تحرکات و مذاکره های دیپلماتیک در منطقه - عراقچی: بازگشت به دیپلماسی ممکن است به شرط اینکه.... - گاردین: این وضعیت برای ایران یک (معمای راهبردی) است

به گزارش سرویس بین الملل خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - تحرکات دیپلماتیک در منطقه با محوریت کاهش تنش ها و تأمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز در روزهای اخیر افزایش یافته است؛ به گونه ای که تماس های جداگانه میان بغداد، مسقط، دوحه و کویت، نشانه ای از تلاش کشورهای منطقه برای هماهنگی بیشتر درباره وضعیت امنیتی و سیاسی منطقه و حفظ مسیرهای دیپلماتیک است. 

تماس های وزرای خارجه قطر و عمان در شرایطی صور می گیرد که مقامات هردوکشور به تازگی سفر خود به ایران را به پایان رساندند. در پایان سفر هیات عمانی به تهران توافق دو کشور بر سر آبراهه تنگه هرمز اعلام شدو در سفر وزیر خارجه قطر به تهران نیز دو طرف این دیدار را مثبت ارزیابی کردند و وزیرخارجه کشورمان نیز دراینباره در شبکه ایکس نوشت: «بازگرداندن دیپلماسی به مسیر خود ناممکن نیست. این امر به درک یک واقعیت ساده از سوی آمریکا بستگی دارد: فشار نتیجه نمی دهد.»

این دیدارها و تحرکات در ادامه سفر عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان به همراه محسن نقوی وزیر کشور، در اوایل هفته گذشته صورت گرفت که دو کشور این سفر و این دیدارها را مثبت و سازنده توصیف کردند.

در ادامه این تحولات دیپلماتیک، فواد حسین، وزیر امور خارجه عراق، با بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، تلفنی گفت وگو کرد. دو طرف آخرین تحولات منطقه و نتایج گفت وگوهای هیأت های عمانی و ایرانی در تهران را مورد بررسی قرار دادند.

بر اساس گزارش منابع عراقی، وزیر خارجه عمان در این تماس گزارشی از نتایج مذاکرات عمان و ایران، به ویژه تفاهم های صورت گرفته درباره وضعیت تنگه هرمز، به همتای عراقی خود ارائه کرد. 

 عمان در هفته های اخیر یکی از کانال های اصلی رایزنی درباره کاهش تنش میان ایران و طرف های مقابل بوده و اکنون نتایج گفت وگوهای تهران و مسقط به یکی از محورهای رایزنی میان کشورهای منطقه تبدیل شده است.

عراق و عمان؛ بررسی نتایج گفت وگوهای تهران

در تماس حسین و البوسعیدی، اختلافات باقی مانده میان ایران و آمریکا نیز بررسی شد؛ اختلافاتی که در کنار تحریم های جدید واشنگتن می تواند بر همکاری های اقتصادی و مالی با ایران و در نتیجه بر شرایط منطقه تأثیر بگذارد.

وزیران خارجه عراق و عمان بر ادامه تماس ها و هماهنگی ها برای دستیابی به راهکارهای مشترک و حمایت از تلاش های جاری برای کاهش تنش و تقویت ثبات منطقه تأکید کردند.

تماس بغداد و مسقط را می توان بخشی از یک زنجیره گسترده تر رایزنی های منطقه ای دانست که در آن، کشورهای همسایه ایران تلاش می کنند از طریق تماس های مستقیم و هماهنگی های چندجانبه، از تشدید دوباره تنش ها جلوگیری کنند.

رایزنی همزمان کویت با عمان و قطر

همزمان با این تماس، شیخ جراح جابر الاحمد الصباح، وزیر خارجه کویت، نیز در دو تماس تلفنی جداگانه با بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، و محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست وزیر و وزیر خارجه قطر، درباره تحولات منطقه گفت وگو کرد.

وزارت خارجه کویت اعلام کرده است که در این تماس ها آخرین تحولات منطقه و تلاش های دیپلماتیک برای تقویت امنیت و ثبات منطقه و همچنین تأمین امنیت و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز بررسی شد. 

همزمانی این تماس ها با رایزنی بغداد و مسقط، نشان می دهد که موضوع هرمز دیگر صرفاً در چارچوب تماس های دوجانبه ایران با میانجی ها دنبال نمی شود و کشورهای عربی منطقه نیز در حال هماهنگی درباره پیامدهای امنیتی و اقتصادی تحولات مرتبط با این آبراه هستند.

قطر؛ تأکید دوباره بر گفت وگو و دیپلماسی

در این میان، دوحه نیز در هفته های اخیر تماس های متعددی با کشورهای منطقه داشته است. محمد بن عبدالرحمن آل ثانی در تماس های خود با وزیران خارجه کویت، عربستان، اردن و دیگر کشورهای منطقه، بر ضرورت ادامه گفت وگو و تلاش های دیپلماتیک برای کاهش تنش تأکید کرده است.

در تماس ۱۷ اوت با وزیر خارجه کویت نیز نخست وزیر و وزیر خارجه قطر بر پایبندی همه طرف ها به گفت وگو و دیپلماسی و اجرای تفاهم های حاصل شده میان ایران و آمریکا، از جمله موضوع آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، تأکید کرده بود. دوحه همچنین حمایت خود را از تلاش ها برای دستیابی به توافقی جامع و صلح پایدار در منطقه اعلام کرده بود. 

پیش از آن نیز آل ثانی در تماس های جداگانه با وزیران خارجه امارات، عربستان، کویت، عمان و بحرین درباره تلاش های دیپلماتیک برای کاهش تنش و تقویت امنیت منطقه رایزنی کرده بود و بر اهمیت اجرای تفاهم های ایران و آمریکا و تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز تأکید کرده بود.

از بغداد تا دوحه؛ شکل گیری یک شبکه رایزنی منطقه ای

مجموع این تماس ها در حالی انجام می شود که تنگه هرمز همچنان در مرکز نگرانی های امنیتی و اقتصادی کشورهای منطقه قرار دارد. برای کشورهای حاشیه خلیج فارس، امنیت کشتیرانی در این آبراه مستقیماً با صادرات انرژی، تجارت خارجی و ثبات اقتصادی آنها ارتباط دارد.

از سوی دیگر، برای عراق نیز تحولات هرمز اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا این کشور از تولیدکنندگان بزرگ نفت است و هرگونه اختلال طولانی مدت در مسیرهای صادرات انرژی می تواند پیامدهای اقتصادی قابل توجهی برای بغداد داشته باشد.

به همین دلیل، رایزنی فواد حسین با همتای عمانی خود را می توان در کنار تماس های کویت با عمان و قطر و رایزنی های مستمر دوحه با کشورهای منطقه، بخشی از یک روند گسترده تر دانست؛ روندی که هدف آن حفظ کانال های ارتباطی، جلوگیری از گسترش بحران و فراهم کردن زمینه برای ادامه مذاکرات است.

تحرکات دیپلماتیک فراتر از کشورهای عربی

دامنه نگرانی درباره هرمز به کشورهای خارج از منطقه نیز کشیده شده است. در ۲۶ اوت، نخست وزیر ژاپن با وزیر خارجه کویت که به توکیو سفر کرده بود دیدار کرد و دولت ژاپن اعلام کرد که تحولات مرتبط با تنگه هرمز و تأمین انرژی از مسائل مهم مورد توجه این کشور است. این در حالی است که روز گذشته نیز معاون وزیر خارجه آمریکا با همتای ژاپنی خود در این زمینه دیدار و گفتگو کرد.

همچنین در روزهای اخیر، رایزنی های عربستان، قطر، کویت و بحرین درباره امنیت هرمز و باب المندب و تلاش برای کاهش تنش ها ادامه داشته است. در این تماس ها بر اهمیت آزادی کشتیرانی و هماهنگی منطقه ای برای مقابله با پیامدهای امنیتی و اقتصادی بحران تأکید شده است. 

 افزایش تماس های دیپلماتیک میان کشورهای منطقه برای جلوگیری از تبدیل مسئله هرمز به بحرانی فراگیرتر در حالی انجام شده که همزمان موضوع اختلافات ایران و آمریکا، تحریم های جدید واشنگتن و آینده تفاهم های دو طرف همچنان در دستور کار کشورهای میانجی و همسایه قرار دارد. تحریم هایی که مستقیما اقتصاد این کشورها را نیز درگیر خواهد کرد.

عراقچی: بازگشت به دیپلماسی ممکن است؛ به شرط تغییر رویکرد آمریکا

روز گذشته سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز پس از سفر محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست وزیر و وزیر امور خارجه قطر، به تهران، بر امکان بازگشت مسیر دیپلماسی تأکید کرد؛ موضعی که می تواند پیام تهران در قبال موج تازه رایزنی های منطقه ای را روشن تر کند.

عراقچی روز گذشته در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «با نخست وزیر و وزیر امور خارجه قطر، گفت وگوهای سازنده و مبتکرانه ای در تهران داشتیم.»

وزیر امور خارجه ایران در ادامه تأکید کرد: «بازگرداندن دیپلماسی به مسیر خود ناممکن نیست. این امر به درک یک واقعیت ساده از سوی آمریکا بستگی دارد: فشار نتیجه نمی دهد.»

عراقچی همچنین تصریح کرد که آمریکا برای بازگشت دیپلماسی باید «اعتماد ایجاد کند، با احترام سخن بگوید، حقوق ما را تصدیق کند و به تعهدات خود پایبند باشد.» 

هرمز؛ اهرم فشار ایران یا نقطه آغاز یک معادله تازه منطقه ای؟

تحرکات دیپلماتیک اخیر در منطقه را می توان در چارچوب یک معادله بزرگ تر نیز دید؛ معادله ای که در یک سوی آن ایران تلاش می کند از موقعیت راهبردی خود در تنگه هرمز برای افزایش قدرت چانه زنی استفاده کند و در سوی دیگر، کشورهای منطقه در حال تلاش برای کاهش آسیب پذیری خود در برابر هرگونه اختلال در این آبراه هستند.

روزنامه «گاردین» در تحلیلی درباره آینده تنگه هرمز، این وضعیت را برای ایران یک «معمای راهبردی» توصیف کرده است. بر اساس این تحلیل، هرمز همچنان یکی از مهم ترین اهرم های ژئوپلیتیکی ایران است، اما تداوم بحران می تواند به تدریج کشورهای منطقه و بازارهای جهانی را به سمت ایجاد مسیرهای جایگزین انرژی و تجارت سوق دهد؛ روندی که در بلندمدت ممکن است از ارزش راهبردی این تنگه برای تهران بکاهد. 

گاردین با اشاره به سرمایه گذاری کشورهای حاشیه خلیج فارس برای توسعه خطوط لوله و مسیرهای جایگزین، استدلال می کند که ایران با یک دوگانگی روبه روست: استفاده از هرمز به عنوان اهرم فشار می تواند قدرت چانه زنی تهران را افزایش دهد، اما طولانی شدن بحران، انگیزه کشورهای منطقه برای فاصله گرفتن از وابستگی به این آبراه را بیشتر می کند. از این منظر، تثبیت وضعیت هرمز و بازگرداندن آن به یک مسیر امن و قابل اتکا می تواند در بلندمدت برای ایران نیز اهمیت داشته باشد. 

همین تغییر محاسبات در میان کشورهای منطقه نیز در تحلیل مؤسسه خاورمیانه آمریکا Middle East Institute مورد توجه قرار گرفته است. این اندیشکده در تحلیلی درباره آینده سیاست آمریکا در قبال ایران نوشته است که جنگ و بحران هرمز، کشورهای منطقه را به سمت بازطراحی مسیرهای انرژی، تجارت و زنجیره های تأمین سوق داده و آنها تلاش می کنند وابستگی خود به این آبراه را کاهش دهند. از نگاه این اندیشکده، توسعه خطوط لوله، مسیرهای زمینی و اتصال بنادر، بخشی از تلاش کشورهای خلیج فارس برای افزایش «تاب آوری» اقتصادی و امنیتی در برابر بحران های آینده است. 

با این حال،موسسه خاورمیانه MEI تأکید می کند که این تغییرات به معنای بی اهمیت شدن هرمز نیست؛ بلکه نشان می دهد بحران اخیر، کشورهای منطقه را به سمت تنوع بخشی و کاهش ریسک سوق داده است. به همین دلیل، حتی در صورت دستیابی به توافق میان ایران و آمریکا، این کشورها احتمالاً سرمایه گذاری برای ایجاد مسیرهای جایگزین را متوقف نخواهند کرد. 

از این منظر، تحرکات دیپلماتیک در منطقه و رایزنی ها میان عراق، عمان، قطر و کویت معنای گسترده تری پیدا می کند. کشورهای منطقه نه فقط در تلاش برای جلوگیری از تشدید رویارویی ایران و آمریکا هستند، بلکه می کوشند برای یکی از آسیب پذیرترین نقاط اقتصاد و امنیت منطقه نیز یک سازوکار پایدار ایجاد کنند.

در چنین شرایطی، پیام عراقچی درباره باز بودن مسیر دیپلماسی را می توان بخشی از همین معادله دانست. تهران از یک سو بر حفظ اهرم های خود و رد سیاست فشار آمریکا تأکید دارد و از سوی دیگر، از طریق کانال های دیپلماتیک منطقه ای نشان می دهد که برای گفت وگو و یافتن راه حل سیاسی کاملاً از میدان خارج نشده است.

بنابراین، آنچه اکنون در منطقه جریان دارد، صرفاً یک سلسله تماس تلفنی میان وزیران خارجه نیست؛ بلکه تلاشی برای بازتعریف نظم امنیتی و اقتصادی منطقه پس از بحران هرمز است. ایران می خواهد اهرم هرمز را از دست ندهد، کشورهای عربی می خواهند وابستگی خود به آن را کاهش دهند و میانجی ها نیز تلاش می کنند این دو روند متضاد را پیش از آنکه به یک بحران تازه منجر شود، به مسیر مذاکره هدایت کنند.

در نهایت، شاید مهم ترین پرسش این باشد که آیا تهران می تواند همچنان از هرمز به عنوان اهرم مذاکره استفاده کند، بدون آنکه با طولانی شدن بحران، کشورهای منطقه را بیش از پیش به سمت ساختن راه های جایگزین سوق دهد؛ معادله ای که می تواند آینده قدرت چانه زنی ایران در منطقه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.