاتر نشان داد که اصلاح قیمت بنزین تا چه اندازه از نظر اجتماعی حساس است.

یارانه بنزین برای همه مردم

سناریوی سوم، تغییر مبنای تخصیص یارانه از خودرو به شهروند است. براساس این مدل، بخشی از بنزین تولید داخل به حمل ونقل عمومی اختصاص می یابد و بخش دیگر میان همه مردم، چه صاحب خودرو و چه فاقد خودرو، توزیع می شود. در این روش، یارانه بنزین دیگر صرفا نصیب مالکان خودرو نمی شود و فردی که خودرو ندارد نیز می تواند از سهم یارانه ای خود استفاده کند. این موضوع مهم ترین مزیت سناریوی سوم از منظر عدالت اجتماعی است اما اجرای آن به زیرساخت های دقیق اطلاعاتی نیاز دارد؛ از سامانه های سوخت و اطلاعات مالکیت خودرو گرفته تا نحوه محاسبه سهم هر فرد و پیمایش ناوگان عمومی.

مردم را غافلگیر نکنید

بنزین فقط یک کالای اقتصادی نیست؛ قیمت و نحوه عرضه آن مستقیما با زندگی روزمره مردم ارتباط دارد. تجربه آبان ۱۳۹۸ نشان داد که حتی یک تصمیم اقتصادی، اگر بدون اطلاع رسانی و اقناع عمومی اجرا شود، می تواند پیامدهایی بسیار فراتر از حوزه انرژی داشته باشد. به همین دلیل تأکید دولت بر اینکه «شگفتانه ای در عرصه بنزین» در کار نخواهد بود، اهمیت زیادی دارد. جامعه باید بداند چه چیزی تغییر می کند، سهمیه ها چگونه محاسبه می شوند و برای خانوارهای کم درآمد، تاکسی ها، وانت بارها و حمل ونقل عمومی چه حمایت هایی درنظر گرفته شده است.

رکورد مصرف؛ زنگ خطر ناترازی

در فاصله ۱۲ تا ۱۶مرداد، حدود ۶۶۸میلیون لیتر بنزین مصرف شد و میانگین مصرف روزانه به ۱۳۳.۵میلیون لیتر رسید. اوج مصرف نیز ۱۴۰.۷میلیون لیتر در روز ثبت شد. رشد مصرف در کنار افزایش تعداد خودروها، سفرهای جاده ای و پایین بودن بهره وری ناوگان، نشان می دهد مسئله بنزین صرفا با افزایش تولید حل نخواهد شد. اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، پیش بینی شده مصرف در سال های آینده به مراتب بالاتر رود و فشار بیشتری بر تولید، واردات و منابع ارزی وارد کند. به همین دلیل، اصلاح مصرف باید همزمان با افزایش ظرفیت تولید دنبال شود. خودروهای کم مصرف، توسعه حمل ونقل عمومی، استفاده بیشتر از سوخت های جایگزین و مقابله با قاچاق، بخش های دیگری از این پازل هستند.

هیچ سناریویی به تنهایی کافی نیست

۳ گزینه دولت در واقع ۳شیوه متفاوت برای توزیع هزینه ناترازی هستند: در سناریوی نخست، هزینه به شکل صف و کمبود ظاهر می شود؛ در سناریوی دوم، بخشی از هزینه از طریق افزایش قیمت مصرف مازاد به مردم منتقل می شود و در سناریوی سوم، دولت تلاش می کند یارانه را عادلانه تر توزیع کند، اما با پیچیدگی اجرایی بیشتری روبه رو می شود. واقع بینانه ترین راه، ترکیبی از این سیاست هاست؛ سهمیه پایه برای مصرف ضروری، نرخ بالاتر برای مصرف مازاد، حمایت از حمل ونقل عمومی و بازتوزیع هدفمند یارانه در کنار برنامه جدی برای کاهش مصرف خودروها. سیاست بنزینی زمانی موفق است که همزمان ناترازی را کاهش دهد، فشار هزینه را عادلانه توزیع کند و اعتماد مردم را حفظ کند.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین