هیچ جایگزینی برای تنگه هرمز وجود ندارد - پیامدهای جنگ برای اقتصاد جهان فراتر از قیمت نفت است

به گزارش سرویس اقتصادی خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - خبرآنلاین از زمان حملۀ اسرائیل به ایران در ژوئن 2025، تحلیل های ارائه شده از این منازعه عموماً معطوف به تشدید تنش های نظامی و نوسانات بازارهای جهانی انرژی بوده اند. اما پیامدهای این جنگ بسیار فراتر از قیمت نفت است. با ایجاد مخاطرات فزاینده برای کشتیرانی در خلیج فارس، اینک آسیب پذیری زنجیره های تأمین جهانی پیش چشمانمان پدیدار گشته؛ زنجیره هایی که بقایشان به جریان بی وقفۀ جابه جایی کامودیتی ها [کالاهای اولیه]، محصولات نهایی و مواد اولیۀ صنعتی در سرتاسر منطقه وابسته است.

 در شرایطی که دولت ها، ابرشرکت ها و بازارهای مالی برای سنجش پیامدها و میزان خسارات جنگ به تکاپو افتاده اند، تنگۀ هرمز به اساسی ترین مسئلۀ استراتژیک وقت بدل شده که انبوهی از مسائل دیگر حول آن پدید آمده اند؛ از امنیت منطقه ای گرفته، تا تجارت جهانی، جریان های انرژی، زیرساخت ها و کریدورهای نوظهور و مبحث تحریم ها، بازسازی و نظم سیاسی آتی خاورمیانه. اکنون سرنوشت تنگۀ هرمز (اینکه باز بماند، به عرصۀ درگیری دائم بدل گردد یا با تمهیدات لجستیکی جدید، وضعیتی کاملاً دیگرگون به خود بگیرد)، به محور اصلی مباحثات و چانه زنی ها بر سر طرح ها و چشم اندازهایی متعارض برای آیندۀ منطقه بدل شده است. 

آدام هنیه، تحلیل گر و محقق اقتصاد سیاسی درباره جنگ اخیر به «جدلیه» گفت: خط لولۀ زمینی امارات به فجیره، خطوط لولۀ عربستان به دریای سرخ و همچنین توسعۀ شبکۀ راه ها و بنادر در داخل امارات شاید بتوانند از فشاری که اینک بر صادرات نفت خام هست، اندکی بکاهند، اما من گمان نمی کنم که این ها به سادگی بتوانند جایگزین آن حجم انبوه زیرساخت های ترکیبی شوند که طی چندین دهه در خلیج فارس شکل گرفته است. باز هم باید به یاد داشته باشیم که کشورهای حاشیۀ خلیج فارس صرفاً صادرکنندۀ نفت نیستند.

این اقتصاددان فلسطینی و عضو هیات علمی دانشگاه سواز در ادامه گفت:  کود و مواد شیمیایی و مواد غذایی و سایر کالاهای اولیۀ تولیدشده در منطقه را نمی شود از طریق خطوط لوله جابه جا کرد! همچنین چنین زیرساخت های بدیلی، خود در برابر حملات نظامی و خراب کاری ها آسیب پذیرند. 

استاد دانشگاه سواس ادامه داد: فکر می کنم مهم است که این طرح های زیرساختی متنوع را از منظر کل منطقه بررسی کنیم، خصوصاً باتوجه به تلاش های آمریکا و اروپا برای ترویج عادی سازی روابط میان کشورهای حاشیۀ خلیج فارس و اسرائیل. یک نمونه از این تلاش ها، طرح کریدور هند-خاورمیانه (آی مِک) با هدف ایجاد دالان هایی بدیل برای تجارت و انتقال انرژی است که بنا دارد هند و اروپا را از طریق خلیج فارس، اردن و اسرائیل به یکدیگر پیوند دهد. این پیشنهاد پیش از نسل کشی غزه مطرح شده بود و از اکتبر 2023 به بعد نیز، گفت وگوها پیرامون آن با سرعتی بیش از پیش ادامه یافته است.

این اقتصاددان فلسطینی گفت: اروپا و آمریکا به صراحت آی مک را به منزلۀ وزنه ای در برابر طرح «ابتکار کمربند و جادۀ چین» در خاورمیانه معرفی کرده اند. به همین ترتیب، طرح موسوم به «1+3» برای انتقال گاز و اتصال اسرائیل، قبرس و یونان، در حکم راهی برای کاهش وابستگی اروپا به گاز روسیه (و درعین حال، تحکیم جایگاه شرق مدیترانه در معماری انرژی هم سو با آمریکا) معرفی شده است. از این منظر، این بدیل های زیرساختیِ نوپا در واقع تلاش هایی هستند برای تجدید پیوندهای تجاری و اقتصادی منطقه، حول محور ایالات متحده و متحدان اصلی آن.

متن کامل این گفتگو را می توانید از این جا بخوانید.