جنگلداری نوین به نتیجه نرسید - گره اصلی طرح کجاست؟

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از همشهری - همشهری آنلاین - مجیدجباری: طرح «جنگلداری نوین» برای مدیریت پایدار جنگل های هیرکانی در حالی در آستانه اجراست که منابع طبیعی برداشت محدود درختان شکسته و افتاده را بخشی از اجرای این طرح برای تامین هزینه های مدیریت پایدار جنگل می داند اما کارشناسان از تمرکز طرح بر برداشت چوب و کم رنگ بودن کارکردهای اکولوژیک، آب و خاک و تنوع زیستی و همچنین پیامدهای برداشت درختان شکسته و افتاده نگرانند.

نشست هم اندیشی «مبانی و شاخص های حفظ، احیا و مدیریت پایدار جنگل های هیرکانی» با حضور مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، استادان دانشگاه، کارشناسان و نمایندگان تشکل های محیط زیستی برگزار شد. نشستی که بخش مهمی از آن به بررسی ابعاد طرح «نوین مدیریت پایدار جنگل ها» و دیدگاه های موافق و منتقد درباره نحوه اجرای آن اختصاص داشت.

طرح جدید چه می گوید؟

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری در این نشست جزئیات طرح «نوین مدیریت پایدار جنگل ها» را تشریح کرد و گفت: این طرح بر اساس ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم تدوین شده و هدف آن حفاظت، احیا و توسعه جنگل هاست.

کامران پورمقدم تصریح کرد: ممنوعیت برداشت چوب از جنگل های طبیعی همچنان برقرار است و نیاز کشور به چوب باید از محل زراعت چوب تامین شود. پس از اجرای قانون تنفس جنگل در سال ۱۳۹۵، طرح های قبلی جنگلداری متوقف شدند. طرح هایی که پیش از آن حدود ۹۵۰ هزار هکتار از جنگل ها را تحت پوشش داشتند. در رویکرد جدید، مدیریت از مقیاس «سری های جنگلداری» به مقیاس حوزه آبخیز منتقل شده و معیار موفقیت سلامت و پایداری اکوسیستم جنگل است نه تولید چوب. همچنین در این طرح، برای مدیریت پایدار جنگل ۷ معیار و ۴۶ شاخص تعریف شده و مطالعات حدود ۲.۹ میلیون هکتار از عرصه های جنگلی انجام شده است.

گام نخست؛ برنامه ۳ تا ۵ ساله

پورمقدم افزود: مرحله نخست اجرای طرح در ۷۱۸ هزار هکتار از جنگل های شمال در استان های گیلان، مازندران و گلستان و در یک دوره ۳ تا ۵ ساله پیش بینی شده است. احیای جنگل کاری های قدیمی، کاشت و غنی سازی، جایگزینی گونه های بومی، پایش آفات، حفاظت فیزیکی، تجهیز واحدهای حفاظتی، استفاده از دوربین و اجرای برنامه های حفاظتی و آموزشی از جمله فعالیت های پیش بینی شده است. ضمن اینکه در این طرح، بر مشارکت جوامع محلی و استفاده از فناوری های جدید تاکید کرده ایم.

۲۸ میلیون مترمکعب درخت شکسته

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری یکی از منابع تامین هزینه اجرای طرح را درآمد حاصل از زراعت چوب، برداشت درختان شکسته، افتاده و خشکیده و فعالیت های مجاز اعلام کرد و گفت: ۹۹ درصد درآمدهای حاصل در همان طرح ها و برای حفاظت، احیاء و مدیریت جنگل هزینه می شود.

او حجم درختان شکسته، افتاده و تجمعی در جنگل های هیرکانی را حدود ۲۸ میلیون مترمکعب برآورد کرد و گفت: البته قرار نیست همه این حجم برداشت شود و در چارچوب طرح، حدود ۴۰ هزار مترمکعب برداشت خواهد شد.

طرح را در دسترس متخصصان قرار دهید

معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست و رئیس سابق انجمن جنگلبانی ایران بر ضرورت بررسی کارشناسی و شفافیت طرح جنگلداری نوین تاکید کرد.

هادی کیادلیری در این نشست گفت: قرار بود طرح در اختیار فعالان و متخصصان قرار گیرد تا بررسی شود، اما تا آنجا که اطلاع دارم، خود سازمان حفاظت محیط زیست نیز امکان دسترسی و مطالعه کامل آن را نداشته است. این درحالی است که طرح باید پیش از تصمیم گیری در اختیار جامعه کارشناسی قرار گیرد.

او تاکید کرد: سازمان منابع طبیعی و محیط زیست هدف مشترکی در حفاظت دارند، اما وظایفشان متفاوت است. منابع طبیعی باید میان حفاظت و تولید تعادل برقرار کند، در حالی که سازمان محیط زیست بر تعیین آستانه های حفاظتی و اصل احتیاط تاکید دارد. به ویژه در مواردی که احتمال آسیب به زیستگاه یا انقراض گونه ها مطرح باشد.

تفاوت پایداری جنگل و پایداری اکوسیستم

کیادلیری تصریح کرد: مدیریت گذشته در مقاطعی بیش از اندازه بر تولید چوب متمرکز بوده و برخی روش های مورد استفاده نیز بدون توجه کافی به شرایط بوم شناختی و اجتماعی ایران وارد شده اند. در چنین شرایطی، قطع درختان کهنسال، حتی اگر از نظر حجم چوب قابل توجه نباشد، به دلیل زمان طولانی شکل گیری آنها خسارت بار است.

او همچنین درباره تفاوت پایداری جنگل و پایداری اکوسیستم هشدار داد و گفت: ممکن است در یک مدیریت، موجودی چوب کاهش پیدا کند اما یکنواختی بیشتر و تنوع زیستی کمتر شود. ارزیابی مدیریت جنگل نباید فقط بر تعداد درخت یا حجم چوب استوار باشد.

جاده های جنگلی و دسترسی متخلفان

کیادلیری درباره جاده های جنگلی نیز گفت: بخش قابل توجهی از این جاده ها با هدف بهره برداری ایجاد شده اند و می توانند با افزایش دسترسی انسان، به تکه تکه شدن زیستگاه، قاچاق و ساخت و ساز منجر شوند.

او بر ضرورت ارزیابی جداگانه تعمیر و نگهداری این جاده ها تاکید کرد و گفت: درباره درختانی که در حاشیه جاده قرار دارند نیز باید تعریف دقیق و علمی از «حریم» و «درخت خطرساز» وجود داشته باشد.

ابهام در «درخت خطرساز» و «درخت تجمعی»

کیادلیری همچنین خواستار تعریف دقیق اصطلاحاتی مانند «درخت تجمعی» و «درخت خطرساز» شد و ادامه داد: باید مشخص باشد منظور از درخت تجمعی چیست و یک درخت یا چه تعداد درخت در چه سطحی از عرصه، مشمول این عنوان می شود.

کیادلیری همچنین درباره برداشت درختان خشکیده و افتاده، ضرورت بررسی علمی پیامدهای این اقدام را مطرح کرد و گفت: چوب مرده نیز بخشی از اکوسیستم است و موجودات وابسته به آن نباید در ارزیابی ها نادیده گرفته شوند.

حفاظت بدون اعتماد مردم ممکن نیست

باریس مجنونیان، استاد بازنشسته منابع طبیعی دانشگاه تهران نیز در این نشست بر استفاده از فناوری های جدید و جلب اعتماد عمومی تاکید کرد.

او گفت: ایران از نظر پوشش جنگلی، ضعیف است و همین موضوع ضرورت احتیاط بیشتر در مدیریت و بهره برداری را نشان می دهد. مجنونیان بر اولویت حفاظت تاکید کرد و گفت: سازمان حفاظت محیط زیست و دستگاه های مسئول باید گزارش شفافی از وضعیت حفاظت جنگل ها ارائه کنند.

نسخه تازه برای جنگل های هیرکانی | جنگلداری نوین؛ نجات جنگل یا برداشت چوب؟ پاسخ معاون امور جنگل به ۶ نقد کارشناسان

به گفته او، حفاظت پایدار بدون اعتماد مردم ممکن نیست و اگر مردم جنگل را میراث نسل های آینده بدانند، می توانند به نیروهای داوطلب حفاظت تبدیل شوند. او همچنین بر تعیین دقیق حدود و وضعیت حقوقی جنگل ها و پرهیز از تصمیم گیری بر اساس ادعاهای محلی و مالکیتی تأکید کرد.

گلزار: قانون، برداشت را الزام نکرده است

حنیف رضا گلزار فعال محیط زیست و کارشناس حوزه آب و خاک که یکی از مخالفان اجرای طرح بدون الزامات محیط زیستی است هم در این نشست گفت: تشکل های محیط زیستی نسبت به آنچه تصمیم های غیرعلمی و اقدامات کم سروصدا برای ازسرگیری برداشت چوب از درختان شکسته و افتاده می دانند، نگرانی دارند.

او با استناد به ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم تصریح کرد: این ماده سازمان منابع طبیعی را مکلف به حفاظت، احیا و توسعه جنگل ها در چارچوب مدیریت پایدار کرده و برداشت چوب از جنگل های طبیعی را ممنوع دانسته است. تبصره این ماده تنها در شرایط مشخص، جمع آوری برخی درختان ریشه کن، شکسته و افتاده ناشی از عوامل طبیعی، درختان آلوده و غیرقابل احیا و درختان خطرساز در حاشیه جاده ها و پارک های جنگلی را با شرایط قانونی مجاز کرده است.

او با تاکید بر اینکه این حکم، «اجازه» است نه «الزام» و درباره ورود پیمانکاران و شرکت های خصوصی و ضعف نظارت نیز ابراز نگرانی کرد.

سازمان بازرسی: قانون و حفاظت باید کنار هم دیده شوند

صادقی راشد، معاون بازرسی امور کشاورزی و محیط زیست سازمان بازرسی کل کشور، با اشاره به حدود ۲۸ سال سابقه آشنایی با منابع طبیعی و جنگلداری گفت در سال های ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴ بررسی های میدانی گسترده ای درباره بهره برداری از جنگل ها انجام شده و گزارش نهایی در خرداد ۱۳۹۴ به سازمان منابع طبیعی ارسال شده است. نتیجه آن بررسی ها، توقف شیوه قدیمی بهره برداری بود.

او گفت: اکنون باید صادقانه بررسی شود پس از توقف بهره برداری چه اتفاقی برای جنگل، جمعیت و نیازهای مختلف افتاده است و طرح های جدید نیز باید به شکلی اجرا شوند که به آسیب دوباره منجر نشوند.

صادقی راشد تاکید کرد : انسان مالک جنگل نیست و باید با طبیعتی که از نسل های گذشته به ارث رسیده، با دقت بیشتری رفتار کند. برهمین اساس، سازمان بازرسی در بررسی طرح های منابع طبیعی در گذشته، وقتی تخلفی دیده، اقدام قانونی کرده و بر اجرای صحیح قانون و حفاظت از منابع طبیعی تاکید دارد.

ظهرابی: عجله نکنید

معاون محیط زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست، خواستار پرهیز از شتاب در اجرای طرح شد.

حمید ظهرابی که میزبان این نشست بود، گفت: جنگل های هیرکانی با وجود مساحت محدود، ارزش بسیار بالایی دارند و برنامه ریزی درباره آنها باید با احتیاط انجام شود. رویکرد ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت، حفاظت از جنگل است و در قانون گفته نشده که برداشت چوب برای حفاظت انجام شود.

او افزود: اگر درختی در معرض سقوط و آسیب به مردم باشد یا درختان ناشی از سیلاب مسیر آب را به سمت مناطق مسکونی مسدود کنند، سازمان منابع طبیعی باید برای رفع خطر اقدام کند. این موارد در قانون روشن است و لازم است طرح جدید نیز با همین الزامات تطبیق داده شود.

بی برنامگی خطرناک تر است

ظهرابی با تاکید بر اینکه بی برنامگی خطرناک تر از برنامه ضعیف است، گفت: اصل داشتن برنامه ضروری است، اما نباید برای اجرای آن شتاب کرد.

معاون محیط زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه، تنوع زیستی، تغییر اقلیم، کاهش مداخلات، تقویت حفاظت و ارزش گذاری خدمات اکوسیستمی را از شاخص هایی دانست که باید در مدیریت پایدار جنگل دیده شوند. من اینکه باید از داده های به روز و قابل اعتماد استفاده کرد.

ظهرابی همچنین خواستار ادامه گفت وگو با جامعه مدنی و فعالان محیط زیست و مشارکت جوامع محلی در مراحل برنام ه ریزی و اجرا شد و پیشنهاد کرد که طرح از ابتدا و به صورت مرحله به مرحله بازخوانی و در فرایندی مشارکتی اصلاح شود.

اجماع کارشناسی شکل نگرفت

در این نشست، نمایندگان تشکل های محیط زیستی بر ضرورت دسترسی به متن کامل طرح، بررسی آثار اجتماعی و محیط زیستی و روشن شدن سازوکار مشارکت ذینفعان تاکید کردند.نگرانی درباره برداشت درختان خشکیده، شکسته و افتاده، تعریف «درخت خطرساز» و «درخت تجمعی»، پیامدهای جمع آوری چوب مرده و نحوه تامین مالی طرح از محل درآمدهای جنگل از جمله موضوعاتی بود که از سوی کارشناسان و فعالان و دانشگاهیان مطرح شد.

در مجموع، میان دیدگاه های مطرح شده هنوز اجماع کارشناسی درباره همه ابعاد طرح شکل نگرفته و بخشی از ابهامات به نحوه اجرا، دامنه مداخلات، مشارکت جوامع محلی و سازوکار تامین مالی بازمی گردد.

الموتی: سازمان منابع طبیعی تضعیف شده است

دبیر شبکه محیط زیست، منابع طبیعی و توسعه پایدار کشور، در حاشیه این نشست، در کنار نگرانی کارشناسان و تشکل های محیط زیستی درباره نحوه اجرای طرح جنگلداری نوین، بر مشکلات ساختاری و مالی سازمان منابع طبیعی نیز تاکید کرد و گفت: تشکل های محیط زیستی از ابتدای مطرح شدن طرح خواستار دسترسی به متن آن و بررسی آثارش بر جنگل های هیرکانی، تنوع زیستی و جوامع محلی بوده اند و هنوز درباره سازوکار مشارکت جوامع محلی و نحوه اجرای طرح، اجماع کارشناسی شکل نگرفته است.

حفاظت نباید از جیب جنگل تأمین شود»

مسعود الموتی در گفت وگو با همشهری در حاشیه این نشست، گفت: انتقاد از طرح نباید باعث نادیده گرفتن وضعیت سازمان منابع طبیعی شود. این سازمان از یک سو مسئول حفاظت از جنگل، مقابله با قاچاق چوب و مدیریت عرصه های طبیعی است و از سوی دیگر با محدودیت جدی منابع مالی مواجه است.

او سازمان منابع طبیعی را در ساختار فعلی حکمرانی، سازمانی «بیمار و محتاج» توصیف کرد و گفت: سازمان منابع طبیعی را همه ما در این وضعیت قرار داده ایم. با بلایی که سر سازمان آوردیم در حوزه حکمرانی، در حوزه تامین منابع و توجهی که به این سازمان نداشتیم، مجبورش کردیم.

الموتی با تاکید بر اینکه نباید از جنگل های هیرکانی انتظار داشت هزینه حفاظت از خود را از محل بهره برداری تامین کنند، تصریح کرد: تامین منابع مالی پایدار برای حفاظت از جنگل ها باید در نظام بودجه ریزی کشور دیده شود تا سازمان منابع طبیعی برای تامین هزینه های خود نیازمند درآمدهای حاصل از جنگل نباشد.

او همچنین اصلاح ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم و بازنگری در سازوکارهای مرتبط با مدیریت جنگل را ضروری دانست و پیشنهاد کرد: همزمان با بررسی طرح جنگلداری نوین، موضوع تامین مالی پایدار سازمان منابع طبیعی نیز در سطح سیاست گذاری دنبال شود.

الموتی گفت: نگرانی درباره برداشت درختان خشکیده، شکسته و افتاده و پیامدهای اجرای طرح باید جدی گرفته شود، اما در کنار آن، مسئله تضعیف ساختاری و مالی سازمان منابع طبیعی و تامین منابع لازم برای انجام وظایف حفاظتی این سازمان نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

جمع بندی

در این نشست، منابع طبیعی از طرحی سخن گفت که قرار است مدیریت جنگل را از چوب محوری به سلامت اکوسیستم منتقل کند. اجرای طرح جنگلداری نوین با ۷ معیار و ۴۶ شاخص در مرحله نخست در ۷۱۸ هزار هکتار پیش بینی شده است. در مقابل، سازمان حفاظت محیط زیست بر اجرای محتاطانه، کاهش مداخلات، تنوع زیستی، داده های معتبر و پرهیز از شتاب تاکید کرد و سازمان بازرسی نیز خواستار اجرای دقیق قانون و ارزیابی آثار تصمیمات گذشته شد. این در حالی است که کارشناسان، دانشگاهیان و فعالان محیط زیست درباره برداشت درختان خشکیده، شکسته و افتاده، تعریف درخت خطرساز و درخت تجمعی، ورود احتمالی پیمانکاران، نحوه تامین مالی طرح از محل درآمدهای جنگل و پیامدهای اکولوژیک جمع آوری چوب مرده نگرانی هایی مطرح کردند و بر ضرورت بررسی علمی، مشارکت جامعه مدنی و جوامع محلی و پرهیز از شتاب در اجرای طرح تاکید داشتند.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین