زلزله ای نه چندان بزرگ، اما بسیار مخرب؛ چه بر سر لیونان چین آمد؟

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - مهدی زارع، زلزله شناس، در این باره با اشاره به ژرفای کم کانون، نوع سازه ها، زمان وقوع زلزله و میزان در معرض بودن جمعیت، توضیح می دهد چرا چنین زمین لرزه ای توانسته است این چنین مخرب باشد و چگونه این رویداد، یک نمونه کلاسیک برای تمایز بین «بزرگا» و «شدت» در مهندسی زلزله به شمار می آید.

او می گوید: «زلزله لیونان در جنوب چین با بزرگای ۵.۲ که در اولین ساعت بامداد ۱۸ مه ۲۰۲۶ منطقه لیونان در منطقه گوانگشی جنوبی چین را لرزاند و باعث تخریب غیرمنتظره ای برای یک رویداد متوسط شد و منجر به دو کشته، چندین زخمی و فروپاشی حداقل ۱۳ ساختمان شد.»

زارع توضیح می دهد: «در حالی که یک زلزله با بزرگای ۵.۲ عموماً در مقایسه با رویدادهای بزرگ زمین ساختی، انرژی کل کمی آزاد می کند، اثر مخرب موضعی زلزله ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ چین را می توان به چندین عامل مهم مهندسی و زلزله شناختی نسبت داد.» او با اشاره به داده های رسمی اضافه می کند: «مرکز شبکه های زلزله چین ژرفای کانونی را بین ۸ تا ۱۰ کیلومتر گزارش کرد.»

او در ادامه با تشریح نقش ژرفای کم کانون می گوید: «در رویدادهای پوسته ای کم ژرفا، انرژی لرزه ای قبل از رسیدن به سطح، دچار حداقل کاهندگی با فاصله می شود. امواج حجمی با فرکانس بالا (امواج P و S) به جای اینکه روی یک ستون ضخیم پوسته زمین مستهلک شوند، با شتاب شدید و مستقیم زمین به سازه های محلی می رسند.»

زارع با اشاره به نوع ساختمان های آسیب دیده، فروپاشی ها را چنین توصیف می کند: «فروپاشی های متمرکز در شهرک های محلی شامل سازه های بنایی قدیمی تر، غیرمهندسی یا با مهندسی ضعیف هستند.» او درباره ویژگی این ساختمان ها توضیح می دهد: «سازه های بنایی غیرمسلح یا انواع ساختمان های روستایی سنتی که در بخش هایی از جنوب چین رایج هستند، اغلب فاقد ویژگی های طراحی شکل پذیر ضروری - مانند ستون های مهار بتنی مسلح و تیرهای حلقوی - هستند. این سازه ها مقاومت برشی پایینی دارند و حتی در لرزش های شدید کوتاه مدت زلزله، به شدت مستعد شکست ناگهانی و شکننده تحت بارگذاری جانبی دینامیکی هستند.»

او سپس به موقعیت جغرافیایی کانون زلزله اشاره کرده و می گوید: «کانون زلزله تقریباً در ۲۴ کیلومتری شمال غربی لیوژو، یک مرکز شهری صنعتی و تراکم بالای جمعیت محلی، واقع شده است.» به گفته زارع، همین مجاورت با جمعیت زیاد نقش تعیین کننده ای در تبدیل شدن خطر متوسط به بحران داشته است. او تأکید می کند: «از آنجا که لرزش درست در نزدیکی یک بخش پرجمعیت رخ داد، متغیر "در معرض بودن" در معادله ریسک لرزه ای (ریسک = خطر ضربدر در معرض بودن ضربدر آسیب پذیری) به شدت به اوج خود رسید و یک خطر فیزیکی متوسط را به یک وضعیت اضطراری سازه ای مرگبار تبدیل کرد.»

زارع در بخش دیگری از توضیحات خود به زمان وقوع رویداد اشاره می کند و می گوید: «زلزله در ساعت ۱۲:۲۱ بامداد به وقت محلی رخ داد.» او تأکید می کند که زمان شب، خود یک عامل تشدیدکننده تلفات است: «رویدادهای شبانه به طور چشمگیری میزان تلفات را برای سطح معینی از آسیب سازه ای افزایش می دهند. از آنجا که ساکنان در داخل خانه و خواب هستند، تخلیه ناشی از وحشت کند می شود و احتمال گیر افتادن افراد در زیر ریزش های موضعی دیوار یا سقف در مقایسه با رویدادهای روزانه که مردم در فضای باز یا در فضاهای تجاری مقاوم تر هستند، به صورت تصاعدی افزایش می یابد.»

او در پایان این رویداد را یک نمونه درسی مهم برای جامعه علمی می داند و می گوید: «این رویداد به عنوان یک یادآوری کلاسیک در کتاب های درسی زلزله شناسی مهندسی و مهندسی زلزله عمل کرد: بزرگا با شدت برابر نیست.» زارع توضیح می دهد: «و هنگامی که یک پارگی پوسته ای متوسط و یک کانون بسیار کم ژرفا مستقیماً در زیر سازه های آسیب پذیر و غیرمسلح در شب است، شدت مرکالی اصلاح شده حاصل می تواند به راحتی به سطوحی برسد که قادر به شکست موضعی فاجعه بار سازه ای باشد.»