سیاست خارجی در دهه نخست انقلاب - روایت هایی از ماموریت های دیپلماتیک رهبر شهید - آیت الله سید علی خامنه ای به کدام کشورهای جهان سفر کردند؟

به گزارش سرویس بین الملل خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - در دوران هشت ساله ی ریاست جمهوری آیت الله خامنه ای دستگاه سیاست خارجی و دیپلماسی ایران فعالتر شد. یکی از شاخصهای توسعه ی سیاست و روابط خارجی، سفرهای رئیس جمهور به کشورهای مختلف برای توسعه روابط بود که در دوره ی اول ریاست جمهوری شروع شد و در دوره ی دوم توسعه یافت. ایشان در دوره ی اول ریاست جمهوری از ۱۵ تا ۲۰ شهریور ۱۳۶۳ به کشورهای سوریه، لیبی و الجزایر و در دوره ی دوم از ۲۳ دی تا ۳ بهمن ۱۳۶۴ به کشورهای آسیایی و آفریقایی پاکستان، تانزانیا، زیمبابوه، آنگولا و موزامبیک سفر نمود. از ۱۱ تا ۱۵ شهریور ۱۳۶۵ برای شرکت در هشتمین اجلاس سران کشورهای غیرمتعهد در هراره مجدداً به زیمبابوه سفر کرد. در این سفر در اجلاس سران سخنرانی کرد و با برخی از سران کشورهای غیرمتعهد دیدار و گفت وگو نمود. از ۲ تا ۶ اسفند ۱۳۶۷ به کشورهای یوگسلاوی و رومانی و از ۱۹ تا ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۸ به کشورهای چین و کره شمالی سفر کرد.

سفر به زیمباوه و شرکت در اجلاس سران جنبش عدم تعهد حراره

سفر به آمریکا و سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد

آیت الله خامنه ای در ۳۱ شهریور ۱۳۶۶ در چهل و دومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد شرکت کرد و در سخنرانی خود دیدگاهها و مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران را برای سران دولتهای جهان تشریح نمود. این اولین حضور رئیس جمهور اسلامی ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد بود. نکته ی حائز اهمیت در سفر به سازمان ملل، استقبال عظیم ایرانیان و مسلمانان مقیم نیویورک و اصحاب مطبوعات بین المللی از ایشان و فعالیتهای ایشان برای تبیین شرایط انقلاب اسلامی، جنگ تحمیلی و سیاستهای استکبار جهانی در قبال ایران بود. امامت نماز جمعه ی مسلمانان نیویورک و سخنرانی در خطبه های آن نیز از نکات جالب و با اهمیت این سفر بود.

در این سخنرانی صدام را به هیتلر تشبیه کرده و گفتند: «انقلاب ما ثابت کرد که می توان قدرت های سلطه گر را به خود راه نداد و قلدری آنان را جدی نگرفت و به آنان باج نداد!». هاوک وزیر امور خارجه انگلیس، این نطق را سراسر تحریک و تحقیر غرب توصیف کرد. جو کلارک وزیر امور خارجه کانادا نیز این نطق را ویران کننده خواند.

نخستین سفر خارجی یک رئیس جمهور ایرانی

نیمه ی شهریور سال ۱۳۶۳ خورشیدی بود. با گذشت شش سال از پیروزی انقلاب اسلامی، هنوز هیچ کدام از رؤسای جمهوری اسلامی ایران به شهر یا کشور خارجی ای سفر نکرده بودند. حساسیت رخدادهای جنگ تحمیلی و بیش از همه، بحران های داخلی که یکی پس از دیگری همه ی نیروهای دولت و ملت را صرف مبارزه با معارضان انقلاب می کرد، فرصتی برای دید و بازدیدهای بین المللی باقی نگذاشته بود.

در این شرایط، نخستین سفر خارجی یک رئیس جمهور در تاریخ ایران، زمانی رقم خورد که حضرت آیت الله خامنه ای رئیس جمهور وقت کشورمان، به دعوت «حافظ اسد» رئیس جمهور فقید سوریه، راهی «دمشق» شدند. این سفر که در پانزدهم شهریور ۱۳۶۳ آغاز و به مدت هفت روز ادامه پیدا کرد، آغاز یک دور سفر منطقه ای بود که افزون بر سوریه، کشورهای لیبی و الجزایر را نیز دربرمی گرفت. 

سفر به الجزایر

رهبری به الجزایر نیز سفر کردند که در این سفر با استقبال بی نظیر مردم مواجه شدند. ایشان در رابطه با سفر الجزایر، در سال ۱۳۸۳، خاطره جالبی نقل می کنند: «من از سفر الجزایر برگشته بودم و منظره ای که در آن کشور دیده بودم، برای امام تشریح کردم و گفتم این استقبال مربوط به شخص من نبود؛ تکریم شما بود. الان هم نه شخص من، نه شخص آقای خاتمی، نه هیچکدام از مسئولان کشور که به دیگر کشورها می روند و این گونه مورد استقبال قرار می گیرند، مورد نظر نیستند؛ مردم اشخاصِ ماها را نمی شناسند؛ شاید اسم مارا بدانند، اما امام و انقلاب را می شناسند؛ همان شخصیتی که مثل خورشید می درخشید و همه آن را لمس می کردند.»

سفر به یوگوسلاوی

یکی دیگر از سفرهای رهبر انقلاب به یوگسلاوی بود که علی اکبر ولایتی در مصاحبه ای، سفر رهبر انقلاب را اینگونه روایت می کند:در آستانه فروپاشی شوروی و بلوک شرق و یوگسلاوی سابق، آقا در زمان ریاست جمهوری در اسفند ماه ۱۳۶۷ سفری به یوگسلاوی داشتند. یوگسلاوی آن زمان مرکب از چند ایالت بود که بعدا هر کدامشان یک کشور شد: کرواسی، مونته نگرو و صربستان. ریاست جمهوری یوگسلاوی هم بین این تعداد ایالت ها گردشی بود. وقتی ما به بلگراد مرکز یوگسلاوی رفتیم. جزو درخواست هایمان این بود که حتما با سفر آقا به سارایوو مرکز بوسنی که مردمشان مسلمانند موافقت کنند. برای مقامات یوگسلاوی هم آسان نبود که بپذیرند یک رهبر بلند پایه مذهبی ولو در کسوت رئیس جمهور برود و از جایی بازدید کند که برای آنها مثل لانه زنبور است.خلاصه اینکه آقا از بلگراد به سارایوو رفتند و در مسجد سارایوو نماز خواندند و بعد هم به کتابخانه غازی وخسروبیگ که در آنجا کتاب های اسلامی بود رفتند.

سفر به لیبی و ابتکار اخراج اسرائیل از مجامع بین المللی

در تاریخ ۱۷ شهریور ۱۳۶۳ آیت الله خامنه ای ـ رئیس جمهور وقت ـ به لیبی سفر کردند.

بر اساس گزارش کیهان از این سفر: نخستین دور مذاکرات آیت الله خامنه ای و قذافی ـ رهبر لیبی ـ همان روز آغاز شد و طرفین به مدت ۳ ساعت با یکدیگر پیرامون مسائل مختلف گفتگو کردند. در این دیدار، دکتر ولایتی طرح خود مبنی بر خروج اسرائیل از مجامع بین المللی از جمله سازمان ملل را مطرح کرد که قذافی آمادگی خود را در این زمینه اعلام نمود. دکتر ولایتی، هدف اصلی از سفر رئیس جمهوری کشورمان به لیبی را هماهنگی میان ایران و سوریه و لیبی در مقابله با رژیم اشغالگر قدس دانست. دکتر ولایتی در بخش دیگری از سخنان خود به استقبال بسیار گرم مردم لیبی از رئیس جمهوری کشورمان اشاره کرد و گفت: این استقبال نشانه ی آن است که دولت جماهیر لیبی به رابطه با برادران ایرانی خود اهمیت می دهد. در مراسم استقبال، سرهنگ قذافی، سرگرد عبدالسلام جلود، دبیر کل کمیته های مردمی لیبی و مقامات بلندپایه ی این کشور حضور داشتند. آیت الله خامنه ای در پایان سفر ۲۴ ساعته به لیبی در یک مصاحبه تلویزیونی گفتند: «محور مذاکرات با قذافی، مقابله با رژیم صهیونیستی و حل قضیه فلسطین بود.» ایشان با بدرقه ی قذافی و عبدالسلام جلود، لیبی را به مقصد الجزایر ترک نمود. همزمان با ترک لیبی، جنگنده های این کشور، هواپیمای حامل رئیس جمهوری کشورمان را تا خروج از فضای لیبی همراهی کردند.

آیت الله خامنه ای در سال ۱۳۶۳ نیز سفری به لیبی داشتند که در این سفر اتفاق بسیار جالبی رخ داده است. آیت الله خزعلی در این مورد می گوید: «در لیبی، خیمه ای بر پا کرده بودند که ارتفاع درب ورودی آن خیمه کوتاه بود و به ناچار هرکس می خواست وارد بشود، باید خم می شد. از طرفی داخل خیمه، روبه روی در، عکس قذافی بود، یعنی هرکس که وارد می شد ناخواسته در مقابل عکس قذافی سر خم می کرد. اما حضرت آیت الله خامنه ای وقتی می خواستند وارد خیمه شوند، به پُشت وارد می شوند تا در مقابل عکس قذافی سر خم نکنند.» این نشان دهنده آن است که ایشان بر سر مسائل ملی به جزئی ترین نکات توجه دارند و در حفظ منافع ملی و آبروی ایران هرگز کوتاهی نمی کنند.

هوشمندی در دیپلماسی و وادار کردن چین به احترام

رهبر معظم انقلاب در سال ۱۳۶۸ و حدوداً یک ماه قبل از رحلت امام خمینی (ره) نیز به چین و کره شمالی سفر کردند.

اردیبهشت ۱۳۶۸ آیت الله خامنه ای در کسوت ریاست جمهوری اسلامی ایران در سفری رسمی به کشورهای چین و کره شمالی عزیمت کرد. این دو سفر پی در پی برگ مهمی از تاریخ سیاست خارجی در دهه شصت به شمار می رود که گاه با حاشیه هایی همراه بود. آیت الله خامنه ای و هیئت همراه در سفر به چین که به دعوت مقامات رسمی آن کشور از ۱۹ اردیبهشت آغاز شده و به مدت ۶ روز ادامه داشت؛ در اقدامی قابل توجه و بی سابقه به ایالت مسلمان نشین چین سفر کرد و در نماز جمعه آن به سخنرانی پرداخت.

علی اکبر ولایتی وزیر امور خارجه وقت و حسن روحانی از اعضای تیم همراه آیت الله خامنه ای بوده اند. یکی از حاشیه های این سفر این بود که قبل از نشستن هواپیمای حامل تیم ایرانی در فرودگاه پکن، اعلام می شود که به دلیل بیماری رهبر چین، دیدار وی با رئیس جمهور ایران و هیأت همراه لغو شده است و از ابتکارات آیه الله خامنه ای این بود که پس از اطلاع از این موضوع، دیدار با مقامات دیگر چینی را لغو کردند تا به صورت غیرمستقیم این پیغام را به چینی ها بدهند که سطح نمایندگان ملت ایران کمتر از رهبر چین نیست.

این مسئله باعث شد که نخست وزیر چین شخصا برای عذرخواهی به حضور آیت الله خامنه ای برسد و گفتنی است این ابتکار و شجاعت آیه الله خامنه ای جدا از اینکه باعث شد همگان به جایگاه هیأت عالی رتبه ایرانی سر تعظیم فرود آورند، موجب شد رهبر چین به صورت جداگانه و دو برابر زمان تعیین شده پذیرای رئیس جمهور ایران و هیأت دیپلماتیک همراه باشد.

استقبال بی نظیر در پاکستان

اواخر دی ماه ۱۳۶۴، آیت الله خامنه ای رئیس جمهور وقت ایران به پاکستان سفر کردند و این سفر، با استقبال بی نظیر مردم آن کشور مواجه شد. آن روز مردم از نقاط مختلف پاکستان برای دیدار با رئیس جمهور ایران آمده بودند و حال و هوای عجیب و غیرقابل وصفی در این کشور حکم فرما بود.

این استقبال چنان عظیم بود که حیرت خبرگزاری های جهان را برانگیخت. به اذعان رسانه ها در این روز بر اثر کثرت حضور مردم اتومبیل حامل آیت الله خامنه ای چندین بار توسط استقبال کنندگان متوقف شد و مردم عشق خود به انقلاب اسلامی را با تلاش برای تماس نزدیک با رئیس جمهوری اسلامی ایران به اثبات رساندند. آسوشیتدپرس نیز با اشاره به «شدت تظاهرات» در استقبال از آیت الله خامنه ای می نویسد: «موج جمعیت به حدی بود که پلیس پاکستان نتوانسته است جلوی هجوم مردم را بگیرد و جمعیت به هیجان آمده از موانع پلیس عبور کرده خود را به اتومبیل رئیس جمهوری اسلامی ایران رسانیده و برای دست دادن با وی بر یکدیگر سبقت گرفتند.» آسوشیتدپرس می افزاید: محوطه فرودگاه اسلام آباد را شعارهای مرگ بر امپریالیسم امریکا و امریکا دشمن اسلام است پرده کرده است و تصاویر بزرک و متعددی از آیت الله روح الله خمینی رهبر ایران و حجت الاسلام خامنه ای در دست استقبال کنندگان بود.

خبرگزاری فرانسه نیز در گزارشی تحت عنوان «استقبال بی مانند از رئیس جمهور اسلامی ایران در اسلام آباد» نوشت: «هزاران استقبال کننده که تعداد زیادی از آن ها صدها کیلومتر را با اتوبوس و اتومبیل های مزین به تصاویر [امام] خمینی پیموده بودند، کاملا کنترل مراسم را از دست نیروهای انتظامی خارج ساخته بودند.» در ادامه این گزارش همچنین آمده بود: «بر روی نوارهای قرمز رنگی که دور سر بسیاری از استقبال کنندگان بسته بود نوشته شده بود: گوش به فرمان تو ایم خمینی، ما آماده ایم برای ایران خون خود را نثار کنیم.»

سفر در مقام نماینده مجلس و شورای عالی دفاع به هندوستان

 در آستانه ی دومین سالگرد پیروزی انقلاب هیئت هایی از ایران برای رساندن پیام انقلاب به کشورهای مختلف جهان گسیل می شوند. هر هیئت به همراه یک نماینده است. آلمان و اتریش، شهید باهنر؛ ایتالیا، مرحوم فخرالدین حجازی؛ فرانسه، آقای احمد عزیزی؛ ژاپن، شهید هاشمی نژاد؛ یمن، شهید حقانی؛ بنگلادش، آقای علی اکبر پرورش؛ پاکستان، آیت الله جنتی و...

در این میان آیت الله خامنه ای هم «هند» را انتخاب می کنند. کشوری پهناور با ریشه های مشترک فراوان با ایران.

آیت الله خامنه ای در سال ۱۳۵۹ به عنوان رئیس شورای عالی دفاع، برای دفاع از منافع ملی ایران عازم هند شدند. ایشان در این سفر با خانم ایندیرانا گاندی نخست وزیر وقت هند دیدار و در رابطه با جنگ عراق علیه ایران، شروط ایران برای پایان جنگ گفت وگو کردند. ایندیرا گاندی، دختر جواهر لعل نهرو، از علاقمندان به انقلاب اسلامی ایران بودند که در همین ایام، پیام تبریکی را به مناسبت دومین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران به حضرت امام می فرستند. 

خانم گاندی پس از شنیدن مواضع ایران در مورد جنگ تحمیلی، از موضع گیری درباره مسائل عراق طفره رفت و گفت: «ما از بروز این جنگ ناراحت هستیم زیرا خسارت های فراوانی را ساخته و باید سعی کنیم تا جنگ را متوقف کنیم. گاهی محکوم کردن ما، باعث تشدید جنگ خواهد شد.» آیت الله خامنه ای باز هم تأکید کردند که: «حکومتی مانند حکومت هند، باید بدون هیچ گونه ملاحظه ای این تجاوز را محکوم کند. البته محکوم کردن یا نکردن عراق در سرنوشت جنگ هیچ تأثیری ندارد. سرنوشت جنگ را مردم ما تعیین خواهند کرد!».

در این سفر، رهبر شهید انقلاب اسلامی که در آن زمان در مقام نماینده مجلس شورای اسلامی به هند سفر کرده بودند و به منطقه کشمیر هم سفر کردند و در جمع مسلمانان کشمیری سخنرانی کردند. در گزارش روزنامه کیهان از این سفر آمده است: «آیت الله سیدعلی خامنه ای نماینده مجلس شورای اسلامی و امام جمعه تهران که به مناسبت دومین سالگرد پیروزی انقلاب و در چارچوب هیئت های تبلیغی اسلامی به هند سفر کرده است، روز جمعه اول اسفند ۱۳۵۹ با حضور در مراسم نماز جمعه مسلمانان کشمیر، راجع به اهمیت حفظ وحدت اسلامی در دنیای اسلام برای مردم سخنرانی کرد. وی که با استقبال پرشکوه مردم مسلمان ایالت کشمیر هند مواجه شده بود، در سخنان خود به تشریح علت دشمنی رژیم بعث و حامیان جهانی آن با انقلاب اسلامی پرداخت و گفت: ما از ملت های مسلمان انتظار هیچ کمکی نداریم. انتظار ما این است که مسلمانان در سراسر جهان با قرآن و تعالیم اسلامی آشنا شوند.»

سفر به تانزانیا

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، زمینه تماس بین دو کشور فراهم شد. ارتباطات رسمی میان جمهوری اسلامی ایران و تانزانیا در اوایل جنگ تحمیلی به دنبال محکومیت حملات رژیم بعث عراق به جمهوری اسلامی ایران از سوی دولت تانزانیا گسترش یافت و وجود خطوط منظم حمل بار توسط ناوگان کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران میان بنادر شرق آفریقا و بندر عباس امکان توسعه روابط اقتصادی فیمابین را فراهم نمود. آیت الله خامنه ای در سال ۱۳۶۴ به این کشور سفر کردند.

بر اساس گزارش رسانه ها از این سفر آیت الله خامنه ای، در جریان سفر دوره ای به آفریقا، در روز ۲۷ دی ۱۳۶۴ وارد تانزانیا شده و مورد استقبال رئیس جمهور این کشور قرار گرفتند. در اولین دور مذاکرات ایشان با علی حسن مووینی ـ رئیس جمهور ـ که با حضور وزاری خارجه دو کشور برگزار گردید، رئیس جمهور تانزانیا از سفر آیت الله خامنه ای به تانزانیا ابراز خرسندی کرد. آیت الله خامنه ای نیز در پاسخ به اظهارات رئیس جمهور تانزانیا، ضمن تشکر از استقبال و پذیرایی گرم دولت و ملّت تانزانیا فرمودند: «ما می خواهیم حمایت بی دریغ و دوستی صمیمانه جمهوری اسلامی ایران به برادران آفریقایی خود را ابراز کنیم.»

جولیوس نایرره، رهبر حزب انقلابی و حسن علی مووینی رئیس جمهور تانزانیا در محل اقامت آیت الله خامنه ای در روز جمعه ۲۷ دی با ایشان دیدار و گفت وگو کردند.

در دومین روز سفر به تانزانیا گروهی از رهبران سیاسی، سازمان ها و نهضت های آزادی بخش و کنگره ملی آفریقا به طور جداگانه به دیدار و گفت وگو با ایشان پرداختند. همچنین در دیدار رهبران نهضت آزادی بخش پی ان سی با آیت الله خامنه ای، یکی از رهبران که ۱۵ سال در زندان رژیم آفریقای جنوبی به سر برده بود، ضمن تمجید از نقش ایران در حمایت از محرومان آفریقا گفت: مردم ما اعم از مسلمان و مسیحی سرگرم مبارزه با رژیم پرولتاریا هستند. در این دیدار دو تن از اعضای کمیته نهضت های آزادی بخش سازمان وحدت آفریقا نیز حضور داشتند.

دکتر ولایتی وزیر امور خارجه ایران نیز از رهبران کنگره ملی آفریقا و نهضت آزادی بخش پی ان سی برای دیدار از کشورمان دعوت به عمل آورد. رئیس جمهوری اسلامی ایران طی اقامت خود در دارالسلام ضمن بازدید از یکی از مساجد بزرگ شیعه در این شهر ضمن بیان مطالبی خطاب به حاضرین که با شعارهای "الله اکبر، خمینی رهبر" از ایشان استقبال می کردند، مسلمانان را به "وحدت" دعوت نمودند. همچنین روزنامه دیلی نیوز ـ تنها روزنامه انگلیسی زبان تانزانیا ـ بخش عمده ای از صفحات خود را به دیدار رئیس جمهوری اسلامی ایران از تانزانیا اختصاص داده بود.

کره شمالی؛ سفری که مورد توجه امام قرار گرفت

در اردیبهشت ماه سال ۱۳۶۸ و قبل از سفر آیت الله خامنه ای به چین، سفر دیگری به کره شمالی توسط ایشان انجام شد که استقبال بی نظیر و با شکوه کشور کره شمالی را به دنبال داشت.

آیت الله خامنه ای رهبر معظم جمهوری اسلامی، در زمان ریاست جمهوری از ۱۹ تا ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۸ به کشورهای چین و کره شمالی سفر کردند.

سفر به کره شمالی مورد توجه حضرت امام خمینی (ره) قرار گرفت و به گفته مرحوم حاج احمد آقا خمینی (ره)، امام مشتاقانه این سفر را از سیمای جمهوری اسلامی ایران پی می گرفتند.

زنده یاد حاج احمد خمینی با ملاحظه استقبال مردم از ایشان و مذاکرات معظم له با مقامات کره شمالی، به صلاحیت آیت الله خامنه ای برای رهبری اشاره فرمودند: "وقتی که آیت الله خامنه ای در سفر کره (شمالی) بودند، امام گزارشهای آن سفر را از تلویزیون می دیدند. از آن منظره دیدار از «کره»، استقبال مردم و سخنرانیها و مذاکرات آن سفر، خیلی جالب بود و امام با مشاهده این اخبار گفته بودند: «الحق ایشان شایستگی رهبری را دارند»."

ایشان در مجلس کره نیز سخنرانی بی نظیری داشتند که همه ی حضار از جمله رهبر کره شمالی را به وجد آورد و باعث شد مقامات کره، ایشان را به طور ایستاده تشویق کنند. 

علی اکبر ناطق نوری نقل می کند در جلسه ملاقات اول وقتی کیم ایل سونگ آمد خیلی باابهت نشست. آقا بدون رودربایستی و خیلی خارج از پروتکل یک دفعه فرمودند که شما چرا در فرودگاه به استقبال نیامدی؟

کیم ایل جا خورد و با تعجب گفت: بله؟!!

آقا هم گفت: بله چرا نیامدی؟

مترجم مانده بود که این را چطوری ترجمه کند.

بعد کیم ایل سونگ توضیح داد: من عذر می خواهم. پروتکل ما این است که در کاخ استقبال می کنیم.

آقا فرمود: پروتکل چیست؟!

همین سبب شد که وقتی هیئت خواست برگردد رهبر کره به فرودگاه و تا پای پلکان هواپیما هم آمد و آن قدر ایستاد تا هواپیما پرواز کند.

تشرف به حج همزمان با تسخیر لانه جاسوسی

سفر عربستان که در سال ۱۳۵۸ به منظور حج صورت گرفت نیز جالب است. نکته مهم درباره این سفر این است که هم زمان با اشغال سفارت آمریکا و یا هما حادثه تسخیر لانه جاسوسی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۵۸ می شود و آیت الله خامنه ای همراه با هاشمی رفسنجانی در مکه این خبر را می شنوند.

این خبر توسط سایت خبرآنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : خبرآنلاین