حسام الدین آشنا پرده از سه گفتمان مسلط در ایران برداشت؛ چرا نه حداکثری ها پیروزند و نه حداقلی ها؟ - نه جنگ بی پایان، نه توافق بی ضمانت؛ راه آشنا چیست؟

به گزارش سرویس بین الملل خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - خبرآنلاین - حسام الدین آشنا، مشاور رئیس جمهور در دولت دوازدهم، با انتشار سلسله یادداشت هایی در خبرگزاری به بررسی سه رویکرد متفاوت در سیاست خارجی و دفاعی ایران پرداخته است؛ «گفتمان حداکثری» که بر قدرت و هزینه سازی برای دشمن تأکید دارد، «گفتمان حداقلی» که بیش از هر چیز نگران هزینه های جنگ و تحریم است و در نهایت، «گفتمان اعتدالی» که آشنا آن را نه نقطه ای میان این دو، بلکه چارچوبی مستقل برای اداره قدرت و دفاع بر پایه سه اصل «عزت، حکمت و مصلحت» می داند.

حداکثری ها؛ بازدارندگی با افزایش هزینه دشمن

در روایت آشنا، گفتمان حداکثری در یک نقطه مهم با واقعیت های سیاست خارجی همخوانی دارد: این که نمی توان صرف مذاکره، توافق یا بیانیه های سیاسی را برای جلوگیری از جنگ و تضمین امنیت کافی دانست. این جریان بر اراده مستقل آمریکا و ضرورت ایجاد هزینه برای مهاجم تأکید می کند و معتقد است بازدارندگی زمانی شکل می گیرد که دشمن بداند حمله به ایران هزینه هایی جدی برای او به همراه خواهد داشت.

با این حال، از نگاه آشنا، مشکل زمانی آغاز می شود که تشخیص درست تهدید به تجویزهایی منجر شود که هزینه های ایران، واکنش کشورهای منطقه و منافع بازیگران ثالث را کم رنگ می کند. در چنین شرایطی، اقداماتی که قرار است آمریکا را تحت فشار قرار دهد، ممکن است به افزایش قیمت انرژی و سود روسیه، نزدیک تر شدن کشورهای عربی به آمریکا و اسرائیل و در نهایت، شکل گیری ائتلافی گسترده تر علیه ایران منجر شود. بنابراین، از نگاه او، «بازدارندگی» نباید با «مجازات حداکثری» یکی گرفته شود.

حداقلی ها؛ مذاکره برای مهار هزینه های جنگ

در سوی دیگر، گفتمان حداقلی قرار دارد که بر هزینه های انسانی و اقتصادی جنگ، تحریم و انزوا تأکید می کند و راه حل را در مذاکره، کاهش تنش و توافق می بیند. آشنا معتقد است این جریان نیز یک واقعیت مهم را به درستی یادآوری می کند: هیچ سیاستی نباید هزینه های خود را بر دوش مردم نادیده بگیرد. با این حال، نقد او این است که حداقلی ها گاه اراده و عاملیت مستقل مهاجم را دست کم می گیرند و با تمرکز بر خطاهای داخلی، تصمیم آمریکا و اسرائیل برای آغاز جنگ را به واکنشی در برابر رفتار ایران تقلیل می دهند. از این منظر، مذاکره نیز به تنهایی نمی تواند جای بازدارندگی را بگیرد؛ توافق زمانی می تواند امنیت آفرین باشد که پشتوانه قدرت و تضمین اجرایی داشته باشد.

اعتدال؛ نه جنگ بی پایان، نه مذاکره بی پشتوان

آشنا در برابر این دو رویکرد، از «گفتمان اعتدالی» سخن می گوید؛ گفتمانی که به تعبیر او صرفاً نقطه وسط میان دو جریان نیست، بلکه به دنبال اداره قدرت دفاعی بر اساس سه اصل «عزت، حکمت و مصلحت» است. در این چارچوب، عزت به معنای دفاع از تمامیت ارضی و استقلال کشور و جلوگیری از تکرار تجاوز است، اما جنگ نباید به هدفی فی نفسه تبدیل شود.

حکمت نیز به معنای حفظ تاب آوری داخلی، اداره زندگی مردم در شرایط جنگ و طراحی «مسیر خروج» از بحران است؛ یعنی همان طور که دفاع باید برای دشمن هزینه ایجاد کند، از ابتدا باید راهی برای پایان جنگ و تبدیل دستاورد نظامی به امنیت پایدار وجود داشته باشد. مصلحت نیز به معنای سنجش زمان، زبان، مخاطب و پیامد اقدامات و جلوگیری از شکل گیری یک ائتلاف گسترده علیه ایران است.

نسخه آشنا؛ دیپلماسی با اهرم، بازدارندگی با هدف

بر این اساس، راه حل آشنا نه انتخاب میان مذاکره و دفاع، بلکه ترکیب هوشمندانه این دو در یک راهبرد کلان است: ایران به دیپلماسی نیاز دارد، اما دیپلماسی باید با اهرم قدرت همراه باشد؛ به توافق نیاز دارد، اما توافق باید تضمین داشته باشد؛ به بازدارندگی نیاز دارد، اما بازدارندگی باید هدفمند و کنترل پذیر باشد و در نهایت، به آمادگی دفاعی نیاز دارد، اما هدف این آمادگی باید جلوگیری از جنگ باشد، نه ادامه بی پایان آن.

در نگاه آشنا، سیاست موفق سیاستی است که هم قدرت دشمن را بشناسد، هم هزینه های خودی را محاسبه کند و هم از تبدیل دفاع به جنگی بدون پایان جلوگیری کند؛ به بیان دیگر، ایران باید بتواند هم بجنگد و هم بداند برای چه می جنگد و چگونه باید به جنگ پایان دهد.