لغو آزمون های پزشکی؛ تصمیمی برای عبور از بحران یا تجربه ای برای آینده؟

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - آنچه رخ داده، فقط تغییر شیوه برگزاری یک آزمون نیست. موضوع، نسبت میان «مدیریت بحران» و «حفظ استانداردهای آموزش پزشکی» است؛ استانداردهایی که قرار است چند سال بعد، کیفیت خدمات درمانی کشور بر پایه آنها سنجیده شود.

ماجرا از زمانی آغاز شد که مجموعه ای از شرایط ویژه، از پیامدهای جنگ گرفته تا درخواست های گسترده بخشی از دانشجویان برای لغو آزمون های جامع، مسیر تصمیم گیری وزارت بهداشت را تغییر داد. در نهایت، آزمون ها لغو شد و معاونت آموزشی وزارت بهداشت اعلام کرد گروهی از دانشجویان در صورت کسب حداقل معدل، بدون شرکت در آزمون پذیرفته می شوند و سایر دانشجویان در آزمون شهریور شرکت خواهند کرد.

در نگاه نخست، این تصمیم می تواند پاسخی منطقی به یک وضعیت استثنایی باشد؛ اما در کنار آن، پرسش مهم تری نیز شکل گرفته است؛ آیا آموزش پزشکی برای مواجهه با بحران، راهکاری جز تغییر در نظام ارزیابی دانشجویان ندارد؟

آزمونی که فقط یک امتحان نیست

شاید بسیاری تصور کنند آزمون های علوم پایه و پره انترنی صرفاً امتحان پایان یک مقطع تحصیلی هستند، اما در ساختار آموزش پزشکی، این آزمون ها نقش مهم تری بر عهده دارند.

دانشگاه های علوم پزشکی کشور از نظر شیوه آموزش، نحوه ارزشیابی، سختگیری استادان و حتی استانداردهای نمره دهی یکسان نیستند. در چنین شرایطی، معدل یک دانشجو در یک دانشگاه الزاماً معادل همان معدل در دانشگاه دیگر نیست. آزمون های ملی دقیقاً برای کاهش همین تفاوت ها طراحی شده اند تا همه دانشجویان، فارغ از محل تحصیل، با یک معیار مشترک سنجیده شوند.

به همین دلیل است که برخی اعضای هیئت علمی معتقدند جایگزینی معدل با آزمون، صرفاً یک تصمیم اجرایی نیست، بلکه تغییری در فلسفه نظام ارزیابی آموزش پزشکی محسوب می شود.

دکتر سامان شیخی، جراح عمومی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز در این باره می گوید: آزمون های ملی بیش از آنکه ابزار حذف دانشجویان باشند، نقش حفظ استانداردهای آموزشی را ایفا می کنند و تغییر مکرر آنها می تواند به تدریج اعتماد به نظام ارزیابی را کاهش دهد.

در واقع، این آزمون ها فقط عملکرد دانشجویان را نمی سنجند؛ بلکه یکی از معدود ابزارهای سنجش کیفیت آموزش در دانشگاه های مختلف نیز به شمار می روند.

تصمیمی برای امروز یا الگویی برای فردا؟

البته نمی توان شرایط اتخاذ این تصمیم را نادیده گرفت. اختلال در برنامه های آموزشی، شرایط ناشی از جنگ و نگرانی درباره تأخیر در روند تحصیل دانشجویان، تصمیم گیری را برای سیاست گذاران آموزشی دشوار کرده بود.

معاونت آموزشی وزارت بهداشت نیز در بخشنامه های خود تأکید کرده است که هدف از این تصمیم، کاهش فشار روانی بر دانشجویان و جلوگیری از طولانی شدن فرآیند آموزشی بوده است.

با این حال، برخی کارشناسان معتقدند چالش اصلی از جایی آغاز می شود که تصمیم های اضطراری، به تدریج به رویه تبدیل شوند. به اعتقاد آنان، سیاست گذاری آموزشی باید بتواند میان انعطاف در شرایط بحران و حفظ استانداردهای علمی تعادل برقرار کند.

این نگرانی زمانی پررنگ تر می شود که تجربه سال های گذشته مرور شود. در دوران همه گیری کرونا نیز بخشی از آزمون های پزشکی با تغییر در زمان یا شیوه برگزاری مواجه شد و اکنون بار دیگر، بحرانی دیگر نظام ارزیابی را تحت تأثیر قرار داده است.

استانداردهایی که به آرامی تغییر می کنند

منتقدان تصمیم اخیر معتقدند مسئله اصلی، حذف یک آزمون نیست؛ بلکه تکرار الگویی است که ممکن است در بحران های بعدی نیز دوباره تکرار شود.

دکتر حسین بهاری، متخصص چشم پزشکی، نیز معتقد است که در چنین شرایطی وجود یک معیار ملی برای سنجش دانش، بیش از گذشته اهمیت پیدا می کند.

به گفته او، آزمون های جامع یکی از ابزارهای حفظ کیفیت آموزش هستند و کاهش نقش آنها می تواند در بلندمدت بر استانداردهای آموزشی اثر بگذارد.

از سوی دیگر، عملکرد وزارت بهداشت در سایر آزمون های ملی، مانند آزمون دستیاری، نشان می دهد که اصل برگزاری آزمون های استاندارد همچنان مورد تأکید این وزارتخانه است. همین موضوع این پرسش را مطرح می کند که چرا درباره آزمون های علوم پایه و پره انترنی، رویکرد متفاوتی اتخاذ شد.

آیا آموزش پزشکی نقشه راه بحران دارد؟

یکی از پرسش های مطرح شده پس از بخشنامه های اخیر این است که آیا نظام آموزش پزشکی برای شرایط اضطراری، از پیش برنامه و چارچوب مشخصی دارد یا تصمیم ها متناسب با هر بحران اتخاذ می شوند. تغییر چندباره روند برگزاری آزمون های علوم پایه و پره انترنی، از تعویق و لغو تا جایگزینی شرط معدل برای بخشی از دانشجویان، اهمیت تدوین دستورالعملی روشن برای مدیریت بحران را برجسته کرده است.

در مقابل، ازسرگیری برخی آزمون های ملی وزارت بهداشت نشان می دهد توجه به حفظ استانداردهای آموزشی همچنان وجود دارد. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند ثبات در سیاست گذاری و پیش بینی سازوکارهای مشخص برای شرایط ویژه، می تواند هم از دانشجویان حمایت کند و هم نگرانی ها درباره نظام ارزیابی را کاهش دهد.

فراتر از یک آزمون

جایگزینی شرط معدل برای گروهی از دانشجویان شاید تصمیمی موقت و متناسب با شرایط خاص کشور باشد، اما اهمیت این موضوع فراتر از یک بخشنامه یا یک دوره آزمون است. کیفیت آموزش پزشکی با کیفیت خدمات درمانی آینده ارتباط مستقیم دارد و نظام ارزیابی یکی از مهم ترین ابزارهای حفظ این کیفیت محسوب می شود.

از همین رو، کارشناسان تأکید می کنند تصمیم های اضطراری هرچند در برخی شرایط اجتناب ناپذیرند، اما بهتر است به رویه ای دائمی تبدیل نشوند. آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، ایجاد تعادلی میان مدیریت بحران و صیانت از استانداردهای آموزشی است تا کیفیت آموزش پزشکی در بلندمدت تحت تأثیر شرایط مقطعی قرار نگیرد.