آیا روف گاردن در هوای شهرها تاثیر دارند؟ - چرا بام سبز در سوئیس جزو ضوابط ساخت و ساز شده؟

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از همشهری - همشهری آنلاین: گاهی آدم حس می کند شهرها خسته اند؛ نه فقط آدم ها، خود شهر. دیوارها، پشت بام ها و خیابان ها... انگار همه چیز زیر فشاری طولانی نفس می کشد. در روزهایی که خبرها سنگین تر از همیشه اند و ذهن ها مدام بین اتفاق ها و نگرانی ها جابه جا می شود، شاید کمتر کسی به چیزهای ساده تری مثل پشت بام ها فکر کند؛ فضاهایی که همیشه بوده اند، اما کمتر دیده شده اند.

همین روزها شاید فرصت مناسبی باشد برای اینکه به یکی از همین فضاهای فراموش شده شهر جور دیگری نگاه کنیم؛ پشت بام هایی که در بیشتر ساختمان های ایران محلی برای کولر، مخزن آب، تجهیزات تأسیساتی و گاهی وسایلی هستند که جایی برایشان در خانه پیدا نشده است. اما در بسیاری از شهرهای دنیا، سال هاست که به پشت بام نه فقط به عنوان پوشش ساختمان، بلکه به عنوان بخشی از عملکرد آن و حتی یکی از اجزای زیرساخت شهری نگاه می شود. یکی از نمونه های این نگاه، «بام سبز» است.

امسال هم زمان با هفته جهانی محیط زیست، از روز جهانی بام سبز نیز صحبت شد؛ مناسبتی که شاید در نگاه اول فقط یک عنوان تقویمی به نظر برسد، اما پشت آن، تغییر نگاهی به شهرها قرار دارد؛ اینکه شهر فقط خیابان و ساختمان نیست و می تواند از بالا هم زندگی داشته باشد.

با این حال، بام سبز را نمی توان صرفا به معنای قرار دادن چند گلدان و درختچه روی پشت بام دانست. یک بام سبز واقعی یا همان «روف گاردن»، یک سیستم ساختمانی است که باید برای آن از ابتدا درباره ظرفیت سازه، آب بندی، محافظت از لایه های بام در برابر ریشه، زهکشی، بستر کشت، پوشش گیاهی و نگهداری تصمیم گیری شود.

برای این نوع طراحی و اجرا، در کشورهای مختلف استانداردها و دستورالعمل های فنی تدوین شده است. از جمله، دستورالعمل های فنی FLL آلمان که برای بخش های مختلف بام سبز، از لایه های بام و مواد مورد استفاده گرفته تا زهکشی، آب رسانی، انتخاب گیاه، بارگذاری، حفاظت در برابر ریشه و نحوه نگهداری، الزامات مشخصی تعریف کرده است. این دستورالعمل ها از اصول اولیه ای که در سال ۱۹۸۲ منتشر شدند شکل گرفته اند و در طول سال ها چندین بار بازنگری شده اند.

این یکی از مهم ترین تفاوت های نگاه حرفه ای به بام سبز با چیزی است که گاهی در ایران با عنوان «روف گاردن» شناخته می شود. در یک پروژه اصولی، قرار نیست پس از تمام شدن ساختمان، چند گلدان و درختچه روی سقف گذاشته شود و نامش بام سبز باشد. بام باید از مرحله طراحی ساختمان و متناسب با بار مرده و زنده، جزئیات آب بندی و دفع آب و نیازهای نگهداری دیده شود. به بیان دیگر، سبز بودن بام نتیجه یک طراحی فنی است، نه چیزی که بعدا به ساختمان اضافه شود.

در بعضی شهرهای دنیا، این نگاه حتی وارد مقررات شهری شده است. شهر بازل در سوئیس یکی از نمونه های شناخته شده است؛ شهری که از دهه ۱۹۹۰ برنامه های حمایتی برای بام های سبز داشته و بام سبز را در بخشی از ضوابط ساخت وساز خود وارد کرده است. دلیل این رویکرد نیز فقط زیبایی شهر نیست؛ مدیریت آب باران، کاهش اثر گرمای شهری و ایجاد زیستگاه برای گونه های مختلف، از جمله دلایلی است که برای آن مطرح شده است.

در چنین رویکردی، بام سبز بخشی از عملکرد ساختمان است. پوشش گیاهی می تواند بخشی از تابش خورشید را جذب کند، دمای سطح بام را پایین بیاورد و در مدیریت رواناب باران نقش داشته باشد. میزان این اثر البته به نوع بام، اقلیم، پوشش گیاهی، ضخامت بستر و نحوه نگهداری بستگی دارد و نمی توان برای همه ساختمان ها یک عدد ثابت ارائه کرد.

مطالعات انجام شده در تهران نیز نشان داده اند که این موضوع ارزش بررسی جدی دارد. در یک مطالعه موردی در منطقه ۶ تهران، مدل سازی پژوهشگران نشان داد که اضافه شدن پوشش گیاهی به بام ها می تواند در شرایط مورد بررسی، سطح درگیر با جزیره حرارتی را به طور متوسط ۳۸.۵۸ درصد و شدت آن را ۰.۶۸ درجه سانتی گراد کاهش دهد.

موضوع فقط به دمای شهر محدود نمی شود. یک مطالعه آزمایشگاهی و میدانی در تهران نیز اثر بام سبز و بام قیری را بر دمای هوا، رطوبت، شرایط حرارتی داخل ساختمان و مصرف انرژی بررسی کرده است. نتیجه چنین پژوهش هایی نشان می دهد که بام سبز را باید به عنوان یکی از راهکارهای قابل بررسی برای بهبود شرایط خرداقلیمی و حرارتی ساختمان دید، نه صرفا یک عنصر تزئینی.

اما شاید جالب باشد که این ایده آن قدرها هم با معماری خودمان بیگانه نیست. در بخش هایی از معماری سنتی ایران، بام یک فضای کاملا مرده و بی استفاده نبود. در برخی مناطق، به خصوص در اقلیم های گرم، بام تخت در تابستان برای خوابیدن و استفاده شبانه به کار می رفت. در معماری بومی ایران، شکل سقف و نحوه ساخت آن نیز با اقلیم ارتباط مستقیم داشت و در برخی مناطق، بام به عنوان بخشی از راهکارهای سازگاری با گرما و شرایط محیطی طراحی می شد.

یزد نمونه روشنی از همین نگاه به معماری و اقلیم است؛ شهری که معماری آن بر استفاده هوشمندانه از منابع محدود شکل گرفته و عناصری مانند حیاط های فرورفته، دیوارهای ضخیم، بادگیرها و فضاهای زیرزمینی برای ایجاد شرایط مناسب تر در اقلیم گرم و خشک به کار رفته اند. البته نباید این سابقه را با بام سبز امروزی یکی دانست. بام سنتی ایران لزوما فضای سبز نبوده است. اما یک وجه مشترک مهم وجود دارد: بام می توانسته بخشی از زندگی و عملکرد ساختمان باشد، نه فقط سقفی برای پوشاندن آن.

امروز شهرهای ما با گرمای بیشتر، مصرف بالای انرژی، تراکم ساختمانی و محدودیت زمین برای ایجاد فضای سبز روبه رو هستند. وقتی دیگر نمی توان برای هر نیاز شهری زمین تازه ای پیدا کرد، استفاده بهتر از فضاهای موجود اهمیت بیشتری پیدا می کند. بام سبز قرار نیست جای پارک، بوستان یا فضای سبز روی زمین را بگیرد، اما می تواند یک لایه دیگر به شهر اضافه کند؛ لایه ای که هم زمان با ساختمان کار می کند.

از این منظر، می توان به اقتصاد هم رسید. وقتی یک سطح بلااستفاده دوباره وارد چرخه استفاده می شود، فقط یک اتفاق محیط زیستی رخ نداده است. طراحی، اجرای آب بندی و زهکشی، تولید بستر کشت، سیستم های آبیاری، انتخاب گیاه و نگهداری، هرکدام می توانند بخشی از یک زنجیره خدمات و کسب وکار باشند. از این منظر، بام سبز می تواند با منطق اقتصاد پایدار و اقتصاد چرخشی نیز ارتباط پیدا کند؛ استفاده دوباره از ظرفیتی که همین حالا در شهر وجود دارد و تبدیل یک سطح کم استفاده به فضایی با ارزش های تازه.

مهم ترین مسئله برای ایران، شاید همین تغییر نگاه باشد. بام سبز نباید فقط تصویری زیبا از یک ساختمان مدرن یا امکانی لوکس برای چند پروژه خاص باشد. اگر قرار است در شهرهای ما جدی شود، باید از مرحله طراحی و محاسبات ساختمان وارد شود و برای سازه، آب، زهکشی، نگهداری و انتخاب گیاه، راهکار مشخص داشته باشد.

در نهایت، شاید روز جهانی بام سبز (۶ژوئن) فقط بهانه ای باشد برای اینکه یک بار دیگر به بالای سرمان نگاه کنیم. پشت بام هایی که سال هاست بخشی کم اهمیت از شهر بوده اند، می توانند ظرفیت های دیگری هم داشته باشند. برای بهتر شدن شهر همیشه لازم نیست از صفر شروع کنیم؛ گاهی کافی است به چیزی که سال ها جلوی چشممان بوده، جور دیگری نگاه کنیم.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین