روایتی از رونق بازار دلار و سکه؛ وقتی ارزپاشی کارساز نیست، چاره چیست؟

به گزارش سرویس اقتصادی خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - اگر این روزها سری به سبزه میدان یا خیابان فردوسی بزنید، صحنه هایی را می بینید که برای هر فعال اقتصادی آشناست. تابلوی صرافی ها و مغازه های طلافروشی مدام اعداد تازه ای را ثبت می کنند و رفت وآمدها نشان از یک هراس پنهان دارد؛ هراس از این که ریال ته جیب یا حساب بانکی، فردا قدرت خرید امروزش را نداشته باشد.

تسنیم در خبری نوشت:دلار در کانال های بالادستی مانور می دهد، سکه طلا بی پروا پیش می رود و طلا هم در ارتفاعات جدیدی ایستاده است. در این میان، سیاست گذار پولی هم دست به کار شده و با رونمایی از ابزارهای تازه ای مثل اوراق سلف موازی سکه با حداقل سود تضمین شده، تلاش می کند تا جلو این رکوردهای پیاپی را بگیرد.

اما برای درک دقیق آنچه در کف بازار می گذرد، باید کمی عقب تر بایستیم و تصویر بزرگ تر را تماشا کنیم. مسئله امروز بازار ما، کمبود عددی اسکناس یا ناپدید شدن مفاهیم اقتصادی نیست؛ مسئله، تغییر رفتار آدم هایی است که می خواهند از دارایی هایشان محافظت کنند. وقتی بانک مرکزی ظرفیت عرضه ۵۰۰ میلیون دلار ارز را ایجاد می کند اما در سه روز اول تنها ۲۰ میلیون دلار آن مشتری پیدا می کند، پیام روشنی به بازار مخابره می شود.

این آمار اصلاً به معنای نبود تقاضا در اقتصاد ایران نیست، بلکه نشان می دهد جنس تقاضایی که این روزها قیمت ها را بالا می کشد، از جنس ارز مسافرتی یا فاکتور بیمارستانی نیست. تقاضای اصلی، «تقاضای حفظ ارزش دارایی» است؛ نقدینگی خرد و کلانی که از پیچ ومهره های اداری و ثبت نام های رسمی گریزان است و می خواهد در سریع ترین زمان ممکن، پشتوانه امنی برای خود پیدا کند.

در چنین فضایی، اصرار بر ارزپاشی رسمی یا عرضه هایی که شرط و شروط فراوان دارند، مثل آب در هاون کوبیدن است. نقدینگی وقتی احساس خطر کند، راه خودش را پیدا می کند؛ اگر به دلار رسمی دسترسی نداشته باشد، سر از بازار آزاد درمی آورد و اگر آنجا هم با موانعی روبه رو شود، سرازیر بازار سکه، طلا، مسکن یا خودرو می شود. همین دست به دست شدن پول است که بازار را نوسانی و متلاطم نگه می دارد.

با این حال، راه خروج از این وضعیت نه پیچیده است و نه غیرممکن. اگر قرار است بازارساز لنگر انتظارات را در جای درستی فروکند و آرامش را به خیابان فردوسی و سبزه میدان برگرداند، باید راهکارهایی عملی و متناسب با واقعیت های سلوک سرمایه گذاران پیش بگیرد.

اولین گام، طراحی ابزارهای مالی جذاب و بی دردسر است. همین اوراق سلف سکه که بانک مرکزی مطرح کرده، در صورتی می تواند جایگزین خرید فیزیکی سکه شود که بازی برای خریدار ساده و پربازده باشد. سرمایه گذار باید مطمئن باشد که اگر پولش را به جای سکه فیزیکی به اوراق تبدیل کرد، نقدشوندگی آن لحظه ای است، کارمزد پیچیده ای ندارد و سود آن می تواند عقب ماندگی از تورم را جبران کند. وقتی نگهداری اوراق کاغذی یا دیجیتالی، سود واقعی و امنیت بیشتری نسبت به نگهداری سکه در خانه داشته باشد، خودبه خود تقاضای فیزیکی در بازار کم می شود و حباب قیمت ها می ترکد.

گام دوم که ریشه در اقتصاد واقعی دارد، تقویت سمت عرضه ارز از مسیر هدایت اعتبار است. افت واردات در ماه های گذشته نشان می دهد که صنایع ما برای تأمین مواد اولیه و کالاهای واسطه ای با تنگنای ارزی مواجه هستند. اگر منابع بانکی به جای پخش شدن در فعالیت های غیرمولد و کوتاه مدت، به سمت پروژه های بزرگ پتروپالایشگاهی، صنایع معدنی و زنجیره های صادراتی هدایت شوند، ظرف یک تا دو سال آینده چشمه های جدیدی از ورود ارز به کشور باز می شود. زمانی که ارز حاصل از صادرات این صنایع وارد چرخه رسمی شود، دست بانک مرکزی برای مدیریت بازار پر خواهد بود و دیگر نیازی به مدیریت انقباضی و سهمیه بندی منابع نیست.

گام سوم و پایانی، بازسازی اعتماد و واقعی سازی سودهای بانکی است. مردم وقتی ببینند نرخ سود سپرده یا اوراق مشارکتی که دریافت می کنند با واقعیت های تورمی فاصله فاحش دارد، طبیعی است که سپرده هایشان را نقد کرده و روانه بازار دارایی ها کنند. ایجاد سپرده های متصل به شاخص های تورمی یا ابزارهای مبتنی بر دارایی های واقعی می تواند بخش عظیمی از نقدینگی سرگردان خانوارها را در داخل شبکه بانکی قفل کند و جان تازه ای به تأمین مالی تولید بدهد.

در نهایت، بازار طلا و ارز بیش از هر چیز به پیش بینی پذیر بودن نیازمند است. اگر بازارساز به جای اقدامات مقطعی، بر جذب تقاضای دارایی از طریق ابزارهای جذاب و پشتیبانی از بخش مولد اقتصاد تمرکز کند، هیجان موجود در معاملات جای خود را به محاسبات عقلانی خواهد داد و بازار به رفتاری باثبات و منطقی بازخواهد گشت.