سینمای تجربی چیست؟ - جهانی که قوانین سینما را می شکند

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - ستاد خبری چهل و سومین جشنواره بین المللی فیلم کوتاه تهران، دومین نشست از نشست های «43-20» با عنوان «معیار و عیار» با حضور روناک رنجی، محسن آقالر و سعید پوراسماعیلی و با اجرای اسماعیل باستانی در اولین روز از جشنواره برابر با ۲۵ مهرماه برگزار شد.

روناک رنجی در ابتدای این نشست درباره فیلم های تجربی عنوان کرد: با این پیش فرض شروع می کنیم که دنبال تعاریف مشخصی که همیشه در فیلم ها بوده ایم، نباشیم. ما دو نگرش کلی درباره فیلم ها داریم؛ یکی اینکه فیلم های متفاوت را با واژه آوانگارد می شناسید که این کلمه از علوم نظامی گرفته شده و به معنای گارد پیشرو است درواقع هرچیزی که گارد را می شکند را آوانگارد می گویند. این نوع فیلم ها می خواهند سرزمین های رسانه را فتح کنند.

وی افزود: دوم فیلم های تجربی و اکسپریمنتال است. در کتاب یکی از نویسندگان با نام کلمنت گرینبرگ درباره اوانگارد می گوید «ما در بزنگاه های تاریخی سیاسی آوانگارد را تشخیص می دهیم که به شکل برون ریزی اجتماعی خود را نشان می دهد.» برخی هم آوانگارد را معادل تجربی گرفته اند.

رنجی مطرح کرد: در انجمن پنج دوره را به فیلمسازی آوانگارد یا فیلمسازی تجربه گرا در نظر گرفته ایم. من آنجا دائم یادآوری می کنم که تفاوت های عمده ای میان بین دو واژه آوانگارد و تحربی وجود دارد. آوانگاردها خود را متعهد می دانند که بیشتر به وقایع واکنش نشان دهند آنها معتقد هستند که تجربی صرف هستند، درواقع فرمول های جدید تولید می کنند تا به نفع سینمای بدنه و تجاری از دستاوردهایشان استفاده کنند. در تاریخ هنر هم به این شکل بوده است که آوانگاردها و تجربه گراها مرزها را گسترش داده اند.

وی ادامه داد: ما نمونه های بسیاری داریم. مثلا دعوای آوانگاردها با تجربه گراها این است که آنها برای سینمایی که توهم است، خوراک تولید می کنند در مقابل تجربه گراها هم می گویند تا ما خطی نشکنیم، انقلابی ایجاد نمی شود. جامعه زمانی دچار انقلاب می شود که خطی شکسته شود و آشنایی زدایی اتفاق بیفتد و عناصر هر بار به شکل جدید دیده شود.

در ادامه آقالر عنوان کرد: هر تلاشی در جهت عبور از قواعد، تلاشی تجربه گرایانه است. حتی فیلم «سفر به ماه» هم که فیکشن را وارد سینما می کند، شکلی جدید از شیوه نمایش است. ما چند فیلم ساز و چند فیلم مهم داریم که رویکردهای انتزاعی دارند. «سگ اندلسی» اثر سالوادور دالی و لوئیس بونوئل از جمله این هاست. ما به این ها فیلم تجربی نمی گوییم، بلکه بقایای سینمای هنری هستند.

وی با بیان اینکه مرزها در هم تنیده شده است، توضیح داد: سخت ترین کار دنیا این است که تعریف کنیم سینمای هنری چیست. در دهه ۴۰ سینمای مستقل آغاز به کار می کند و شکلی از سینما به وجود می آید که خیلی نمی خواهد به جریان سینمای اصلی که قصه گوست، وابسته باشد.

آقالر گفت: فیلم معروف «نور ماه» استن براکیچ، نگاتیوها را برمی دارد، روی آن ها پر پروانه می گذارد و نور می دهد. عنصر دوربین را حذف می کند و در واقع ابزار سینمای تجربی به این شکل دچار تغییر می شود. در گذشته تصور این بود که وقتی داستان را حدف می کنیم فیلم رویکرد تجربی دارد اما این تعریف کاملی نیست باید در تعریف این فیلم ها نسبت را با فرم یا فرایند تولید فیلم.ها سنجید.

وی افزود: سینمای هنری مقابل سینمای داستانی قرار می گیرد. فیلم تجربی اما رویکرد متفاوت تری دارد. فیلم های لینج مثلا از عناصر تجربه گرایانه بهره می برد اما در سینمای هالیوود ساخته شده است. در حال حاضر مرزها در هم شکسته شده است و در جهان چندوجهی زندگی می کنیم درباره سینمای تجربی هم همین گونه است.

سپس پوراسماعیلی گفت: در تعریف فیلم تجربی می توان گفت وقتی فیلمی را می بینیم به این نگاه کنیم که به میزانی که از قواعد سینما پیروی کرده از فیلم های تجربی یا اکسپریمنتال فاصله گرفته است و به میزانی که بتواند ارتباط بگیرد و روی مخاطب تاثیر بگذارد، تجربی است. با این حال من سعی می کنم هیچ قانونی درباره این فیلم ها در نظر نگیرم.

پوراسماعیلی گفت: اگر فیلم های جشنواره را می بینید و فکر می کنید قصه خوبی داشته یا بازیگر خوب بوده و بعد بر این اساس می خواهید قوانین فیلم تجربی را هم کشف کنید راه غلطی است. چون در این فیلم ها مطلقا چیزی قابل الگوبرداری نیست.

وی با ذکر مثالی گفت: فکر کنید اولا حروف الفبا در اختیار شماست و مثلا باید واژه ها و جملات جدیدی بیافرینید که تا حالا ساخته نشده است و دوما بتواند حس و تاثیری هم داشته باشد. در سینمای اکسپریمنتال هم باید چنین کنید. ساده اش این می شود که همه قواعد سینمایی را به کار بگیرید اما فیلم را بدون قواعد سینمایی بسازید.

 وی اظهار کرد: برخی معتقد هستند که برای سینمای اکسپریمنتال باید زبان و قواعد آن را بدانید و بعد بشکنید من با این گزاره مخالف هستم چون ممکن است شما برای اینکه بخواهید غزل بسرایید لازم باشد غزل را بشناسید اما در شعر نو نیازی نیست حتما همه این مسیر را رفته باشید و حتما نیازی نیست همه قالب های شعری را بشناسید.

وی با اشاره به جریان ها و حلقه های شکل گرفته و پیوسته تاریخی اجتماعی گفت: درک این پیوست ها مهم است. ادراک پس از سال ها کار زیباشناختی عادتی می شود و چالش کشیدن آن کار سختی است اما دانایی را نمی توان زیر سوال برد. ما آموزش می بینیم و با تاریخ هنر و پیوستارها و هنرها آشنا می شویم تا فکر نکنیم هر فریمی که گرفته ایم امر نویی است و اینها پیش نیاز است.

رنجی تصریح کرد: سینما هنر صنعت است اما هنر التقاطی است تا حدی از هنرهای پیشین خود بهره برده است سینما محل تقاطع علوم سیاسی و اجتماعی است ما فیلم هایی از دهه ۸۰ داریم که بر جنسیت و قومیت تاکید دارد و تجربی هم هست. یا فیلم هایی که از روانکاوی، ریاضیات و فضای ژنتیک استفاده کرده است. هنرجویی را داشتم که فیلمی را براساس توان در ریاضی ساخته بود و تصاویر به توان ۲ می رسید که قرار بود نوعی جهان بینی را به تصویر بکشد.

رنجی در بخش دیگر عنوان کرد: در دهه ۶۰ سیاستگذاری هنری در سینمای ایران تحت یک سری ایدئولوژی ها باعث شد که در تعریف سینمای هنری و تجربی خلط مبحث پیش آید. در ان زمان برخی فیلم ها مثل سینمای کیشلوفسکی و تارکوفسکی به دلیلی سیاست های ان دوره به عنوان فیلم های تجربی مطرح می شود. ان زمان سینمای تجربی با سینمای هنری و اوانگارد دچار نوعی خلط مبحث می شود.

وی اضافه کرد: فیلمسازان تحربی همیشه از ابزارها با اغوش باز استقبال کرده اند در راستای اینکه چقدر می تواند به او کمک کند.

رنجی در بخش دیگر گفت: همانطور که گفتم سینمای ایران در یک دوره ای فیلم هنری را به مثابه سینمای تجربی در نظر گرفته است که اشتباه بوده است.

اقالر در ادامه در پاسخ به سوالی فیلم «از نفس افتاده» گدار را هم اوانگارد و هم تجربی نامید و گفت: او انقدر فرد مهمی است که این فیلم را هم می توان تجربه گرا به لحاظ ساختاری دانست چون قواعدی را شکست و هم می تواند اوانگارد باشد چون از فضای اجتماعی خود تاثیر می گیرد.

رنجی نیز در توضیحی درباره هنر تجربه گرا گفت: هنر تحربه گرا دائم در حال شدن است یعنی دائم تغییر می کند و از هر تعریفی سر باز می زند.

سپس اسماعیل پور درباره اینکه چطور می توان تشخیص داد چه ایده ای برای فیلم کوتاه است؟ گفت: فیلم کوتاه قالبی دارد که ابتدا زمان بندی است بر این اساس شخصیت پردازی، قصه، مقدمه و موخره و دیگر موارد تعریف می شود. ایده فی نفسه می تواند هرچیزی باشد بسط ایده ان را به فیلم کوتاه تبدیل می کند. گاهی موقعیت خیلی خوب است اما پرداخت خوبی ندارد و در یک فیلم سینمایی بلند می گویند این ایده می توانست یک فیلم کوتاه خوب باشد. اسیب هایی که در فیلم ها می بینیم گاهی به همین مربوط می شود که یک فیلم کوتاه به یک اثر فلسفی تبدیل شده در حالیکه باید در اثر سینمایی مطرح شود. فیلمنامه غالبا تعیین می کند که ایده می تواند در یک فیلم کوتاه ساخته شود یا در فیلم سینمایی یا در سریال.

در پایان این نشست اقالر در پاسخ به اینکه در فیلم تجربی از سلبریتی میتوان استفاده کرد یا خیر گفت: می شود از سلبریتی ها هم استفاده کرد و بهره گرفت اما با رویکردی دیگر.

چهل و سومین جشنواره بین المللی فیلم کوتاه تهران به دبیری بهروز شعیبی، به همت انجمن سینمای جوانان ایران و با حمایت سازمان سینمایی، سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران، موسسه تصویرشهر، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سازمان اورژانس کشور و بنیاد مستضعفان و بانک ملی از 25 تا 30 مهر در پردیس سینماگالری ملت برگزار می شود.

این خبر توسط سایت خبرآنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : خبرآنلاین