خطر کوچک شدن یا حذف ناشران در پساجنگ - کتاب از سبد خرید خانوار حذف می شود؟

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - مهر نوشت: در شرایطی که کشور با فشارهای اقتصادی و پیامدهای جنگ تحمیلی سوم دست و پنجه نرم می کند، صنعت نشر نیز متأثر از آسیب های اقتصادی جنگ، آسیب های جدی دیده است.

با این حال، برخی ناشران تلاش کرده اند چراغ فعالیت خود را روشن نگه دارند و با وجود بالا رفتن هزینه های تولید و کاهش توان خرید مردم، همچنان ارتباطشان را با خریداران و مخاطبان کتاب حفظ کنند. علی اکبر شیروانی، مدیر انتشارات سوره مهر و محمد حقی، مدیر انتشارات نشان، از تجربه هایشان در عبور از شرایط بحرانی صنعت نشر، چالش های پیش رو و ضرورت بازنگری در سیاست های حمایتی دولت از صنعت نشر گفتند.

حفظ ارتباط با مخاطب در اولویت بود

مدیر انتشارات سوره مهر با اشاره به نخستین اقدام های این مجموعه در مواجهه با شرایط جنگی، می گوید: با توجه به اینکه تعدادی کتاب فروشی در تهران و شهرهای دیگر داریم، تلاش کردیم این فضاها را به عنوان محلی برای حضور اهل فرهنگ باز نگه داریم و از تعطیلی آن ها جلوگیری کنیم. کتاب فروشی اصلی ما در میدان انقلاب در تمام دوران جنگ باز بود و هیچ گاه تعطیل نشد. از سوی دیگر، با توجه به اینکه بخشی از محتوای کتاب های ما به حوزه دفاع مقدس، خاطرات سرداران و شهدا و موضوعاتی مرتبط با فلسطین، لبنان و غزه است، تلاش کردیم متناسب با شرایط جنگی، همین محتواها را بیشتر معرفی کنیم. درباره جنگ ۱۲روزه نیز تا حدی به تولید و معرفی محتوا پرداختیم، هرچند به طور طبیعی تحت تأثیر شرایط قرار داشتیم. مشکلاتی مانند اختلال در سیستم پست و قطعی اینترنت سبب شد مراجعه مخاطبان به سایت فروشگاهی ما کاهش پیدا کند و حتی کتاب فروشی ها نیز رونق سابق را نداشته باشند. تهران به طور محسوسی خلوت تر شده بود و در شهرهای دیگر هم وضعیت مشابهی حاکم بود اما در حد توان تلاش کردیم فعالیت ها را متوقف نکنیم و ارتباط خود را با مخاطبان حفظ کنیم.

کاهش ظرفیت چاپخانه ها

شیروانی با اشاره به وضعیت چاپخانه ها در این دوره می گوید: برخی چاپخانه ها به دلیل قرار گرفتن در مناطق پرخطر یا مناطقی که مورد اصابت موشک قرار گرفته بود، با ظرفیت بسیار محدود فعالیت می کردند. در مواردی، فعالیت چاپخانه ها به ۱۰ تا ۲۰ درصد روزهای عادی کاهش یافته بود. طبیعتاً ما هم از این وضعیت متأثر شدیم اما در مجموع، هیچ گاه فعالیت خود را به طور کامل متوقف نکردیم. به اقتضای شرایط اجتماعی و محدودیت های فنی، گاهی روند کار کند می شد یا به تعویق می افتاد اما اصل فعالیت حفظ شد و تعطیلی کامل رخ نداد.وی با تأکید بر غیرعادی بودن شرایط صنعت نشر، بیان می کند: دوام آوردن در چنین وضعیتی به این معناست که مجموعه ها صرفاً تلاش کردند زنده بمانند؛ مانند فردی که دچار سانحه شده و نیازمند درمان است. نمی توان انتظار داشت کسی که در چنین شرایطی قرار دارد، عملکردی کاملاً طبیعی داشته باشد. وضعیت جنگی، چه در زمان وقوع و چه پس از آن، بر کل اقتصاد و به ویژه صنعت نشر تأثیر می گذارد. وقتی از نشر صحبت می کنیم، در واقع درباره یک صنعت سخن می گوییم که با مؤلفه هایی مانند گرانی کاغذ، کمبود و افزایش قیمت ملزوماتی چون مرکب، چسب و زینک مواجه است. این عوامل در کنار تزلزل اقتصادی، رفتار مصرف کننده را نیز تغییر می دهد.شیروانی تأکید می کند: بازتنظیم رفتار مصرف کننده با شرایط جدید زمانبر است و مجموع این عوامل، فشار مضاعفی بر اقتصاد نشر وارد می کند. بنابراین، نمی توان ادعا کرد در وضعیت عادی قرار داریم. هدف اصلی در این شرایط، عبور سالم از بحران است تا زمانی که امکان بازگشت به وضعیت عادی فراهم شود.

ضرورت حمایت دولت از صنعت نشر

مدیر انتشارات سوره مهر با اشاره به نقش دولت در رفع مشکلات صنعت نشر، اظهار می کند: همواره مخالف دخالت دولت در حوزه اقتصادی نشر بوده ام و معتقدم این صنعت باید با کمترین حمایت دولتی فعالیت کند اما اکنون شرایط به گونه ای است که دولت باید با رویکردی حمایتی وارد عمل شود؛ شرایطی مشابه دوران کرونا. در دوران کرونا، بسیاری از دولت ها در سراسر جهان با ارائه وام های بلندمدت، کمک های مالی، تأمین هزینه ها و ارائه یارانه ها، از صنعت نشر خود حمایت کردند تا بتواند از آن بحران عبور کند. در ایران، چنین حمایت مؤثری اتفاق نیفتاد. به عنوان مثال، برای ناشری با حدود ۱۰۰ کارمند، پیشنهاد وامی در حدود ۶۰ میلیون تومان مطرح شد که رقم بسیار ناچیزی بود و حتی دریافت آن نیز با پیچیدگی های اداری همراه بود. اکنون با توجه به جنگ رمضان، زمان آن رسیده که دولت اقدام های جدی تری انجام دهد؛ از ارائه وام های بلندمدت گرفته تا حمایت در تأمین کاغذ و ملزومات چاپ و حتی خرید مستقیم از ناشران برای کمک به بقای آن ها.

خطر کوچک شدن یا حذف ناشران

شیروانی درباره آینده صنعت نشر می گوید: این صنعت در دوران پس از بحران جنگ، نه بهتر خواهد شد و نه حتی در وضعیت فعلی باقی می ماند، بلکه با آسیب های جدی مواجه خواهد شد. ناشرانی که تدابیر لازم را اتخاذ نکنند، یا از چرخه حذف می شوند یا ناچار به کوچک سازی و تعدیل نیرو خواهند شد. تعطیلی یک نشر، به معنای از بین رفتن یک چرخه کامل است که بازسازی آن هزینه بر و زمانبر خواهد بود. نمی توان انتظار داشت یک مجموعه پس از تعطیلی، به سادگی و بدون هزینه مجدد به چرخه فعالیت بازگردد. کاهش تیراژ، کاهش تعداد عناوین جدید و افزایش قیمت کتاب، از پیامدهای اجتناب ناپذیر این وضعیت است. حل مشکلات نشر تک بعدی نیست و نمی توان تنها با افزایش قیمت، بحران را مدیریت کرد. رفتار مصرف کننده نیز تغییر کرده است؛ در گذشته ممکن بود فردی با ۱ تا ۲درصد از درآمد ماهانه خود چند کتاب خریداری کند اما اکنون این میزان به شدت کاهش یافته و حتی ممکن است کتاب به طور کامل از سبد خرید حذف شود.
مدیر انتشارات سوره مهر با اشاره به فعالیت های این مجموعه در حوزه نشر دیجیتال تصریح می کند: در سال های اخیر، همواره تولید کتاب های صوتی و الکترونیکی در برنامه ما بوده و از نخستین ناشرانی هستیم که به صورت جدی وارد این حوزه شده اند. در حال حاضر، بیشترین تعداد عناوین صوتی و دیجیتال را در میان ناشران داریم و در اغلب پلتفرم های این حوزه فعال هستیم. همچنین بستری اختصاصی به نام «سماوا» برای تولید و عرضه کتاب صوتی ایجاد کرده ایم. تاکنون ۴۵۰ تا ۶۰۰ عنوان کتاب صوتی و بیش از هزار عنوان کتاب الکترونیکی تولید کرده ایم. با این حال، نشر سنتی همچنان پایه اصلی است و باید حفظ شود؛ زیرا تولید کتاب صوتی بدون انتشار نسخه چاپی، هزینه بسیار بالایی دارد و برای مخاطب نیز جذاب نخواهد بود.

فروش اقساطی کتاب برای کمک به مردم

حقی، مدیر انتشارات «نشان» نیز با اشاره به اقدام های این مجموعه پس از جنگ ۱۲روزه، می گوید: یکی از کارهایی که پس از این دوره آغاز کردیم، تولید کتاب هایی در حوزه شناخت دقیق از اسرائیل و آمریکا به عنوان دو نماد جریان استکبار در جهان بود. در این زمینه، تولید محتوا به صورت جدی آغاز شده و برخی آثار نیز به مرحله نهایی رسیده و آماده چاپ هستند. رویکرد ما در این آثار، ترکیبی از نگاه توصیفی و انتقادی است؛ به این معنا که صرفاً به نقد بسنده نکردیم، بلکه تلاش کردیم تصویری دقیق، شفاف و غیرجزئی نگر از این موضوعات ارائه دهیم. معتقدیم در مواجهه با دشمن، نخستین اصل، شناخت دقیق است و این شناخت نباید فانتزی یا سطحی باشد. همچنین با توجه به تازه تأسیس بودن انتشارات، در حوزه فروش مجازی تلاش کردیم مدل های جدیدی را اجرا کنیم.
به گفته او، یکی از این روش ها، فروش اقساطی کتاب است که در قالب چهار تا پنج قسط و با تضمین پلتفرم های مربوط انجام می شود. در شرایطی که قیمت کتاب افزایش یافته، این روش می تواند به مخاطب کمک کند تا مثلاً کتابی به ارزش ۲میلیون تومان را به صورت اقساطی تهیه کند و فشار کمتری را متحمل شود.

چالش های جدی در چاپ و توزیع کتاب

مدیر انتشارات «نشان» با اشاره به تغییر رویکرد ناشران در تیراژ کتاب می گوید: در گذشته، ناشران معمولاً تیراژهای هزار تا هزار و ۵۰۰ نسخه را انتخاب می کردند، اما اکنون با افزایش شدید قیمت کاغذ، این مدل دیگر اقتصادی نیست. اگر ناشری بخواهد ۲۰۰ عنوان کتاب را با تیراژ هزار نسخه منتشر کند، تنها هزینه کاغذ به حدود ۱۲ میلیارد تومان می رسد و با احتساب چاپ و صحافی، این رقم به حدود ۲۴ میلیارد تومان افزایش می یابد. به همین دلیل، بسیاری از ناشران به سمت کاهش تیراژ به ۲۰۰ تا ۳۰۰ نسخه حرکت کرده اند تا بتوانند با منابع محدود، تعداد عناوین بیشتری را در بازار نگه دارند. این یک سیاست اقتصادی معقول در شرایط فعلی است و به ناشر اجازه می دهد حضور خود را در بازار حفظ کند.
وی با اشاره به وضعیت تأمین کاغذ برای چاپ کتاب می افزاید: در این دوره، به دلیل وارداتی بودن کاغذ، کیفیت آن تغییر چندانی نداشته است، اما قیمت ها به شدت افزایش یافته اند. بنابراین، مشکل اصلی در این حوزه، افزایش قیمت است، نه کاهش کیفیت. ناشرانی که توانسته اند فعالیت خود را در پلتفرم های فروش آنلاین تقویت کنند، ابزارهای تبلیغی و ترویجی خود را حفظ کرده اند. این ناشران، به جای تکیه صرف بر شبکه هایی مانند اینستاگرام و تلگرام، در بسترهای داخلی سرمایه گذاری کرده و تولید محتوا داشته اند. همین موضوع موجب شده این دسته از ناشران، در حوزه فروش نیز موفق تر عمل کنند.حقی با اشاره به چالش های فروش اینترنتی کتاب ادامه می دهد: یکی از مشکلات جدی، افزایش شدید هزینه پست است. در مواردی، برای یک مرسوله سبک کتاب، هزینه پست به حدود ۱۰۰ هزار تومان می رسد، در حالی که قیمت خود کتاب ممکن است حدود ۴۰۰ هزار تومان باشد. این مسئله فشار زیادی بر مخاطب وارد می کند و می تواند مانع خرید برخط شود. او یادآور می شود: تولید کتاب صوتی در برنامه ما قرار دارد، اما هنوز به صورت جدی وارد این حوزه نشده ایم. این حوزه در پنج تا شش سال اخیر رشد قابل توجهی داشته، اما هنوز منطق اقتصادی آن به طور کامل شکل نگرفته است. تولید کتاب صوتی باکیفیت، هزینه بر است و در عین حال، مصرف نسخه های رایگان در ایران بالاست، در حالی که تقاضا برای نسخه های پولی کمتر است. به همین دلیل، ناشران در این حوزه با احتیاط حرکت می کنند.

ورود ناشران جدید؛ نشانه ای از پویایی بازار

حقی با طرح یک پرسش مهم عنوان می کند: با وجود تمام این مشکلات، چرا همچنان شاهد ورود ناشران جدید به این حوزه هستیم؟ در ۱۰ تا ۱۲ سال اخیر، تعداد قابل توجهی ناشر جدید وارد بازار شده اند و حتی موفق هم بوده اند. این موضوع نشان می دهد اقتصاد نشر با وجود دشواری ها، همچنان ظرفیت جذب بازیگران جدید را دارد. بزرگ ترین نگرانی من، تعدیل نیرو در صنعت نشر است. فشار اقتصادی ممکن است ناشران را به سمت کاهش هزینه ها سوق دهد و نخستین جایی که تحت تأثیر قرار می گیرد، نیروی انسانی است. این مسئله نیازمند توجه جدی است و باید برای آن راهکارهایی اندیشیده شود ولی در حال حاضر، هیچ حمایت مؤثری از سوی نهادهای مسئول وجود ندارد. او اضافه می کند: حتی در حوزه هایی مانند بیمه، می توان با کاهش سهم پرداختی ناشران، بخشی از فشارها را کاهش داد. در حوزه مالیات نیز، با وجود اعلام معافیت، ناشران همچنان با مشکلاتی مواجه هستند و این موضوع به یکی از دغدغه های اصلی آن ها تبدیل شده است. اگر دولت امکان حمایت مستقیم ندارد، دست کم می تواند از فشارهای موجود بکاهد و شرایط را برای فعالیت ناشران تسهیل کند.

این خبر توسط سایت خبرآنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : خبرآنلاین