کتیبه های ساسانی در مرودشت چه رازی از زندگی مردم باستان را فاش می کنند؟

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر خبر ناب به نقل از همشهری - کتیبه های دوره ساسانی فقط نوشته هایی از روزگار گذشته نیستند؛ این آثار اطلاعاتی درباره آیین های تدفین، مناسبات خانوادگی و شیوه ثبت نام درگذشتگان در اختیار پژوهشگران قرار می دهند. کتیبه تازه کشف شده در قابی تراش خورده و در ۵ سطر به خط پهلوی کتابی نگاشته شده و به یکی از گورسپاری های زرتشتیان این دوره مربوط است.
یک باستان شناس با اشاره به شناسایی نمونه های متعدد از این کتیبه ها به همشهری می گوید: «بخش قابل توجهی از کتیبه ها به افرادی تعلق دارد که از شاهان و درباریان نبوده اند و از همین رو در شناخت ابعاد کمتر شناخته شده جامعه ساسانی مؤثر است.»

ابوالحسن نجف زاده اتابکی درباره ویژگی کتیبه تازه شناسایی شده در محدوده شهر باستانی استخر می افزاید: «این کتیبه متعلق به اواخر دوره ساسانی است و به خط پهلوی کتابی نوشته شده؛ خطی که حروف آن به صورت پیوسته به یکدیگر متصل می شوند. نوشته ها معمولاً به شاهان و درباریان تعلق ندارند، بلکه نام و اطلاعات افرادی را ثبت کرده اند که از مردم عادی بودند. بررسی این کتیبه ها می تواند به شناخت افرادی کمک کند که در روایت های رسمی تاریخی کمتر از آنها یاد می شود.»
او با اشاره به دامنه شمالی شهر باستانی استخر می گوید: «در این محدوده کتیبه های متعددی شناسایی شده که به درگذشتگان مربوط اند. این آثار بخشی از شواهد باستان شناختی مربوط به شیوه های تدفین و یادکرد از مردگان در جامعه زرتشتی به شمار می روند. یکی از شیوه های تدفین، استفاده از محفظه هایی کوچک به نام دخمک است که عمقی در حدود ۲۰ سانتی متر داشته و استخوان های متوفی در آن قرار می گرفت. کتیبه ها اغلب با اشاره به دخمک یا جایگاه تدفین آغاز می شوند و سپس نام متوفی و گاهی نسبت خانوادگی او ذکر می شود. برای مثال، ممکن است نام شخص همراه با نام پدر یا مادرش در کتیبه آمده باشد. در بعضی موارد، فرد متوفی خود هزینه ساخت جایگاه را پرداخت کرده بود و در موارد دیگر، بازماندگان برای او چنین جایگاهی در نظر می گرفتند. در برخی نمونه ها نیز نوشته هایی از سوی کاتبان به متن اصلی افزوده شده است. بررسی این نوشته ها در کنار شواهد باستان شناختی می تواند شناخت دقیق تری از مناسک تدفین در دوره ساسانی به ما بدهد.»

شناسایی ۱۰ کتیبه در بررسی های میدانی

نجف زاده اتابکی با اشاره به بررسی های باستان شناختی انجام شده از سال ۱۳۹۰ تاکنون می گوید که در جریان این بررسی ها در دامنه کوهستانی مورد مطالعه و محدوده های اطراف آن تا شمال شرق کشور، ۱۰ کتیبه شناسایی شده است و بخش عمده این نمونه ها به دخمک ها و استودان ها مربوط می شوند.

پراکندگی کتیبه های تدفینی در ایران

پژوهش ها نشان می دهد بخش مهمی از کتیبه های تدفینی شناخته شده از دوره ساسانی در استان فارس به ویژه دشت مرودشت، دامنه های پیرامون شهر باستانی استخر و محدوده نقش رستم شناسایی شده اند. پژوهشگران می گویند دشت مرودشت با داشتن بیش از ۵۰ سنگ نبشته ساسانی، یکی از مهم ترین مناطق برای شناخت آثار و شیوه های تدفین زرتشتیان در دوره ساسانی به شمار می رود. در کنار این مناطق، نمونه هایی از نوشته های پهلوی مرتبط با تدفین در محوطه های دیگری از فارس از جمله پیرامون تخت جمشید، سمیرم و کازرون نیز در پژوهش های باستان شناختی بررسی شده اند.
این کتیبه ها که اغلب به زبان فارسی میانه و خط پهلوی نوشته شده اند، اطلاعاتی درباره نام درگذشتگان، نسبت های خانوادگی، ساخت یا تأمین هزینه جایگاه تدفین و باورهای مذهبی آن دوره در اختیار پژوهشگران قرار می دهند. با وجود شناسایی نمونه های متعدد، هنوز نمی توان فهرستی جامع و قطعی از تمام کتیبه های تدفینی ساسانی در سراسر ایران ارائه کرد.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین