هشدار آل اسحاق درمورد نقطه ضعف تجارت ایران - 15 همسایه داریم، اما هنوز به یک مسیر گره خورده ایم - مسئولان واقع بین باشند،مشکلات را انکار نکنند

به گزارش سرویس اقتصادی خبر ناب به نقل از خبرآنلاین -  یحیی آل اسحاق، وزیر پیشین بازرگانی و رئیس پیشین اتاق بازرگانی، با اشاره به جایگاه امارات متحده عربی در تجارت خارجی ایران اظهار کرد که این کشور به یکی از مراکز اصلی فعالیت های تجاری منطقه تبدیل شده و نقش آن تنها به تجارت با ایران محدود نیست.

به گفته آل اسحاق، حجم مبادلات تجاری ایران با امارات، چه در حوزه صادرات و چه واردات، بین ۱۲ تا ۲۰ میلیارد دلار برآورد می شود. شرایط خاصی که طی سال های گذشته بر ایران تحمیل شده، از جمله محدودیت های حمل ونقل، انبارداری، بانکداری، انتقال پول و نحوه سرمایه گذاری، موجب شده امارات جایگاه ویژه ای در تجارت خارجی ایران پیدا کند.

او افزود این وابستگی موضوع جدیدی نیست و حتی پیش از جنگ های اخیر نیز نسبت به شکل گیری چنین وضعیتی هشدار داده شده بود. به گفته آل اسحاق، حدود یک دهه است که بحث متنوع سازی مبادی تجاری و استفاده بیشتر از کشورهایی مانند عمان، پاکستان و ترکیه مطرح شده، اما برنامه های طراحی شده در این زمینه به طور کامل عملیاتی نشده است.

ظرفیت کشورهای همسایه برای کاهش وابستگی به امارات

آل اسحاق با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران گفت کشور با ۱۵ کشور مرز مشترک دارد و مجموع مرزهای آن به حدود ۲ هزار کیلومتر می رسد. از این رو، به اعتقاد او، امکان ایجاد مسیرهای جایگزین تجاری و کاهش وابستگی به یک کشور خاص وجود دارد.

رییس اسبق اتاق بازرگانی تهران تأکید کرد برنامه هایی که از ۱۰ تا ۱۵ سال پیش برای متنوع سازی مسیرهای تجارت خارجی طراحی شده بود، اگر در همان زمان اجرایی می شد، امروز کشور با آسیب پذیری کمتری مواجه بود.

به گفته آل اسحاق، استفاده از مسیرهای جایگزین امکان پذیر است، اما افزایش هزینه تجارت یکی از پیامدهای آن خواهد بود. تحریم ها نیز پیش از این هزینه تجارت خارجی ایران را حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد افزایش داده اند و تغییر مسیرهای تجاری می تواند هزینه های دیگری نیز به این روند اضافه کند.

او با این حال تأکید کرد که این مسئله با برنامه ریزی و استفاده از ظرفیت کشورهای همسایه تا حد زیادی قابل مدیریت است و ایران را نمی توان به سادگی منزوی کرد.

تحریم ها حداکثر بخشی از توان اقتصادی کشور را هدف قرار می دهند

وزیر بازرگانی دولت رفسنجانی، با اشاره به تجربه تحریم های چند دهه گذشته اظهار کرد محدود کردن تجارت خارجی ایران از ابتدای انقلاب یکی از اهداف مستمر طرف های مقابل بوده و کشور انواع مختلف تحریم ها را تجربه کرده است.

او با اشاره به مطالعاتی که در گذشته در شورای عالی امنیت ملی درباره آثار تحریم ها انجام شده بود، گفت بررسی تجربه تحریم های مختلف در جهان نشان داده است که حتی در بهترین شرایط، تحریم ها نمی توانند تمام ظرفیت یک اقتصاد را از بین ببرند.

به گفته آل اسحاق، برای موفقیت کامل یک نظام تحریمی باید مجموعه ای از شروط همزمان وجود داشته باشد؛ از جمله اینکه تحریم کننده توان انحصاری در تأمین کالای مورد نظر داشته باشد و هیچ کشور دیگری امکان عرضه آن کالا به کشور هدف را نداشته باشد.

او افزود بر اساس مطالعات انجام شده، حتی موفق ترین تحریم ها نیز در بهترین حالت حدود ۳۰ درصد توان تخریب اقتصاد هدف را داشته اند. بنابراین سیاست گذاران می توانند با اتخاذ تدابیر مناسب، فشار ناشی از تحریم ها و محاصره اقتصادی را با هزینه کمتری مدیریت کنند.

امارات به یک آسیب پذیری مهم در تجارت ایران تبدیل شده است

رئیس پیشین اتاق بازرگانی درباره روابط ایران و امارات نیز گفت این کشور به دلیل همسویی با سیاست های آمریکا، در سال های اخیر به یکی از تهدیدهای مهم برای تجارت خارجی ایران تبدیل شده است.

او افزود تلاش هایی برای ایجاد هماهنگی با امارات انجام شده، اما این کشور به تنهایی تصمیم گیر نیست و در چارچوب مجموعه ای از سیاست های بین المللی حرکت می کند که علاوه بر صادرات و واردات، انتقال پول و روابط مالی ایران را نیز تحت فشار قرار می دهد.

وزیر پیشین بازرگانی درباره کالاهای موجود در امارات گفت برآوردهای مطرح شده درباره حجم کالاهای صادراتی و وارداتی ایران در این کشور بین ۸ هزار تا ۴۰ هزار کانتینر است.

او افزود برای انتقال این کالاها راهکارهایی از طریق کشورهایی مانند عمان، پاکستان و عراق در نظر گرفته شده و درباره کالاهای موجود تمهیداتی اندیشیده شده است.

به گفته آل اسحاق، مسئله اصلی اکنون نحوه تنظیم تجارت آینده است و باید برای ثبت سفارش و انتقال کالاها در شرایط جدید برنامه ریزی شود.

تغییر مسیر تجارت امکان پذیر است، اما هزینه ها را افزایش می دهد

آل اسحاق تأکید کرد که تجارت ایران الزاماً وابسته به امارات نیست و با توجه به موقعیت جغرافیایی کشور، امکان استفاده از مسیرهای دیگر وجود دارد، اما این تغییر مسیر بدون هزینه نخواهد بود.

او گفت این اقدام از نظر اجرایی شدنی است، اما هزینه تجارت را افزایش می دهد و باید با برنامه ریزی دقیق و استفاده از ظرفیت های مالی، بانکی و تجاری کشور مدیریت شود.

به اعتقاد آل اسحاق، بخشی از این مسئله به روابط ایران با همسایگان و بخش دیگر به توانایی سیستم مالی و پولی کشور برای پشتیبانی از مسیرهای جدید تجارت مربوط می شود.

او تأکید کرد در نهایت نباید اجازه داد فشارهای تجاری به انزوای ایران منجر شود.

نفت و تنگه هرمز؛ دو محور مهم سیاست آمریکا

آل اسحاق درباره اهداف آمریکا در شرایط فعلی اظهار کرد باید میان آنچه در مواضع رسمی واشنگتن اعلام می شود و اهداف واقعی آن تفکیک قائل شد.

به گفته او، موضوع نفت و قیمت جهانی آن یکی از محورهای اصلی سیاست آمریکا است و مسئله تنگه های هرمز و باب المندب نیز به دلیل نقش ایران و یمن در این مناطق اهمیت ویژه ای پیدا کرده است.

او افزود یکی از اقدامات اصلی آمریکا تلاش برای محدود کردن فروش نفت ایران بوده است، اما اگر سایر تولیدکنندگان منطقه نیز با مشکلات صادراتی مواجه شوند، این سیاست می تواند نتیجه معکوس داشته باشد و به افزایش فشار بر اقتصاد کشورهای تحریم کننده نیز منجر شود.

وزیر اسبق بازرگانی گفت آمریکا در مقاطعی برای جبران کاهش عرضه نفت از منطقه از ذخایر خود استفاده کرده و کاهش ذخایر استراتژیک این کشور نیز می تواند در ادامه برای اقتصاد آن مشکل ساز شود.

او همچنین به افزایش قیمت بنزین در آمریکا اشاره کرد و گفت در چنین شرایطی، ایران از نظر تاب آوری اقتصادی ظرفیت هایی دارد که می تواند به مدیریت فشارهای خارجی کمک کند.

ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی منزوی شدنی نیست

آل اسحاق با اشاره به امکان مدیریت واردات از مسیر کشورهای همسایه گفت حتی اگر تجارت از مسیرهایی غیر از امارات انجام شود، هزینه بیشتری خواهد داشت، اما این مسئله به معنای توقف تجارت خارجی ایران نیست.

او تأکید کرد ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی، جمعیت، منابع و گستردگی مرزهای خود نمی تواند به سادگی به کشوری منزوی تبدیل شود و حتی در دوره جنگ و تحریم نیز تلاش های خارجی برای قطع کامل ارتباطات اقتصادی ایران به نتیجه نرسیده است.

به گفته او، در شرایط فعلی نیز برخی کشورها مانند امارات ممکن است با سیاست های آمریکا همراه شوند، اما سایر کشورها لزوماً از همان سیاست تبعیت نمی کنند و همین امر ظرفیت هایی برای ادامه تجارت خارجی ایران ایجاد می کند.

تاب آوری، کلید عبور از شرایط فعلی

آل اسحاق تاب آوری را مهم ترین عامل در مدیریت شرایط فعلی دانست و گفت دولت باید در حوزه نیازهای اساسی مردم فعالانه عمل کند.

او تأکید کرد تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه باید در اولویت قرار داشته باشد و دولت در این زمینه اقداماتی انجام داده است. به گفته آل اسحاق، ذخایر استراتژیک کشور در سطح قابل قبولی قرار دارد، اما فشار ناشی از افزایش قیمت ها بر مردم بسیار سنگین است و نمی توان این مسئله را نادیده گرفت.

او افزود یکی از مهم ترین مشکلات فعلی، فشار تورمی و افزایش قیمت هاست و دولت باید علاوه بر مسائل واقعی اقتصاد، فضای روانی جامعه و انتظارات تورمی را نیز مدیریت کند.

ضرورت هماهنگی در اظهارات مسئولان

آل اسحاق بی دقتی برخی مسئولان در بیان وضعیت اقتصادی کشور را یکی از عوامل تشدیدکننده نگرانی های عمومی دانست.

به گفته او، زمانی که یک مقام مسئول از یک زاویه درباره کمبودها و مشکلات صحبت می کند و مقام دیگری اعلام می کند که هیچ مشکلی وجود ندارد، این تناقض به جای ایجاد آرامش، موجب افزایش ابهام و نگرانی در جامعه می شود.

او تأکید کرد در شرایط فعلی باید درباره وضعیت کشور با دقت، واقع بینی و هماهنگی بیشتری سخن گفته شود؛ نه آنکه مشکلات انکار شوند و نه اینکه با بیان اغراق آمیز شرایط، نگرانی های عمومی افزایش یابد.

تاب آوری در سیاست خارجی نیز اهمیت دارد

آل اسحاق تاب آوری را محدود به اقتصاد و جامعه ندانست و گفت در حوزه دیپلماسی و مدیریت سیاسی نیز باید نظام تصمیم گیری به اندازه کافی هوشمند، مقتدر و توانمند باشد.

به اعتقاد او، مسئولان نباید در برابر فشارهای خارجی مرعوب شوند یا دچار خوش بینی غیرواقع بینانه شوند، بلکه باید با ارزیابی دقیق شرایط، تصمیم های متناسب اتخاذ کنند.

او با اشاره به عملکرد رئیس جمهوری و وزیر امور خارجه اظهار کرد که این دو در حال حاضر در فضایی کارشناسی و مقتدرانه فعالیت می کنند.

نقش رسانه ها در حفظ آرامش جامعه

رئیس پیشین اتاق بازرگانی، رسانه ها را ضلع مهم دیگری از مسئله تاب آوری دانست و گفت رسانه ها باید با استقلال از جناح های سیاسی، واقعیت ها را صادقانه برای مردم بیان کنند.

او تأکید کرد ارتباط رسانه با مردم باید صادقانه و شفاف باشد و رسانه ها نباید به تشدید ابهام یا اختلافات سیاسی کمک کنند.

آل اسحاق با انتقاد از تبدیل مسائل ملی به رقابت های جناحی گفت برخی جریان ها با وجود مشخص بودن منافع ملی، مسائل کشور را به دعواهای سیاسی تبدیل می کنند. به اعتقاد او، فشارهای سیاسی غیرضروری بر رئیس جمهوری و ایجاد چندقطبی در جامعه می تواند فضای ابهام ایجاد کند.

او افزود ایجاد ابهام به زیان حضور و مشارکت مردم است و در نهایت شانس موفقیت کشور در عبور از بحران را کاهش می دهد؛ چه این وضعیت ناشی از حسن نیت باشد و چه با اهداف دیگری دنبال شود.

تجربه دولت سازندگی؛ هماهنگی در شرایط سخت

آل اسحاق در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به تجربه مدیریت اقتصادی پس از جنگ هشت ساله گفت شرایط اقتصادی کشور در آن دوره از جهاتی دشوارتر از امروز بود، اما اداره کشور به دلیل وجود هماهنگی میان مسئولان آسان تر انجام می شد.

او یادآوری کرد در پایان جنگ، کشور با نیاز گسترده به بازسازی مواجه بود، منابع و انبارها وضعیت مطلوبی نداشتند و در مقطعی تنها حدود پنج روز ذخیره گندم وجود داشت. با این حال، به گفته آل اسحاق، مسئولان در آن دوره از هماهنگی و هم جهتی بیشتری برخوردار بودند.

او برای نمونه به همکاری میان خود به عنوان وزیر بازرگانی و محسن نوربخش، رئیس وقت بانک مرکزی، اشاره کرد و گفت در مقطعی که منابع ارزی کشور کافی نبود، نوربخش از وزارت بازرگانی خواست روند ثبت سفارش برخی کالاها برای مدتی مدیریت شود تا بدون ایجاد نگرانی عمومی، فشار بر منابع ارزی کاهش یابد.

به گفته آل اسحاق، در آن مقطع حتی در واکنش به برخی سیاست های دولت اعتراضاتی شکل گرفت، اما در نهایت هماهنگی میان دستگاه ها و وجود وحدت فرماندهی موجب شد سیاست های مورد نظر اجرا شود.

او در پایان تأکید کرد که کشور امروز از تجربه های بسیار بیشتری برخوردار است، اما آنچه در سال های اخیر تضعیف شده، وحدت و هماهنگی در تصمیم گیری و اجرای سیاست ها است؛ مسئله ای که به اعتقاد او برای افزایش تاب آوری کشور باید مورد توجه جدی قرار گیرد.