پیش به سوی ناتوی اسلامی؟ - گل عنبری: بازدارندگی آمریکا کارایی خود را از دست داد؛ ریاض در پی نظام امنیتی درون منطقه ای برای مهار ایران است

به گزارش سرویس بین الملل خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - صابر گل عنبری، تحلیل گر مسائل خاورمیانه در یادداشتی در واکنش به امضای پیمان دفاعی مشترک مکه میان ترکیه، عربستان و پاکستان نوشت: سفر رهبران پاکستان و ترکیه به عربستان و امضای پیمان نظامی مشترک فراتر از یک رویداد دیپلماتیک گذرا، حلقه ای از پازل بزرگ تر دگرگونی های امنیتی در خاورمیانه است. چه بسا میزبان این نشست بخواهد از این طریق در بحبوحه تنش های منطقه پایه های اولیه شکل گیری «ناتوی اسلامی» را بنیان نهد.
 
در دیداری سه جانبه یک پیمان دفاعی مشترک به امضا رسیده که در یک نامگذاری قابل تامل، "پیمان مکه" نام گرفته است. ریاست جمهوری ترکیه اعلام کرده است که بنا به این پیمان هر گونه حمله مسلحانه به هر کدام از سه کشور، حمله به همه آنها تلقی خواهد شد.

اگرچه نگاه های تقلیل گرایانه، این تحرکات را صرفاً واکنشی انفعالی و ناشی از هراس ریاض می دانند، اما واقعیت کنونی بسیار پیچیده تر از آن به نظر می رسد. اگرچه سایه گسترش جنگ، منطقه را تا حدودی به سمت نوعی «واقع گرایی دیپلماتیک» و حل و فصل جنگ از طریق مذاکره و دیپلماسی کشانده تا از خروج اوضاع از کنترل جلوگیری شود، اما این میل به تنش زدایی، نافی شکل گیری نگرانی های عمیق از گسترش موقعیت و نفوذ منطقه ای ایران پس از جنگ پس از شکسته شدن خیلی از تابوها و خطوط قرمز نیست. در واقع، پیشران عزیمت رهبران آنکارا و اسلام آباد به ریاض، نه صرفا تعارفات دیپلماتیک یا بهره مندی از منابع مالی عربستان، بلکه اشتراک در دغدغه های امنیتی جدیدی است که از تبعات جنگ منطقه ای اخیر است.

این چرخش در حالی رخ می دهد که در سه سال اخیر و به ویژه پس از جنگ های غزه، سوریه و لبنان، تا حدودی یکه تازی های اسرائیل به محور مشترک نگرانی های امنیتی منطقه و حتی ریاض و همسایگان جنوبی به استثنای امارات تبدیل شده بود و همین خود دغدغه و نگرانی مشترک ایران و این کشورها بود. اما اکنون هر چند نگرانی از یکه تازی های اسرائیل همچنان پابرجاست، ولی در کنار آن هم نگرانی از ایران رفته رفته عمیق تر از گذشته شده و می شود. در این زمینه هم می توان به اطهارات تند چند وقت پیش وزیر خارجه ترکیه در تشبیه رفتار ایران به اسرائیل در منطقه اشاره کرد!

همچنین قسمی تغییر رویکرد عمان که روابط تاریخی با تهران دارد، گواهی بر این مدعاست؛ تغییری که نباید آن را خروجیِ صرفِ فشارهای واشنگتن دانست، بلکه بازتابی از ادراک جدید مسقط نسبت به تحولات محیط پیرامونی است.

در کل می توان گفت که تلاش عربستان برای ایجاد این «هم افزایی دفاعی» در مقابل ایران، سه هدف و دلالت راهبردی را با خود به همراه دارد:

1. بازدارندگی جمعی: ریاض معتقد است تنش های منطقه ای به این زودی فروکش نخواهد کرد و ممکن است به سطوح خطرناکی از درگیری کشیده شود. از این رو، عربستان می کوشد با ایجاد یک چتر دفاعی مشترک، هزینه واکنش های تهران را بالا ببرد و در صورت بروز رویارویی های گسترده، زیرساخت های حیاتی خود را از گزند حملات مصون نگه دارد.
2. نظم امنیتیِ درون منطقه ای: گویا عربستان به این نتیجه رسیده است که جمهوری اسلامی ایران از خطر سقوط در جنگ عبور کرده و در عین حال هم راهبرد «بازدارندگی» و «مهار» آمریکا در قبال آن کاراییِ خود را از دست داده است. بنابراین ضمن نومیدی از تکیه صرف بر اتحاد امنیتی با واشنگتن، در پی معماریِ نظم امنیتی «درون منطقه ای» است تا نفوذ و جایگاه ایران را در پساجنگ مهار کند.
3. مدیریت پرونده یمن: ظاهرا عربستان در صرافت شروع یک مواجهه چندمنظوره با انصار الله در یمن است و همین منظور هم می تواند یکی دیگر از انگیزه های یک پیمان منطقه ای سریع و قدرتمند باشد تا بتواند از این طریق پس از کلید زدن این مواجهه، واکنش های احتمالی تهران را مهار کرده و موازنه قدرت را در میدان یمن به نفع خود تغییر دهد.

مخلص کلام این که همسایگان جنوبی ایران در نتیجه جنگ اخیر، بیش از گذشته به تنوع بخشی به شراکت های امنیتی به ویژه با قدرت های منطقه روی آورده اند. در این میان، پیمان ابراهیم (عادی سازی با اسرائیل) نه تنها دیگر اولویت نیست، بلکه به حاشیه رانده شده است؛ چرا که نزدیکی به اسرائیل، از یک سو، تشکیل شراکت دفاعی با قدرت های اسلامی (ترکیه و پاکستان) را عملا بسیار دشوار و سخت می کند و از دیگر سو با تضعیف وجهه عربستان در دنیای عرب و اسلام عملا میدان را به نفع روایت تهران خالی می کند.

در کل، به نظر می رسد که منطقه در مسیر یک پوست اندازی امنیتی بزرگ است؛ ائتلاف ها در حال تغییرند و بلوک بندی های نوینی در راه است.

این خبر توسط سایت خبرآنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : خبرآنلاین