150  سال نذر و همدلی پای یک دیگ؛ قصه آبگوشت شریکی بم

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر خبر ناب به نقل از همشهری - راحله عبدالحسینی: اهالی روستاهای بم از حدود ۱۵۰ سال پیش، برای ادای رسم آبگوشت شریکی، قطعه گوشت خود را با نشانه ای داخل دیگ می اندازند و در پایان، همگی اهالی روستا، نه فقط کسانی که گوشت نذری داخل دیگ انداخته اند، دور سفره می نشینند. آیین آبگوشت شریکی بم، بهانه ای برای کنار هم بودن است.

شیوه یک رسم مشارکتی

اصل و ریشه آیین آبگوشت شریکی بم به حدود ۱۵۰ سال پیش، در روستای دریجان بم، برمی گردد. آبگوشت شریکی از همان روزگار فقط یک خوراک و ترکیبی از گوشت و حبوبات نبود، بلکه همان طور که اسمش می گوید، شریک شدن اهالی در این آیین اهمیت داشته است.
یک مردم شناس کرمانی و مسئول ثبت میراث ناملموس استان کرمان، درباره این آیین به همشهری آنلاین می گوید: «آنچه این آیین را از پخت یک خوراک سنتی ایرانی متمایز می کند، نه مواد اولیه متفاوت، بلکه شیوه مشارکت مردم، نشانه گذاری گوشت ها و تقسیم محصول نهایی است.»

نشانه های مشخص در دیگ آبگوشت

ماجرا از نذرهای فردی آغاز می شود. ممکن است یکی از اهالی برای ادای نذر خود گوسفندی ذبح کند و فرد دیگری به اندازه یک وعده غذایی، گوشت نذری با خود آورده باشد. فاطمه رضاپور ادامه می دهد: «در رسم آبگوشت شریکی، افراد گوشت های نذری خود را در زمان مشخص که بانی مراسم یا همان معتمد روستا مشخص می کند، به محل برگزاری آیین می آورند. سهم گوشت هر فرد مشخص است، اما همگی در یک دیگ پخته می شوند. به همین دلیل، اهالی با نشانه هایی، گوشت ها را از یکدیگر متمایز می کنند.»
به گفته رضاپور، هر فرد گوشت نذری خود را با نشانه ای مشخص، مثل نخ یا چوب درخت، داخل دیگ می اندازد. البته اهالی از چوب درختی استفاده می کنند که باعث تلخ شدن آبگوشت نشود.
شهناز دریجانی، یکی از بانیان آیین آبگوشت شریکی در روستای دریجان بم، این رسم را از مادرش «حوا دریجانی» آموخته است. او به همشهری آنلاین می گوید: «مادرم همیشه می گفت آبگوشت شریکی بهانه ای است تا دور هم جمع شویم. برای همین هم بیشتر اوقات مادرم داوطلب میزبانی این مراسم می شد.»
دریجانی درباره شیوه میزبانی این مراسم بیشتر توضیح می دهد و می گوید: «میزبان هم در خانه اش به روی اهالی باز است و مدیریت مراسم را به عهده دارد و هم مابقی مواد آبگوشت را تهیه می کند؛ موادی که ما به آن آجیل آبگوشت می گوییم مثل سیب زمینی، پیاز، گوجه خشک یا رب گوجه فرنگی و نخود خردشده با آسیاب دستی، ترخون، برگه زردآلو و برگه به.»

همه اهالی سهم دارند

پخت آبگوشت شریکی معمولاً از صبح آغاز می شود تا برای غروب آماده باشد. پس از پخت، هر فرد می تواند سهم گوشت خود را که پیش تر نشانه گذاری کرده بود، از دیگ بردارد. شهناز دریجانی ۵۸ ساله است و در سال دست کم یک بار میزبان مراسم آبگوشت شریکی می شود. او ادامه می دهد: «یادم هست همسایه ها از صبح گوشت هایی را که به سیخ یا چوب زده بودند، به مادرم می دادند. عطر آبگوشت از خانه به کوچه که می رسید، نزدیک های غروب آبگوشت برای وعده شام حاضر می شد. هر خانواده ای متناسب با تعداد اعضا و گوشتی که داده بود، ظرفی می آورد تا سهم خود را تحویل بگیرد؛ فرقی نمی کرد خانواده ای دو نفره باشد یا سه نفره یا ۱۰ نفر و بیشتر.»

ماجرای گوشت رها در آبگوشت شریکی

رضاپور از بخشی با عنوان «گوشت رها» یاد می کند و می گوید: «گوشتی که بدون نشانه در دیگ قرار می گیرد و به شخص خاصی تعلق ندارد، گوشت رها نامیده می شود. این گوشت برای کسانی در نظر گرفته می شود که گوشت نذری نیاورده اند یا بضاعت و توانایی شریک شدن در مراسم را نداشته اند. بخشی از این گوشت هم به افراد کم برخوردارتر یا فقرای روستا اختصاص پیدا می کند تا آن ها نیز از غذای نذری سهم داشته باشند و پای سفره بنشینند.»
دریجانی هم می گوید که بخشی از گوشت رها برای افراد سالمند یا بیمار که امکان حضور در مراسم را ندارند، فرستاده می شود.
اصل ماجرای پخت آبگوشت شریکی همین است که نه تنها هر فرد سهمی از نذر خود را در غذا حفظ می کند، بلکه بخشی از حاصل کار جمعی به دیگرانی می رسد که به هر دلیلی امکان مشارکت نداشته اند.

آیینی برای تمام فصول

پخت آبگوشت شریکی بم در طول سال و چند بار انجام می شود. رضاپور می گوید: «این آیین فقط مختص به ماه محرم نیست. گاهی زمان برگزاری با مناسبت های مذهبی هم زمان است و گاهی نیز به نذرهای شخصی، مانند نذر برای سلامتی یک بیمار، ارتباط دارد.» علت ثبت ملی این آیین در پیوند میان نذر فردی، همکاری جمعی و تقسیم غذا خلاصه می شود.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین