وقتی ژن ها تعیین می کنند چقدر دارو مصرف کنیم

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از همشهری - ممکن است دو نفر یک داروی مشابه را با دوز یکسان مصرف کنند، اما واکنش بدنشان به آن کاملاً متفاوت باشد؛ دارو برای یکی مؤثر واقع شود، در حالی که دیگری نه تنها سود چندانی از آن نبرد، بلکه با عوارض جانبی جدی مواجه شود. یکی از دلایل این تفاوت، ویژگی های ژنتیکی افراد است. این موضوع به حوزه ای از پزشکی به نام فارماکوژنومیک مربوط می شود؛ دانشی که بررسی می کند تفاوت های ژنتیکی افراد چگونه بر نحوه اثر داروها در بدن تأثیر می گذارد. هدف این است که پزشک بتواند با شناخت ویژگی های ژنتیکی بیمار، داروی مناسب تر و در برخی موارد دوز دقیق تری را انتخاب کند.

اهمیت این موضوع به ویژه درباره سالمندانی که چندین دارو را همزمان مصرف می کنند بیشتر است. با افزایش سن جمعیت و افزایش مصرف همزمان داروها، کاهش عوارض دارویی قابل پیشگیری اهمیت بیشتری پیدا می کند. شواهد موجود نشان می دهد آزمایش های ژنتیکی می توانند در برخی موارد به ایمن تر شدن تجویز دارو کمک کنند و در بعضی کشورها نیز این آزمایش ها برای داروهای مشخصی در حال استفاده هستند.

آزمایش ژنتیک پیش از تجویز برخی داروها

برای مثال، در انگلیس آزمایش ژنتیکی برای چند جفت ژن و دارو به طور نسبتاً معمول مورد استفاده قرار می گیرد. یکی از این موارد، آزمایش ژن DPYD پیش از تجویز برخی داروهای شیمی درمانی است. بعضی واریانت های این ژن می توانند توانایی بدن برای تجزیه این داروها را کاهش دهند و در نتیجه خطر عوارض شدید را افزایش دهند.

نمونه دیگر، داروی آباکاویر برای درمان عفونت اچ آی وی است. پیش از تجویز این دارو، ژن سیستم ایمنی HLA-B بررسی می شود، زیرا یکی از واریانت های آن می تواند خطر بروز واکنش حساسیتی شدید به آباکاویر را افزایش دهد.

وقتی نتیجه آزمایش ژنتیک، داروی قلب را تغییر می دهد

فرض کنید فردی پس از یک حمله قلبی از بیمارستان مرخص شده است. ممکن است برای جلوگیری از تشکیل لخته خون، کاهش کلسترول و محافظت از معده، به ترتیب داروهایی مانند کلوپیدوگرل، استاتین و امپرازول دریافت کند.

اما پاسخ بدن همه افراد به این داروها یکسان نیست.

برخی افراد دارای واریانت هایی از ژن CYP2C19 هستند که توانایی بدن آنها برای فعال کردن کلوپیدوگرل را کاهش می دهد. در چنین شرایطی، ممکن است دارو اثر مطلوب مورد انتظار را نداشته باشد. به همین دلیل، در برخی بیماری های قلبی، راهنماهای بالینی توصیه می کنند بر اساس نتیجه آزمایش ژنتیکی، داروی ضدپلاکت دیگری برای بیمار در نظر گرفته شود.

از سوی دیگر، برخی تفاوت های ژنتیکی می توانند احتمال بروز عوارض عضلانی ناشی از بعضی استاتین ها را افزایش دهند. واریانت های CYP2C19 همچنین می توانند بر میزان امپرازول در خون تأثیر بگذارند و در نتیجه بر میزان اثربخشی آن در پیشگیری از مشکلات معده ناشی از سایر داروها اثر داشته باشند.

ژن ها در انتخاب داروهای ضدافسردگی هم نقش دارند

این موضوع فقط به داروهای قلبی یا شیمی درمانی محدود نمی شود. در مورد برخی داروهای ضدافسردگی نیز تفاوت های ژنتیکی می تواند بر میزان دارویی که در خون فرد باقی می ماند تأثیر بگذارد.

برای مثال، واریانت های ژن های CYP2D6 و CYP2C19 می توانند نحوه متابولیسم برخی داروهای ضدافسردگی را تغییر دهند. بنابراین، نتیجه آزمایش ژنتیکی در برخی شرایط می تواند اطلاعاتی در اختیار پزشک قرار دهد که به انتخاب داروی مناسب تر یا تعیین دوز کمک کند.

یک آزمایش برای تمام عمر

آزمایش فارماکوژنومیک را می توان با نمونه خون یا نمونه ای از سلول های داخل گونه انجام داد. نکته مهم این است که واریانت های ژنتیکی فرد در طول زندگی تغییر نمی کنند. بنابراین، نتیجه آزمایش می تواند در پرونده پزشکی بیمار ثبت شود و در آینده، هنگام تجویز داروهای دیگر نیز مورد استفاده قرار گیرد.

البته آزمایش ژنتیکی قرار نیست برای هر دارو یا هر بیماری انجام شود. زمانی که ارتباط میان یک ژن و یک دارو با شواهد علمی قوی تأیید شده باشد، فارماکوژنومیک می تواند به پزشک کمک کند تا بخشی از فرآیند آزمون و خطا در تجویز دارو را کاهش دهد و احتمال انتخاب داروی نامناسب یا بروز عوارض قابل پیشگیری را کمتر کند.

در واقع، پزشکی شخصی سازی شده تلاش می کند به جای اینکه یک دارو را برای همه افراد به یک شکل تجویز کند، تفاوت های بدن و ژنتیک هر فرد را نیز در انتخاب درمان در نظر بگیرد.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین