آژانس بین المللی انرژی: جنگ بر علیه ایران بحران جهانی بی سابقه ایجاد کرد

به گزارش سرویس اقتصادی خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - خبرآنلاین و آژانس بین المللی انرژی، جنگ علیه ایران موجب شکل گیری یک بحران جهانی بی سابقه در بازار انرژی شده است؛ به گونه ای که میزان کاهش عرضه نفت در بازارهای جهانی در مارس ۲۰۲۶ از مجموع افت عرضه در دو شوک بزرگ نفتی دهه ۱۹۷۰ نیز فراتر رفته است.

بر اساس این گزارش، پیامدهای این بحران انرژی در سراسر جهان احساس می شود. تجربه بحران های پیشین نشان داده است که چنین شوک هایی می تواند اقتصادها و زندگی روزمره خانوارها را به شدت تحت تأثیر قرار دهد؛ به طوری که در بعضی دوره ها حتی جیره بندی بنزین و سوخت گرمایش خانگی نیز رخ داده است. در بحران کنونی، کشورهای در حال توسعه و اقتصادهای نوظهور با چالش جدی تری روبه رو شده اند؛ به گونه ای که بسیاری از خانوارها نسبت به دسترسی به سوخت کافی حتی برای پخت یک وعده غذا یا توانایی خرید آن اطمینان ندارند.

در مرکز این بحران، گاز مایع (LPG) قرار دارد که پرکاربردترین سوخت خانگی برای پخت وپز در جهان محسوب می شود. حدود ۳.۴ میلیارد نفر در کشورهای در حال توسعه از LPG به عنوان منبع اصلی انرژی برای پخت وپز استفاده می کنند. در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۰ درصد از کل صادرات دریایی این سوخت از تنگه هرمز عبور می کرد. در میان مناطق مختلف، کشورهای در حال توسعه آسیای شرقی بیشترین وابستگی به این سوخت را دارند و نزدیک به ۲.۴ میلیارد نفر از آن برای مصارف خانگی استفاده می کنند.

در این میان، هند و اندونزی از جمله کشورهایی هستند که وابستگی بالایی به واردات LPG دارند. حدود ۹۰ درصد خانوارهای اندونزی و ۸۰ درصد خانوارهای هند برای پخت وپز به این سوخت متکی هستند. بخش قابل توجهی از نیاز این کشورها نیز از سوی تولیدکنندگان خاورمیانه تأمین می شود. بر اساس داده ها، در سال ۲۰۲۵ حدود دو سوم LPG مصرفی هند از مسیر تنگه هرمز وارد این کشور شده است.

با این حال، در مارس ۲۰۲۶ و در پی انسداد تنگه هرمز بر اثر درگیری های منطقه ای، حجم صادرات LPG از این مسیر حدود ۸۰ درصد کاهش پیدا کرد و از میانگین روزانه ۱.۵ میلیون بشکه در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز رسید. به طور تقریبی تمام LPG صادراتی خاورمیانه در سال ۲۰۲۵ به بازارهای آسیایی ارسال شده بود و حدود ۶۰ درصد آن برای تأمین نیاز پخت وپز خانوارها، رستوران ها و مراکز خدماتی استفاده می شد؛ رقمی که نیاز انرژی حدود ۸۲۰ میلیون نفر را پوشش می داد. باقی این سوخت نیز به طور عمده در صنایع پتروشیمی و برای گرمایش آب مورد استفاده قرار می گرفت.

در هند، واردات LPG به شدت تحت تأثیر این اختلال قرار گرفته و طی دو ماه نخست درگیری بیش از ۵۰ درصد کاهش یافته است؛ رقمی معادل حدود ۴۳۰ هزار بشکه در روز. دولت هند در واکنش به این وضعیت، پالایشگاه های داخلی را به افزایش تولید LPG ملزم کرده که حدود ۱۸۰ هزار بشکه در روز به تولید افزوده است. همچنین تلاش هایی برای تأمین منابع جایگزین از کشورهایی همچون آمریکا انجام شده، اما انتقال محموله ها از آمریکا به هند حدود ۴۰ روز زمان می برد؛ در حالی که این مسیر از طریق تنگه هرمز تنها ۴ تا ۵ روز طول می کشد. در عین حال ظرفیت ذخیره سازی LPG در هند تنها پاسخگوی حدود ۱۰ روز مصرف است.

در برخی مناطق هند نیز گزارش هایی از مهاجرت موقت جمعیت از شهرها به مناطق روستایی منتشر شده است؛ جایی که دسترسی به سوخت های سنتی همچون چوب و زغال برای پخت وپز آسان تر است.

این بحران تنها به هند محدود نشده و بسیاری از کشورهای دیگر نیز با پیامدهای آن روبه رو شده اند. تعداد کمی از کشورها دارای ذخایر راهبردی LPG هستند و ظرفیت ذخیره سازی موجود در جهان، بسته به کشورها، بین ۱۰ تا ۷۵ روز مصرف ملی را پوشش می دهد. با این حال در شرایط بحران امکان استفاده کامل از این ذخایر نیز وجود ندارد. به همین دلیل برخی کشورهای در حال توسعه در آفریقا و آسیا از جمله روآندا و ویتنام در سال های اخیر برنامه هایی برای افزایش ذخایر داخلی LPG آغاز کرده اند.

در کنار اختلالات حمل ونقل، آسیب به بعضی تأسیسات مرتبط با LPG در منطقه نیز بحران را تشدید کرده است. بر اساس گزارش ها، خسارات واردشده به تأسیسات قطر و عمان موجب کاهش تولید روزانه حدود ۱۷۰ هزار بشکه LPG شده و هشت تأسیسات دیگر در منطقه نیز هدف حملات قرار گرفته اند که میزان دقیق خسارت آن ها هنوز مشخص نیست.

هم زمان با این تحولات، قیمت LPG در بازارهای جهانی به طور قابل توجهی افزایش یافته است. در ماه مارس، قیمت واردات این سوخت در هند و شرق آفریقا تا ۹۰ درصد بالاتر از میانگین سال ۲۰۲۵ افزایش پیدا کرد و در غرب آفریقا نیز حدود ۷۰ درصد رشد را تجربه کرد. این افزایش حتی در مناطقی رخ داده که وابستگی مستقیمی به واردات از خلیج فارس ندارند و نشان دهنده ماهیت جهانی بازار LPG است که در آن اختلال در یک منطقه به سرعت بر قیمت ها در سایر مناطق اثر می گذارد.

در واکنش به این بحران، برخی کشورها سیاست هایی را برای کاهش وابستگی به سوخت های وارداتی و حرکت به سمت استفاده از برق برای پخت وپز دنبال می کنند. کشورهایی همچون هند و اندونزی نیز اقداماتی برای کاهش هزینه اولیه اجاق های برقی انجام داده اند که به افزایش تقاضا برای این تجهیزات منجر شده است. با این حال کارشناسان معتقدند این اقدامات نمی تواند به تنهایی به عنوان راهکار بلندمدت برای حل بحران LPG در نظر گرفته شود.