مرگبارترین روزهای داغ اروپا؛ بیش از 2700 قربانی در انگلستان و ولز - چرا گرما در اروپا کشنده تر از خاورمیانه است؟ - ایرانی ها با گرما سازگارترند؟

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - الهه جعفرزاده: در نگاه نخست، دمای ۳۷ یا حتی ۴۰ درجه سانتی گراد شاید برای بسیاری از ایرانی ها عدد عجیبی نباشد. هر تابستان شهرهایی مانند اهواز، آبادان، امیدیه، طبس، زابل و بندرعباس روزهایی با دمای بالاتر از ۴۵ درجه را تجربه می کنند و گاه دماسنج ها به مرز ۵۰ درجه نیز نزدیک می شوند.

با این حال، تابستان ۲۰۲۶ بار دیگر نشان داد که گرما در اروپا می تواند به بحرانی مرگبار تبدیل شود؛ بحرانی که تنها در انگلستان و ولز ظرف دو ماه بیش از ۲۷۰۰ قربانی برجای گذاشته و هزاران مرگ اضافی دیگر نیز در کشورهای مختلف اروپایی به ثبت رسانده است.

بر اساس تحلیل مشترک پژوهشگران کالج امپریال لندن، مدرسه بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن (LSHTM) و اداره هواشناسی بریتانیا، موج های گرمای ماه های مه و ژوئن ۲۰۲۶ در انگلستان و ولز حدود ۲۷۳۶ مرگ مرتبط با گرما ایجاد کرده اند. از این تعداد، حدود ۲۲۰۰ نفر در موج گرمای شدید اواخر ژوئن جان خود را از دست داده اند. پژوهشگران همچنین برآورد کرده اند که حدود ۴۲ درصد این مرگ ها به افزایش دمای ناشی از تغییرات اقلیمی منتسب است.

این اعداد تنها بخشی از تصویر بزرگ تر بحران گرما در اروپا هستند. داده های شبکه پایش مرگ ومیر اروپا (EuroMOMO) نشان می دهد که در هفته اوج گرمای اواخر ژوئن، بیش از ۱۰ هزار مرگ اضافی در کشورهای اروپایی ثبت شده است؛ مرگ هایی که عمدتاً در میان افراد بالای ۶۵ سال رخ داده اند.

این مرگ ومیرها در دمای چند درجه رخ می دهد؟

موج گرمای امسال تقریباً سراسر اروپای غربی را دربرگرفت. در بریتانیا دما به ۳۷٫۷ درجه سانتی گراد رسید که برای این کشور رقم بسیار بالایی محسوب می شود. در فرانسه، اسپانیا، آلمان و بخش هایی از اروپای مرکزی نیز دما در برخی مناطق از ۴۰ درجه سانتی گراد عبور کرد و رکوردهای متعددی برای ماه ژوئن شکسته شد. به طوری که در فرانسه هم ۲۰۲۵ مرگ مرتبط با گرما گزارش شده است.

دانشمندان گروه «ورلد ودر اتریبیوشن» (World Weather Attribution) این موج گرما را یکی از شدیدترین رخدادهای ثبت شده در اروپا دانسته اند و معتقدند چنین دماهایی بدون گرمایش ناشی از فعالیت های انسانی تقریباً غیرممکن بود. برآوردها نشان می دهد تغییرات اقلیمی در برخی مناطق اروپا بین ۳ تا ۴ درجه سانتی گراد به دمای اوج این رویداد افزوده است.

چرا گرما در اروپا کشنده است؟

بسیاری تصور می کنند قربانیان گرما افرادی هستند که مستقیماً بر اثر گرمازدگی جان می بازند؛ اما واقعیت پیچیده تر است. گرما معمولاً به شکل غیرمستقیم عمل می کند. افزایش دمای بدن می تواند بیماری های قلبی، عروقی، تنفسی و کلیوی را تشدید کند. افراد سالمند، بیماران مزمن و کسانی که داروهای خاص مصرف می کنند بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند.

به همین دلیل در مطالعات علمی از اصطلاح «مرگ اضافی» یا «مرگ مرتبط با گرما» استفاده می شود. در بسیاری از این موارد، علت رسمی مرگ ممکن است سکته قلبی یا نارسایی تنفسی ثبت شود، اما گرمای شدید عامل تشدیدکننده اصلی بوده است.

در موج گرمای اخیر بریتانیا، بیشترین تلفات در میان افراد بالای ۸۵ سال مشاهده شد. پژوهشگران تخمین زده اند که در سه روز اوج گرمای ژوئن، به طور متوسط روزانه حدود ۴۴۰ نفر در اثر عوامل مرتبط با گرما جان خود را از دست داده اند.

اروپایی ها کولر ندارند؟

یکی از پرسش های رایج همین است؛ باید گفت به طور کلی سیستم های خنک کننده در اشکال مختلف در این مناطق وجود دارند، ولی نه به اندازه کشورهای گرمسیر.

بخش بزرگی از ساختمان های مسکونی اروپا در دهه هایی ساخته شده اند که گرمای شدید پدیده ای نادر محسوب می شد. هدف اصلی طراحی این ساختمان ها حفظ گرما در زمستان بوده است، نه دفع آن در تابستان. در نتیجه بسیاری از خانه ها، مدارس، خوابگاه های سالمندان و حتی برخی بیمارستان ها فاقد سیستم تهویه مطبوع مناسب هستند.

در بریتانیا، میزان استفاده از کولر در منازل بسیار پایین تر از کشورهایی مانند آمریکا، امارات یا کشورهای حاشیه خلیج فارس است. در جریان موج گرمای امسال، مدارس تعطیل شدند، شبکه درمانی تحت فشار قرار گرفت و حتی بحث الزام نصب سیستم سرمایشی در مراکز نگهداری سالمندان مطرح شد.

تغییر اقلیم؛ متهم اصلی

گرچه موج های گرما همیشه وجود داشته اند، اما دانشمندان معتقدند شدت، فراوانی و مدت زمان آنها در دهه های اخیر به طور محسوسی افزایش یافته است.

مطالعات انجام شده روی موج گرمای ۲۰۲۶ نشان می دهد حدود ۱۱۰۰ مورد از مرگ های ثبت شده در انگلستان و ولز احتمالاً بدون گرمایش جهانی رخ نمی دادند. پژوهشگران تأکید می کنند که اروپا با سرعتی بیش از میانگین جهانی در حال گرم شدن است و این روند احتمال وقوع موج های گرمای شدیدتر را در آینده افزایش می دهد.

ایرانی ها با گرما سازگارترند؟

مقایسه مستقیم اروپا و ایران ساده نیست. از نظر دمای مطلق، بسیاری از نقاط ایران در تابستان بسیار گرم تر از اروپای غربی هستند. دمای بالای ۴۵ درجه در جنوب و جنوب غرب کشور پدیده ای شناخته شده است و برخی مناطق هر سال روزهایی با دمای نزدیک به ۵۰ درجه را تجربه می کنند.

اما تفاوت مهم در «سازگاری» نهفته است. معماری سنتی ایران، از بادگیرها و حیاط های مرکزی گرفته تا دیوارهای ضخیم، قرن ها برای مقابله با گرما شکل گرفته است. امروزه نیز استفاده گسترده از کولرهای آبی و گازی، ساعات کاری سازگار با گرما در برخی مناطق و آشنایی عمومی با شرایط آب وهوایی گرم، بخشی از این سازگاری محسوب می شود.

در مقابل، بسیاری از کشورهای اروپایی تا همین چند سال پیش گرمای بالای ۳۵ درجه را پدیده ای استثنایی می دانستند. زیرساخت های شهری، ساختمان ها و حتی نظام سلامت آنها برای چنین شرایطی طراحی نشده بود. به همین دلیل دمایی که در خوزستان شاید بخشی از زندگی روزمره باشد، در لندن، پاریس یا بروکسل می تواند به یک بحران سلامت عمومی تبدیل شود.

با این حال، کارشناسان هشدار می دهند که ایران نیز از پیامدهای گرمایش جهانی مصون نیست. افزایش طول موج های گرما، تشدید خشکسالی، فشار بر منابع آب و افزایش خطر بیماری های مرتبط با گرما چالش هایی هستند که در دهه های آینده بیش از پیش خود را نشان خواهند داد.