اگر اصلاحی در راه است باید چه ویژگی هایی داشته باشد؟

اگر اصلاحی در راه است باید چه ویژگی هایی داشته باشد؟

۱۵ آذر ۱۴۰۱ - ۱۵:۵۳ زمان مطالعه : 9 دقیقه
سرویس سیاسی - اصلاحات یک فرآیند پویاست که دائما باید با مقتضیات و مطالبات زمانه هم‌آهنگ شود. این‌که اصلاحات در مقام یک پروژه مقطعی در نظر گرفته شود و پس از استقرار آرامش نسبی در جامعه، مجددا مورد فراموشی قرار بگیرد، تنها به انباشت هر چه بیشتر مطالبات و وقوع بحران در سطح گسترده‌تر منجر خواهد شد

به گزارش سرویس سیاسی خبر ناب به نقل از فرارو - اواسط آبان ماه بود که محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس در اظهاراتی ابراز امیدواری کرد تا هرچه زودتر امنیت در کشور به صورت کامل تثبیت شود تا تغییرات مشروع و لازم به سمت حکمرانی نو در عرصه های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، در چارچوب نظام سیاسی جمهوری اسلامی آغاز شود.

در چند وقت اخیر گزارش هایی از دیدار فعالان سیاسی و دانشگاهی با مسئولان ارشد کشور به منظور ارائه راهبرد برای گام برداشتن در مسیر اصلاح امور منتشر شده است. در این میان، مهم ترین آن ها نشست جمعی از فعالان سیاسی با علی شمخانی، دبیر شواری عالی امنیت ملی بوده که از سوی افرادی همچون آذر منصوری، دبیرکل حزب اتحاد ملت ایران جزئیاتی از آن منتشر شد. همچنین، قبل از این دیدار، گزارش هایی از نشست هیئت رئیسه جبهه اصلاحات ایران با حضور افرادی همچون، آذر منصوری، علی شکوری راد، بهزاد نبوی، جواد امام، الیاس حضرتی، محمود صادقی و حسین مرعشی با رئیس قوه قضاییه و علی شمخانی منتشر شده بود.

همزمان با این نشست ها در عرصه میدانی نیز می توان سویه های از آغاز روند اصلاحات را مشاهده کرد. آزادی برخی از بازداشت شدگان حوادث اخیر، تایید رسمی پایان کار گشت ارشاد و تاکید مسئولین بر ایجاد کمیته حقیقت یاب پیرامون بررسی حوادث اخیر، از جمله اقدامات ابتدایی است که به نظر می رسد نهاد های رسمی به عنوان مقدمات آغاز مسیر اصلاح در کشور اتخاذ کرده اند. با این وجود، اکنون برای عموم جامعه و البته ناظران مسائل سیاسی و اجتماعی این مساله قابل طرح است که انجام هرگونه اصلاحاتی در بستر فضای کنونی کشور چه الزاماتی دارد؟ و آیا روند هایی که از آن به عنوان نمود های آغاز اصلاحات یاد می شود، می توانند کافی و موثر باشند؟

اصلاح از بستر بی نظمی و ضرورت مواجهه مستقیم نهاد های رسمی با مردم

انجام هر گونه اصلاحات در سطح کلان نیازمند پذیرش بی نظمی یا صورت مساله است. تا زمانی که یک سیستم یا نظام سیاسی نپذیرد، بخش یا بخش هایی از مجموعه با کژکارکرد و نقص مواجه هستند، اساسا فرایندی به نام اصلاحات کلید نخواهد خورد. حالا به نظر می رسد پس از مقاومت های ابتدایی نهاد های رسمی در برابر هر گونه پذیرش صورت مساله، اساس بی نظمی پذیرفته شده و دیدگاه صاحب نظران برای اصلاح روند مورد پرسش قرار گرفته است. در وضعیت جاری به نظر می رسد، ضرورت حتمی انجام اصلاحات تا حدود زیادی پذیرفته شده است. آن چنان که علی اکبر آشتیانی عضو دفتر حضرت امام نیز می گوید: «ما باید حتماً دست به یکسری اصلاحات بزنیم. چه بخواهیم و چه نخواهیم باید یک سری اصلاحات را انجام دهیم.»

به هرحال این روز ها اخباری همچون آزادی بازداشت شدگان، تعطیلی گشت ارشاد، تشکیل کمیته حقیقت یاب و نشست های مسئولان ارشد با فعالان سیاسی بازنشر شده، اما مساله اساسی این است که آیا این اقدامات کافی و مقبول جامعه هستند؟

در پاسخ به این پرسش، در نگاه ابتدایی نوع اظهارات مسئولین نسبت به آغاز مسیر اصلاحات با ایرادی بسیار اساسی مواجه است. ایراد بزرگ از این جهت که از به کار بردن واژه «آغاز اصلاحات در کشور» اکراه دارند. گویی سخن گفتن از این که می خواهیم اصلاحات انجام دهیم، خطایی بزرگ و نقطه ضعفی برای آن ها است. حتی در بیان هر گونه روندی از اصلاح به صورت شفاف و صریح با جامعه سخن نمی گویند و همواره در اظهارات و اطلاع سانی مسئولین سطحی از ابهام وجود دارد.

برای نمونه در روز های اخیر دادستان کل کشور و سخنگوی ستاد امر به معروف به طور ضمنی، تعطیلی گشت ارشاد را اعلام کرده اند، اما در سخنان هیچ یک صراحت قطعی ای وجود ندارد. همین امر باعث شده که همچنان جامعه در وضعیتی از سرگردانی در مواجهه با تکلیف نهایی نیرو های گشت ارشاد باقی بماند. بنابراین، در نخستین گام برای آغاز هر گونه روند اصلاحات در کشور، ضرورت شفاف سازی، صراحت بیان و البته سرعت عمل بیشتر در برداشتن گام های عملی است. یعنی گام هایی عینی برداشته شود که مردم نیز تغییر را احساس و لمس کنند. این تصور که هر گونه سخن به میان آوردن شفاف از اصلاحات به معنای عقب نشینی و شکست است، تصوری شکست خورده بوده که با اساس معنای اصلاح و اصلاحات در تضاد و منافات کامل قرار دارد. بدون تردید، صراحت بیان و تعامل مستقیم مسئولین با جامعه، بسیار فراتر از روند کج دارومریز گام نهادن در مسیر اصلاحات می تواند مثمرثمر باشد و البته بیشتر نیز مورد استقبال مردم قرار بگیرد.

الزامات و گام های اساسی انجام اصلاحات

علاوه بر ضرورت شفافیت، سرعت عمل و تعامل مستقیم مسئولان با مردم، از دیگر الزامات انجام اصلاحات، داشتن نقشه راه منطقی برای تحقق این روند است. در این زمینه، سه مولفه هدف، گستره و امکانات می بایست مورد توجه جدی واقع شوند. در سطح ابتدای مشخص شود هدف از انجام اصلاحات چیست؟ اگر هدف این باشد که برای ایجاد رضایت بخشی در جامعه و پایان ضربتی ناآرامی ها در کشور، سطحی از تغییرات صورت بگیرد، بدون تردید اصلاحات، عقیم و بدون دستاورد ایجابی خواهد بود. تنها در صورتی که هدف از انجام اصلاحات، بهبود وضعیت کلان جامعه و بهبود امور حکمرانی باشد، می توان از ایجابی و مثبت بودن روند، سخن به میان آورد.

در سطح دوم، تعیین دایره و محدوده اصلاحات از اهمیتی فوق العاده برخوردار است. این که اصلاحات قرار است چه حوزه هایی را شامل شود و چه مسائلی را در بر می گیرد، نه تنها اهمیتی ویژه دارند، بلکه می بایست برای جامعه نیز مشخص باشند. همچنین، این که در اصلاحات موردنظر، مطالبات کدام گرو ه ها و جریان ها مورد توجه قرار می گیرد نیز اهمیت دارد.

اصلاح و اصلاحات، عنوان کلی هستند که دامنه آن می تواند از جزیی ترین مسائل تا کلان ترین موضوعات را مشمول شود. بر همین مبنا این که اصلاحات موردنظر در ایران می خواهد در چه سطحی باشد و چه موضوعاتی را شامل شود، می بایست با صراحت به جامعه بازنمایی شود. همچنین، این که در سطح مطالبات تنها، نگاه و رویکرد حلقه خودی ها مورد توجه واقع شود، نمی تواند هیچ دردی را از مسائل کشور حل کند.

در مجموع در خوانش نهایی این الزام، توجه به این موضوع ضروری است که اصلاحات یک فرآیند پویاست که دائماً باید با مقتضیات و مطالبات زمانه هم آهنگ شود. این که اصلاحات در مقام یک پروژه مقطعی در نظر گرفته شود و پس از استقرار آرامش نسبی در جامعه، مجدداً مورد فراموشی قرار بگیرد، تنها به انباشت هر چه بیشتر مطالبات و وقوع بحران در سطح گسترده تر منجر خواهد شد.

علاوه بر دو سطح ابتدایی، امکانات و لوازم انجام اصلاحات نیز دیگر مولفه مهم در این زمینه است. این که اصلاحات تنها در سخن و اظهارنظر نباشند و زمینه هایی عینی آن فراهم شود، اهمیتی بسیار فزآینده تر از خود طرح موضوع و محور های اصلاحات دارد.

بدون تردید، برای هر گونه انجام اصلاحات کلان در کشور، یک سری الزامات در سطح سیاست گذاری داخلی و سیاست خارجی لازم است که می بایست مورد توجه قرار بگیرد که مهم ترین آن ها را می توان در اصول سه گانه ذیل ارائه کرد:

۱- اصلاح نگاه به جامعه و اعتمادسازی عمومی: شاید بسیاری چنین تصور کنند که ملموس ترین و ضروری ترین حوزه اصلاح در کشور، حوزه مسائل اقتصادی و معیشت شهروندان است، اما به نظر می رسد تغییر نگاه به جامعه از اولویت بسیار بیشتری برخوردار است. آن چه که اکنون فراتر از مسائل اقتصادی اتفاق افتاده، تزریق بی اعتمادی و ناامیدی به جامعه است. آن چنان که بسیاری از ناظران سیاسی و اجتماعی می گویند، در نتیجه کژکارکرد های گذشته، جامعه عصبانی و ناراضی است. حتی بسیاری از گزارش ها از افزایش مشکلات روانی در جامعه حکایت دارد که نمود عینی آن در قالب افزایش مراجعات شهروندان به روان پزشکان و روان درمان گران نیز قابل مشاهده است.

در این مسیر در سطح ابتدایی، بازگشت به مر قانون اساسی می تواند مورد توجه قرار بگیرد. اما این به تنهایی نمی تواند کافی باشد؛ چرا که بسیاری از ناظران سیاسی بر این باور هستند که با گذشت بیش از سه دهه از آخرین تغییر قانونی اساسی، جامعه و نیاز های آن تحول شگرفی را تجربه کرده که همین امر ضرورت اصلاح قانون اساسی را ایجاد می کند. در اصل ۱۷۷ قانون اساسی نیز همین امر مورد تصریح قرار گرفته که هر ۱۰ سال یکبار می توان در قانون اساسی تجدید نظر کرد؛ لذا می توان اظهار داشت که نه تنها در اصلاح قانونی اساسی برای انطباق آن با الزامات زمانه محدودیتی وجود ندارد، بلکه پتانسیل این امر به صورت حقیقی وجود دارد.

در سطحی دیگر، این که کاهش اعتماد عمومی فراگیر شده در جامعه تحت تاثیر عملکرد نامناسب مسئولین باشد و -آن چنان که برخی می گویند- چه متاثر از شبکه های فارسی زبان خارج از کشور یا سازمان های اطلاعاتی سیا، ام آی سیکس و... باشد، همچنان مسئولیت بازگشت اعتماد و آرامش به جامعه بر عهده نهاد های رسمی است. اگر مسئولین بدعملکردی داشته اند، این تقصیر مستقیم و اگر از خارج نفوذ شده باشد، تقصیر دو چندان است، چرا که ضعف نهاد های رسمی موجب این وضعیت شده است؛ بنابراین ضروریست نهاد های رسمی، تمرکز بر حفظ سرمایه های اجتماعی را در کانون توجهات قرار دهند.

در این مسیر پذیرش اشتباهات گذشته از سوی دولت مردان و تاکید بر حاکمیت قانون در معنای نهادینه آن، می تواند گامی اساسی در بازگشت اعتماد روانی شهروندان با حاکمیت باشد. یعنی به شهروندان این باور تزریق شود که کار هایی در مسیر اصلاح امور و تلاش برای جبران اشتباهات وجود دارد.

۲- بهبود وضعیت معیشت شهروندان: دیگر زمینه مهم برای اجرای فرآیند اصلاحات در ایران، تلاش برای سروسامان دادن به مشکلات اقتصادی و معیشتی است. مشکلاتی که ملموس تر از هر حوزه دیگری، در سال های اخیر، گریبان گیر زندگی و سفره های خانواد های ایرانی شده است. بر کسی پوشیده نیست که تورم افسار گسیخته، عدم توازون بین درآمد و هزینه های روزمره، ناتوانی نسل جوان برای آغاز زندگی مستقل و انتشار گاه وبی گاه اخباری از فساد های کلان در کشور، سطحی از ناامیدی و دلزدگی کلان اجتماعی را به همراه داشته است؛ لذا در شرایط جدید ضروری به نظر می رسد از هر اقدامی که بتواند در بهبود وضعیت اقتصادی کشور تاثیر مثبت داشته باشد، استقبال شود. حال این اقدام می توان در قلب اروپا و وین باشد یا در قلب تهران صورت بگیرد. اکنون هدف وسیله را توجیه می کند. برای مردم اهمیت چندانی ندارد که از چه طریقی اقدام می شود، بلکه مهم این است که از زیر بار فشار تورم افسارگسیخته رهایی پیدا کنند.

۳- برقراری آشتی سیاسی در جامعه و گشایش فضا برای مشارکت عمومی: در سطح سوم، تنگتر شدن حلقه خودی ها در دایره سیاست کشور، یکی از آسیب های جدی است که خود زمینه ساز ناآرامی های اخیر بوده است. این که تنها یک جریان در راس حکمرانی باشد و یک هویت مشخص به رسمیت شناخته شود، همان بستری خواهد بود که بحران های اخیر از درون آن خلق شدند. یکدست شدن حاکمیت ایده شکست خورده ای بود که عملا تمامی نیرو های میانجی سیاست (حکومت) و عرصه عمومی (مردم) را به ورطه نابودی کشاند. این که نیرو های سیاسی با ایده ها و رویکرد های مخالف در صحنه معادلات سیاسی حضور داشته باشند، سخن بگویند و رقابت کنند، نه تنها تهدیدی برای آینده کشور نیست، بلکه تضمین کننده ثبات در کشور نیز خواهد بود.

حالا به نظر می رسد مجموعه نهاد های رسمی تنها حدود یک سال برای انجام گشایش در فضای سیاسی کشور یا به عبارتی آشتی دادن مردم با صندوق های رای زمان دارند. انتخابات مجلس سیزدهم در راه است و به نظر می رسد با انجام گشایش هایی برای مشارکت دادن جریان های سیاسی مختلف، یکی از زمینه های جدی دیگر فرآیند اصلاحات می تواند تامین شود. بدون تردید، تداوم انتخابات در حلقه خودی ها، بیش از بیش، روند انباشت بحران را افزایشی خواهد کرد.

این خبر توسط سایت فرارو منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : فرارو

اخبار گوناگون در برخط