امضای ملی پای اصالت شهر - 6 اثر شاخص تاریخی و معماری معاصر تهران در لیست آثار ملی ایران به ثبت رسیدند

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از همشهری - فاطمه عباسی: ثبت ملی ۶ اثر برجسته در تهران طی روزهای گذشته، گامی استراتژیک برای کشیدن حصار حفاظتی پیرامون آثاری است که در سایه توسعه ناهمگون شهری در معرض فراموشی یا تخریب قرار داشتند. تنوع کالبدی و کارکردی این مجموعه، تصویری تمام عیار از نبوغ معماران سده اخیر پایتخت را نشان می دهد؛ از یک کلیسای آوانگارد مدرن با بتن خالص تا مسجدی بی پیرایه در قلب بافت قاجاری، از ساختمانی پیشرو که الگوی حیاط مرکزی ایرانی را به معماری اداری پیوند زده تا عمارتی با امضای پیشگام معماری نوگرا.

این ۶اثر شامل «کلیسای صلیب مقدس» در خیابان ونک، «خانه احسانی» در گذر تاریخی پامنار، «خانه وارطان» در خیابان ایتالیا، «مسجد آقاجلال» در محدوده امامزاده یحیی، «ساختمان سابق گروه صنعتی بهشهر» در خیابان سپهبد قرنی و «مسجد امام سجاد(ع)» در تقاطع فخررازی است. قرارگیری همزمان ابنیه مسکونی، مذهبی و اداری در این فهرست تازه، نشان از تغییر نگاه متولیان میراث فرهنگی از انحصار بر آثار کهن دوران صفوی و قاجار، به سمت به رسمیت شناختن میراث معماری مدرن و میان قرنی تهران دارد؛ آثاری که نبض پیوند سنت با نیازهای زیستی دوران معاصرند.

ثبت رسمی این سازه ها نه تنها یک ارزشگذاری نمادین، بلکه سپری حقوقی در برابر تعرضات کالبدی و بستری قانونی برای مرمت، احیا و بازتعریف حضور آنها در حیات جاری پایتخت خواهد بود. در ادامه، شناسنامه معماری و هویت کالبدی هر یک از این ۶ اثر تازه ثبت شده را مرور می کنیم.

کلیسای صلیب مقدس / تجلی فرم ناب بتن در معماری آیینی

شاید کمتر کسی بداند در گوشه ای از مجموعه فرهنگی و ورزشی آرارات در ونک، یکی از متفاوت ترین کلیساهای ایران قرار دارد؛ ساختمانی که حدود ۴۰ سال پیش (بین سال های ۱۳۶۳ تا ۱۳۶۵) با طراحی معمار برجسته، رستم وسکانیان ساخته شد. برعکس کلیساهای سنتی و پر زرق و برق، این نیایشگاه تماماً از بتن ساده و یکدست ساخته شده است. وسکانیان با نگاهی کاملاً مدرن اما با الهام از سنت های ارمنی، فضایی خلق کرده که در آن خبری از تجملات نیست و همه چیز در اوج سادگی و آرامش معنا پیدا می کند؛ اثری که امروز سند ماندگار معماری معاصر پایتخت به شمار می رود.

خانه احسانی / غنیمتی تاریخی در گذر پامنار

در میان هیاهو و شلوغی بازار و راسته ابزارفروشان پامنار در منطقه۱۲، خانه هایی نفس می کشند که بخشی از هویت تهران قدیم اند. خانه احسانی در محله اصیل عودلاجان و درست در همسایگی بناهای معروفی مثل خانه مؤتمن الاطبا قرار گرفته است؛ عمارتی به یادگار مانده از روزگار اواخر قاجار و اوایل پهلوی که الگوهای زندگی سنتی ایرانی را به تصویر می کشد. هرچند این خانه در حال حاضر ملکی خصوصی است و امکان بازدید عمومی ندارد، اما با رفتن به فهرست آثار ملی، سایه تخریب از سر آن کنار رفته و راه برای نظارت کارشناسان، مرمت اصولی و شاید کاربری فرهنگی در سال های آینده باز شده است.

خانه وارطان / یادگار مردی که چهره پایتخت را نو کرد

نزدیک به بیمارستان مصطفی خمینی در خیابان ایتالیا، خانه ای هست که ریشه اش به زمستان ۱۳۲۶ و صفحات مجله قدیمی «آرشیتکت» می رسد؛ اثری مسکونی از «وارطان هوانسیان» از پیشگامان جسور معماری نوین در ایران. در روزگاری که بلوار کشاورز مرز شمالی تهران بود، وارطان با بتن مسلح، پنجره های کشیده سراسری، نرده های خاص و گوشه های منحنی، این خانه را بدون تزئینات اضافی بنا کرد. وارطان زیبایی را در سادگی روزآمد می دید. حالا این خانه با حیاط باصفایش، به عنوان شاهدی بر دورانی که تهران قدم در دنیای مدرن گذاشت، زیر چتر قانون میراث قرار گرفته است.

مسجد آقاجلال / صمیمیت یک مسجد محلی بدون گنبد و مناره

در پس کوچه های محله تاریخی امامزاده یحیی و نزدیک حمام نام آشنای نواب، ساختمانی جمع وجور و ۱۵۰ متری قرار دارد که نه گنبد دارد و نه مناره، اما دهه هاست پایگاه معنوی اهالی محل است. ساخت مسجد آقاجلال براساس کتیبه ورودی اش در سال ۱۳۱۳ تمام شده؛ هرچند قدمت آن را به اواخر دوره قاجار نسبت می دهند. شبستان دنج این مسجد با ۴ستون سنگی و سقف های طاقی آجری اش، حس صفای روزگار گذشته را زنده می کند. ثبت ملی این بنا کمک می کند تا سادگی و خاطرات جمعی این محله اصیل، در جریان ساخت وسازهای مدرن از بین نرود.

ساختمان سابق بهشهر / حیاط سنتی در قامت یک اداره مدرن

ساختمانی بتنی در خیابان سپهبد قرنی که سال هاست به عنوان ستاد وزارت آموزش و پرورش شناخته می شود، در واقع شاهکار معماری اوایل دهه۵۰ به قلم نادر اردلان و دفتر فرمانفرماییان است. این بنا که در اصل برای دفتر مرکزی کارخانه های گروه بهشهر ساخته شد، نمونه ای شگفت انگیز از ترکیب سنت با نیازهای روز اداری است. طراحان آن به جای یک مکعب بی روح سیمانی، حیاط مرکزی و گودال باغچه ای سرسبز همراه با حوض آب در دل ساختمان تعبیه کردند تا کارمندان در هیاهوی شهر، به آرامش یک خانه سنتی ایرانی دسترسی داشته باشند.

مسجد امام سجاد(ع) / هنر دست معمار آرامگاه فردوسی در فخررازی

در تقاطع خیابان فخررازی، مسجدی با بیش از نیم قرن عمر خودنمایی می کند که ساخت آن بین سال های ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۶ انجام شده است. طراحی این مسجد ۶۲۰ متری، هنر دست استاد بی بدیل معماری سنتی ایران، یعنی مرحوم حسین لرزاده است؛ استادی که آرامگاه فردوسی و مسجد اعظم قم را در کارنامه پربارش دارد. گنبد موزون آجری با پایه ای کاشیکاری شده و ستون های سنگی داخل شبستان، امضای خاص لرزاده را بر تن دارند. ثبت ملی این مسجد، پاسداشتی از مهارت استادی است که نبض کاشی، آجر و معنویت را در جان تهران دمید.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین