بانک مرکزی وسط چهارراه ارز؛ هیچ کس به فرمانش توجه نمی کند! - برآورد سهم 35 درصدی قاچاق و خروج سرمایه از منابع ارزی کشور

به گزارش سرویس اقتصادی خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - بازار ارز در شرایطی با نوسان های فزاینده مواجه است که همزمان فشار تحریم ها، محدودیت منابع ارزی و شرایط جنگی، سیاستگذار را با مسئله دشوار نحوه تخصیص ارز مواجه کرده است. فاصله قابل توجه میان نرخ ارز مبادله ای و بازار آزاد نیز بر پیچیدگی این وضعیت افزوده و این پرسش را مطرح کرده که منابع محدود ارزی باید با چه اولویتی به بخش های مختلف اقتصاد اختصاص پیدا کند.

کمال سیدعلی، معاون پیشین بانک مرکزی، در گفت وگو با خبرآنلاین معتقد است در چنین شرایطی، اولویت بندی تخصیص ارز نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتناب ناپذیر است؛ به ویژه در حوزه کالاهای اساسی، دارو و نیازهای حیاتی کشور. او در عین حال معتقد است نرخ فعلی ارز با ظرفیت اقتصاد ایران همخوانی ندارد و سیاستگذار باید برای ایجاد تعادل در بازار، همزمان بازار ارز و بازارهای موازی را در نظر بگیرد.

اولویت بندی ارز در شرایط جنگ و محاصره اجتناب ناپذیر است

کمال سیدعلی، معاون پیشین بانک مرکزی، با اشاره به شرایط جدید اقتصاد ایران می گوید تشدید تحریم ها، محاصره دریایی و محدودیت منابع ارزی، ضرورت اولویت بندی در تخصیص ارز را بیش از گذشته نمایان کرده است.

او در گفت وگو با خبرآنلاین با اشاره به فاصله حدود ۱۰۰ هزار تومانی میان نرخ ارز مبادله ای و بازار آزاد اظهار کرد: در شرایطی که منابع ارزی محدود شده، باید نیازهای کشور را اولویت بندی کرد. به ویژه کالاهای اساسی، دارو و حتی نیازهای نظامی در شرایط فعلی باید در اولویت تأمین قرار بگیرند.

به گفته وی، البته هدف این نیست که سایر کالاها وارد کشور نشوند، بلکه در شرایط محدودیت منابع باید مشخص شود کدام نیازها اهمیت بیشتری دارند.

سیدعلی با یادآوری سابقه اولویت بندی ارزی در کشور گفت: «قبلا اولویت بندی ۱۰گانه هم داشتیم و بسته به شرایط، اولویت بندی تغییر می کرد.»

او تأکید کرد که شرایط جنگی و محدودیت های ناشی از تحریم و محاصره، چنین اولویت بندی ای را اجتناب ناپذیر کرده است و دستگاه های اقتصادی دولت نیز باید خود را با این محدودیت ها هماهنگ کنند.

معاون پیشین بانک مرکزی ادامه داد: بخش بازرگانی کشور، شامل وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت جهاد کشاورزی و سایر نهادهای مرتبط، باید اقدامات خود را با منابع ارزی موجود و محدودیت های فعلی منطبق کنند تا نیازهای کشور بر اساس میزان اهمیت تأمین شود. همکاری این دستگاه ها با بانک مرکزی نیز برای مدیریت منابع ارزی ضروری است.

دلار ۲۷۰ هزار تومانی خارج از کشش اقتصاد ایران است

سیدعلی در ادامه با اشاره به نرخ های فعلی ارز، معتقد است قیمت کنونی دلار با ظرفیت اقتصاد ایران همخوانی ندارد.

او گفت: «مطمئن باشید با ارز ۲۷۰ هزار تومانی، تولید برای صنایع ما مقرون به صرفه نیست.»

به گفته وی، ممکن است بخشی از نیازهای کشور در داخل تولید شود و این مسئله حتی بتواند در برخی بخش ها آثار مثبتی بر تولید داشته باشد، اما اقتصاد ایران در شرایط فعلی حتی برای تأمین کالاهای واسطه ای مورد نیاز صنایع نیز با محدودیت مواجه است.

سیدعلی تأکید کرد: نرخ ارز باید به سطحی برسد که اقتصاد کشور توان تحمل آن را داشته باشد. نرخ فعلی از نظر او خارج از کشش اقتصاد ایران است و با چنین نرخی نمی توان انتظار داشت تجارت و تولید به شکل مطلوب ادامه پیدا کند.

تاثیر بازارهای موازی بر جهش قیمت دلار

معاون پیشین بانک مرکزی در بخش دیگری از این گفت وگو به روند افزایش قیمت ارز اشاره کرد و گفت برای تحلیل این بازار باید نسبت آن با سایر بازارها نیز مورد توجه قرار گیرد.

او افزود: از اسفندماه تاکنون قیمت ملک دو برابر شده و بورس نیز بیش از دو برابر رشد کرده است. نرخ ارز هم در چنین شرایطی تحت تأثیر بازارهای موازی و سایر متغیرهای اقتصادی قرار می گیرد.

به گفته سیدعلی، وظیفه بانک مرکزی این است که بتواند میان این بازارها تعادل ایجاد کند؛ با این حال، این مسئله به این معنا نیست که نرخ ارز نیز الزاماً باید دو برابر شود.

او تأکید کرد: «نباید نتیجه گرفت که پس ارز باید دو برابر شود یا حتما در هر شرایطی تنها مسیر اجتناب ناپذیر، افزایش قیمت ارز است؛ چرا که چنین نیست.»

سیدعلی معتقد است سیاستگذار پولی با ابزارهایی که در اختیار دارد، می تواند بر روندهای اقتصادی اثر بگذارد و از شدت نوسان ها بکاهد.

چرا منابع ارزی برای کالاهای لوکس مصرف می شود؟

معاون پیشین بانک مرکزی همچنین به نحوه تخصیص منابع ارزی کشور انتقاد کرد و گفت در شرایط محدودیت منابع، نحوه استفاده از ارز باید با دقت بیشتری بررسی شود.

او با اشاره به خودروهای خارجی لوکس موجود در نمایشگاه ها اظهار کرد: همین امروز کالاهای لوکس زیادی در بازار کشور دیده می شود مثلا در نمایشگاه گاهی ماشین های خارجی لوکس می بینیم.ممکن است گفته شود این خودروها از گذشته وارد کشور شده اند، اما حتی اگر شش ماه پیش وارد شده باشند، باز هم برای واردات آنها از منابع ارزی کشور استفاده شده است.

به گفته وی، مسئله اصلی این است که منابع ارزی کشور به شکل مطلوب مدیریت نشده و در شرایط فعلی باید این مدیریت اصلاح شود.

تورم و نرخ ارز رابطه ای دوطرفه دارند

سیدعلی درباره رابطه نرخ ارز و تورم نیز گفت دولت ها همواره تمایل دارند نرخ ارز را تثبیت کنند، چرا که افزایش نرخ ارز آثار تورمی دارد، اما در مقابل، خود نرخ ارز نیز تحت تأثیر تورم قرار می گیرد.

او توضیح داد: رابطه میان تورم و نرخ ارز دوطرفه است و هر دو بر یکدیگر تأثیر می گذارند؛ با این حال، به اعتقاد من عامل اصلی تورم، نقدینگی است.

معاون پیشین بانک مرکزی در عین حال به کسری بودجه و نوسان درآمدهای نفتی به عنوان دیگر عوامل مؤثر بر اقتصاد اشاره کرد و گفت فروش نفت نیز ثبات لازم را ندارد؛ ممکن است یک روز دو میلیون بشکه نفت فروخته شود و در مقطعی دیگر این میزان به ۲۰۰ هزار بشکه برسد. این نوسان نیز خود را در اقتصاد نشان می دهد.

همیشه اصلاحات ارزی به معنای افزایش نرخ دلار نیست

سیدعلی با اشاره به روندهای گذشته بازار ارز تأکید کرد که نباید هر اصلاحی در بازار ارز را به معنای افزایش نرخ تلقی کرد.

او گفت چند ماه پیش نیز نرخ دلار از حدود ۱۰۵ هزار تومان به ۸۰ هزار تومان کاهش پیدا کرد و این نشان می دهد که مسیر نرخ ارز الزاماً همیشه صعودی نیست.

به گفته وی، نرخ ارز زمانی منطقی است که بتوان با آن واردات انجام داد و کالاهای واردشده را در داخل کشور به فروش رساند.

سیدعلی تأکید کرد: «نرخ ارز نهایتا باید کاهشی شود، زیرا با نرخ فعلی همان طور که گفتم، اقتصاد ما کششی برای تجارت ندارد.»

او معتقد است کاهش تنش ها می تواند به ایجاد چنین شرایطی کمک کند.

ابهام درباره میزان فروش ارز ۱۰ هزار دلاری

معاون پیشین بانک مرکزی در بخش دیگری از گفت وگو درباره طرح فروش ارز با کارت ملی و اختصاص سقف ۱۰ هزار دلار گفت برای ارزیابی این سیاست ابتدا باید آمار دقیقی از میزان فروش ارز و تعداد متقاضیان منتشر شود.

او افزود: ما آمار کافی درباره میزان فروش این ارز نداریم، اما به نظر نمی رسد استقبال زیادی از این طرح صورت گرفته باشد و فروش قابل توجهی انجام شده باشد.

سیدعلی با اشاره به اعلام بانک مرکزی درباره اختصاص دو میلیارد دلار برای این طرح گفت: هنوز نمی دانیم از این دو میلیارد دلار چه میزان تخصیص یافته و چه مقدار از آن به فروش رسیده است.

او تأکید کرد تا زمانی که میزان واقعی فروش مشخص نشود، نمی توان درباره تبعات این سیاست قضاوت دقیقی داشت.

مداخله ارزی باید بیشتر در حواله ها باشد

سیدعلی همچنین میان مداخله در بازار اسکناس و حواله تفاوت قائل شد و گفت اگر قرار باشد مداخله ای در بازار ارز انجام شود، بهتر است تمرکز بیشتری بر بخش حواله ها وجود داشته باشد.

او افزود: شنیده ام در روز اول و دوم اجرای طرح فروش ۱۰ هزار دلار، میزان زیادی ارز فروخته نشده است.

به گفته وی، یکی از اهداف بانک مرکزی از عرضه ارز، علاوه بر پاسخگویی به تقاضای بازار، جمع آوری نقدینگی موجود نیز هست.

سیدعلی توضیح داد که بانک مرکزی با فروش ارز، ریال موجود در بازار را نیز جمع آوری می کند و این مسئله می تواند تا حدی از حرکت نقدینگی به سمت بازار ارز و طلا بکاهد.

قاچاق و خروج سرمایه منابع ارزی را تحت فشار قرار می دهد

معاون پیشین بانک مرکزی در ادامه با اشاره به موضوع قاچاق کالا و خروج سرمایه گفت بر اساس برخی برآوردها، قاچاق و خروج سرمایه مجموعاً ۳۵ درصد از منابع ارزی کشور را در سال به خود اختصاص می دهند.

او تأکید کرد برای مدیریت بهتر منابع ارزی، کنترل قاچاق نیز باید در دستور کار قرار گیرد.

سیدعلی همچنین بر ضرورت افزایش هماهنگی دستگاه های مختلف با بانک مرکزی تأکید کرد و گفت: در شرایط فعلی باید حرف شنوی از بانک مرکزی بیشتر شود.

او در توضیح وضعیت موجود از یک تعبیر قابل تأمل استفاده کرد و گفت: «اکنون طوری است که گویا بانک مرکزی شبیه پلیس راهنمایی و رانندگی شده که در وسط چهارراه ایستاده اما هیچ کس به حرف هایش توجه نمی کند.»

سیدعلی در نهایت تأکید کرد شرایط جنگی و محاصره دریایی، سخت گیری بیشتر در مدیریت منابع ارزی را ضروری کرده است و در چنین شرایطی، هماهنگی میان دستگاه های اقتصادی و تبعیت از سیاست های بانک مرکزی اهمیت بیشتری پیدا می کند.