آخرین خبرها از دریاچه ارومیه - چرا (وان) آب دارد؛ (ارومیه) ندارد؟

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - دریاچه ارومیه سال هاست به یکی از مهم ترین و جدی ترین دغدغه های محیط زیستی مردم ایران تبدیل شده است و بسیاری از مردم، حال خوب و بد این پهنه آبی ارزشمند را نشانه ای از وضعیت کلی محیط زیست کشور می دانند. در سال های اخیر تصاویر خشکیدگی، عقب نشینی آب و تبدیل بخش هایی از دریاچه به پهنه های نمکی، مردم را درباره سرنوشت این پهنه آبی نگران کرده است. حتی در میان شرایط حساس این روزها که خبرهای جنگ و دیگر دغدغه های روزمره در صدر توجه هستند، نگاه افکار عمومی هنوز هم به دریاچه ارومیه دوخته شده و مردم همچنان پیگیر وضعیت آن هستند.

همشهری در خبری نوشت:پس از بارش های فرانرمال در سال آبی جاری به ویژه در حوضه آبریز دریاچه ارومیه شرایط دریاچه تا حد زیادی بهبود پیدا کرده است و نشانه هایی از افزایش تراز آب و حتی گسترش پهنه آبی آن دیده می شود. همین شرایط موجب شده است امیدها نسبت به آینده دریاچه بیشتر شود و توجه ها دوباره به این پرسش معطوف شود که آیا این روند ادامه پیدا می کند و به احیای پایدار منجر می شود؟

رئیس حوضه آبریز دریاچه ارومیه در برنامه «سرزمین من» در تلویزیون اینترنتی همشهری به تشریح آخرین وضعیت دریاچه ارومیه، عوامل موثر بر بهبود یا وخامت شرایط این پهنه آبی، اجرای طرح ها و برنامه ها برای احیای دریاچه و گمانه زنی های فضای مجازی و برخی محافل خبری در باره اجرای طرح هایی چون انتقال آب خزر به دریاچه ارومیه پرداخت و تصویر دقیق تری را از این دریاچه ارائه کرد.

فاصله معنادار تا احیای دریاچه

رئیس حوضه آبریز دریاچه ارومیه ابتدا تعریفی از حوضه آبریز ارائه کرد و گفت: در علم آب شناسی به بخشی از خشکی که به دلیل اختلاف ارتفاع، آب حاصل از بارش باران، ذوب برف یا یخ در خود جمع می کند، حوضه آبریز گفته می شود. این نقطه می تواند خروجی یک رودخانه باشد یا یک دریاچه مثل ارومیه که همه آب ها به سمت آن هدایت می شود. حوضه آبریز دریاچه ارومیه در شمال غرب ایران قرار دارد و وسعت آن حدود ۵۲ هزار و ۲۰۰ کیلومتر مربع است.

ایمان شعار درباره ارزیابی شرایط دریاچه و اینکه گفته می شود امسال نقطه آغازی برای احیای دریاچه است، گفت: از نظر منابع آبی و زمانی فاصله معناداری تا احیای دریاچه ارومیه داریم. دریاچه ارومیه در شرایط مطلوب باید به تراز ۱۲۷۴.۱ سانتیمتر برسد و حدود ۱۵.۵ میلیارد مترمکعب آب داشته باشد در حالی که بر اساس آخرین آمار، ۳.۵ میلیارد مترمکعب آب در دریاچه وجود دارد.

او البته میزان آب فعلی دریاچه ارومیه را در مقایسه با سال های گذشته که خشکسالی شدید و کم بارشی در کشور و حوضه آبریز حاکم بود نویدبخش توصیف کرد، اما گفت: این عدد هنوز فاصله معناداری با شرایط مطلوب دارد. به همین خاطر معتقدم باید از خوشحالی های زودگذر و هیجانی و احساسی بپرهیزیم.

رئیس حوضه آبریز دریاچه ارومیه تاکید کرد: در حال حاضر در مرحله ترمیم هستیم و پس از آن باید به مراحل بازیابی و بهسازی برسیم تا در نهایت احیای دریاچه محقق شود.

ریشه بحران کجاست؟

رئیس حوضه آبریز دریاچه ارومیه ریشه بحران دریاچه ارومیه را در مصرف نادرست منابع آب طی یک دوره طولانی دانست و توضیح داد: مشکل دریاچه ارومیه حاصل ۵ یا ۱۰ سال نیست. این بحران نتیجه حدود ۶۰ سال بد مصرفی آب است. به زبان ساده در حوضه آبریز دریاچه ارومیه دخل و خرج منابع آبی با هم همخوانی نداشته و همین موضوع باعث ایجاد بحران در این پهنه آبی شده است.

رئیس حوضه دریاچه ارومیه همچنین به نقش عوامل طبیعی و انسانی در وضعیت دریاچه اشاره کرد و گفت: ایران کشوری با اقلیم خشک و نیمه خشک است و بیش از یک دهه گذشته را با خشکسالی شدید و کم بارشی پیاپی مواجه بود که بر حوضه آبریز دریاچه ارومیه تاثیر مستقیم داشت، اما مصرف مازاد بر ظرفیت محیط زیستی نیز نقش تعیین کننده ای در ایجاد این شرایط داشته است. بزرگ ترین مصرف کننده آب در این حوضه، بخش کشاورزی و در حال حاضر، سطح زیر کشت آن بیش از دو برابر ظرفیت حوضه است.

ایمان شعار افزود: در گذشته، میزان آب تجدیدپذیر حوضه حدود ۷ میلیارد و ۱۳۴ میلیون مترمکعب بود، اما این رقم حالا به حدود ۵ میلیارد و ۹۵ میلیون مترمکعب کاهش یافته است. این اختلاف ۲ میلیارد متر مکعبی یکی دیگر از عواملی است که به بحران در این حوضه دامن زده است در حالی که سطح زیر کشت در حوضه آبریز دریاچه ارومیه از حدود ۲۰۰ هزار هکتار به ۶۵۰ هزار هکتار افزایش یافته است.

او همچنین یکی از چالش های مهم در ایجاد شرایط بحرانی دریاچه ارومیه را افزایش برداشت های غیرمجاز دانست و گفت: برخی طرح ها مانند کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب کشاورزی طی ۵ سال و هر سال به میزان ۸ درصد به دلیل کمبود منابع مالی به طور کامل اجرا نشد و در نتیجه، برداشت از چاه های غیرمجاز افزایش یافت. در پروژه های انتقال آب، برداشت غیر مجاز آب در مسیر اثربخشی طرح ها را کاهش داده است.

مهمترین عامل بهبود شرایط

رئیس حوضه دریاچه ارومیه با اشاره به طرح ها و برنامه های احیای دریاچه ارومیه در سال های گذشته گفت: از سال ۱۳۹۴ به طور خاص برنامه هایی برای نجات دریاچه ارومیه اجرا شد که هدف آن متوقف کردن روند نزولی شدید و رساندن شرایط به مرحله تثبیت و سپس ترمیم بود. اگر این اقدامات انجام نمی شد، امروز چیزی به اسم دریاچه ارومیه وجود نداشت.

ایمان شعار تاکید کرد: هدف نهایی، رسیدن به تراز ۱۵.۵ میلیارد مترمکعبی است که هنوز فاصله زیادی با آن داریم و رسیدن به این هدف یعنی نقطه پایداری دریاچه، نیازمند مجموعه ای از اقدامات هماهنگ، درست و بلندمدت است.

او به عوامل موثر بر بهبود وضعیت دریاچه اشاره کرد و گفت: تنها راهکار پایدار، اصلاح الگوی مصرف در بخش کشاورزی است که باید از الگوهای پرآب بر و کم ارزش فاصله گیرد و به سمت محصولات کم آب بر و با ارزش افزوده بالا حرکت کند.

ایمان شعار با اشاره به اهمیت توجه به معیشت و اشتغال مردم منطقه گفت: تصمیم گیری در این حوزه نمی تواند صرفا فنی و کوتاه مدت باشد، بلکه باید همه ابعاد اجتماعی و اقتصادی نیز در نظر گرفته شود.

کشت محصولات کم آب و پربازده

او در ادامه به اقدامات انجام شده در حوزه کشاورزی اشاره کرد و گفت: بخشی از برنامه های احیای دریاچه ارومیه شامل اقدامات سازه ای مانند توسعه تصفیه خانه های فاضلاب است که در شهرهایی مانند ارومیه، تبریز، مراغه و عجب شیر اجرا شده است و در حال حاضر، بخشی از پساب تصفیه شده به دریاچه بازمی گردد. در کنار این اقدامات، برنامه هایی برای اصلاح الگوی کشت نیز در حال اجراست. این برنامه ها شامل استفاده از محصولات کم آب بر، افزایش بهره وری، آموزش کشاورزان و استفاده از تجربیات بین المللی است. این روند زمان بر است و نیاز به همراهی و آگاهی کشاورزان دارد.

ایمان شعار با اشاره به پایین بودن بهره وری آبیاری سنتی و غرقابی گفت: در روش های سنتی فقط حدود ۳۰ درصد آب به محصول می رسد و بخش زیادی از آن در مسیر از بین می رود. با اجرای روش های نوین آبیاری و مدرن سازی شبکه ها، تلاش می شود این بهره وری به بیش از ۵۰ درصد افزایش یابد. این اقدامات در مزارع نمونه آغاز شده، اما با توجه به وسعت حوضه دریاچه ارومیه، نیازمند زمان و سرمایه گذاری است. برای نجات دریاچه ارومیه، مشارکت مردم ضروری است و همه باید در این مسیر نقش ایفا کنند.

سال سختی را پشت سر گذاشتیم

رئیس حوضه دریاچه ارومیه با اشاره به مفهوم عدم قطعیت در علوم مهندسی گفت: سال گذشته یکی از سخت ترین سال های آبی بود و تامین آب آشامیدنی برای حدود ۶ میلیون نفر در اولویت قرار داشت. در سال گذشته منابع آبی به حداقل ممکن در ۶ دهه گذشته رسید و کشاورزی تقریبا متوقف شد، اما در زمستان و بهار سال بعد، بارش ها به شکل قابل توجهی افزایش یافت و شرایط بهبود پیدا کرد. هیچ کس نمی تواند با قطعیت درباره شرایط سال آینده صحبت کند.

چرا «وان» آب دارد؛ ارومیه ندارد؟

رئیس حوضه آبریز دریاچه ارومیه در پاسخ به برخی پرسش ها درباره دلایل اینکه چرا دریاچه وان ترکیه در فاصله ۲۰۰، ۳۰۰ کیلومتری دریاچه ارومیه شرایط بهتری دارد به تفاوت های طبیعی دو دریاچه اشاره کرد و گفت: عمق متوسط دریاچه ارومیه حدود ۱۲ متر است و گستردگی آن بیش از وان است. در حالی که دریاچه وان دو برابر بیشتر عمق دارد و وسعت آن کمتر از دریاچه ارومیه است. این تفاوت باعث می شود تبخیر در ارومیه بسیار بیشتر باشد.