بازگشت (خسوف) پس از دو دهه؛ اثری که هنوز تازگی خود را حفظ کرده است

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - انجمن موسیقی، «خسوف» ساخته محمدسعید شریفیان، از شناخته شده ترین آثار سمفونیک با مضمون عاشورا، پس از سال ها قرار است تا در روزهای ۱۵ و ۱۶ مردادماه در تالار وحدت بار دیگر با اجرای ارکستر سمفونیک تهران و گروه کر روی صحنه می رود،به همین بهانه با آرش امینی موزیسین و رهبر ارکستر درباره جایگاه «خسوف» در موسیقی ایران، ویژگی های آهنگسازی این اثر، چالش های آماده سازی ارکستر و گروه کر، توانایی نسل جدید نوازندگان، ضرورت اجرای آثار آهنگسازان ایرانی و دلایل ماندگاری این اثر گفت وگو کرده ایم:

«خسوف» را می توان از مهم ترین آثار عاشورایی سال های اخیر دانست؟

بدون اغراق، «خسوف» مهم ترین اثر عاشورایی ارکسترال پس از انقلاب است. این اثر از نظر ساختار و اجرا بسیار پیچیده است؛ هم ارکستر آن دشواری های فراوانی دارد و هم گروه کر. گروه کر این اثر کاملاً چهارصدایی و با خطوط آوازی درهم تنیده نوشته شده و اجرای آن نیازمند تمرین های فراوان است.
گروه کری که اکنون در این اجرا حضور دارد، هفته هاست که به صورت مستمر تمرین می کند و بخش های مختلف اثر را به تدریج آماده کرده است.حدود ۲۳ یا ۲۴ سال پیش، ارکستر فیلارمونیک رومانی به همراه گروه کر خود به ایران آمد و در کنار ارکستر سمفونیک تهران این اثر را طی پنج شب متوالی در تالار وحدت اجرا کرد. رهبری آن اجرا را نیز لوریس چکناواریان بر عهده داشت.پس از آن، تقریباً هر سال تلاش هایی برای اجرای دوباره «خسوف» انجام شد، اما به دلیل دشواری و پیچیدگی اثر، تعداد زیاد تمرین های مورد نیاز و همچنین هزینه های بالای تولید، این اتفاق عملی نمی شد تا اینکه امسال با حمایت بنیاد رودکی و همراهی مسئولان این مجموعه، امکان اجرای دوباره آن فراهم شد.

برای انتقال فضای حماسی و سوگ آلود اثر، در تمرین ها چه رویکردی داشتید؟

بیشترین چالش ما، آماده سازی بخش های مختلف ارکستر بود. برای همین تمرین ها را به صورت سکشنال برگزار کردیم؛ یعنی هر گروه سازی به طور جداگانه تمرین کرد.
من خودم در اجرای نخست «خسوف» نوازنده ویولن ارکستر سمفونیک بودم و امروز می توانم بگویم نسل فعلی نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران، از نظر توانایی فنی، نسبت به آن دوران بسیار توانمندتر هستند. همه اعضای ارکستر با انگیزه و دقت فراوان برای اجرای این اثر تلاش کرده اند و واقعاً زحمت زیادی کشیده اند.
«خسوف» اثری نیست که با چند جلسه تمرین آماده اجرا شود. بخش سازهای بادی برنجی به تنهایی دشواری های فراوانی دارد و در بسیاری از قسمت ها، فضای دراماتیک اثر را شکل می دهد. آنچه آهنگساز برای این سازها نوشته، از نظر تکنیکی در بالاترین سطح قرار دارد.
در بخش های عارفانه تر نیز سازهای بادی چوبی نقش بسیار مهمی دارند و به همین دلیل، برای این گروه نیز تمرین های جداگانه ای برگزار شد. گروه کر نیز زیر نظر آقای بهرنگ شگرف کار، تمرین های فشرده و تخصصی خود را پشت سر گذاشت.

ارزیابی شما از همکاری با نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران چیست؟

بسیار عالی. این اثر برای خود نوازندگان نیز یک تجربه چالش برانگیز و ارزشمند است. همه اعضای ارکستر با علاقه و انگیزه فراوان در این پروژه حضور دارند و برای اجرای آن تمام توان خود را به کار گرفته اند. خوشبختانه از روند تمرین ها و نتیجه کار رضایت کامل دارم.

اجرای آثار آهنگسازان ایرانی چه اهمیتی برای ارکستر سمفونیک تهران و موسیقی کشور دارد؟

به طور کلی در همه کشورهای دنیا، اجرای آثار آهنگسازان همان کشور بخش مهمی از برنامه ارکسترها را تشکیل می دهد و این اتفاق در ایران هم باید بیش از گذشته مورد توجه قرار بگیرد.
خوشبختانه در سال های اخیر آثار آهنگسازان ایرانی مختلفی اجرا شده است؛ از جمله آثار محمدسعید شریفیان، کامبیز روشن روان، تعدادی از آهنگسازان جوان و دو سال پیش نیز آثاری از استاد فرهاد فخرالدینی روی صحنه رفت.
به هر حال این آثار گنجینه و میراث ارزشمند موسیقی ملی ما هستند و باید زنده بمانند. زمانی با فرزند یکی از آهنگسازان فقید صحبت می کردم و از او خواستم اجازه دهد آثار پدرش دوباره اجرا شود. به او گفتم دانشجویان امروز من که در مقطع کارشناسی ارشد تحصیل می کنند، به دلیل اجرا نشدن آثار، حتی نام پدر شما را نمی شناسند. وقتی آثار اجرا نشوند، نسل جدید نیز ارتباط خود را با این میراث از دست می دهد. به همین دلیل معتقدم اجرای آثار آهنگسازان ایرانی، وظیفه مهم ارکسترهای کشور است.

به نظر شما اجرای آثار آهنگسازان ایرانی برای نوازندگان دشوارتر است یا آثار کلاسیک غربی؟

نمی توان چنین مقایسه ای انجام داد. این طور نیست که بگوییم آثار ایرانی سخت تر یا آسان تر هستند. هر اثر، چه ایرانی و چه غیرایرانی، ویژگی ها و دشواری های خاص خود را دارد و میزان سختی آن به شیوه آهنگسازی، ارکستراسیون و نیازهای اجرایی همان اثر بستگی دارد.

آیا برای ارتباط با «خسوف»، مخاطب باید آشنایی قبلی با موسیقی کلاسیک داشته باشد؟

به نظر من خیر. اتفاقاً این یکی از ویژگی های مهم این اثر است. همیشه از استاد شاهین فرهت نقل می کنم که می گفتند «ایران بیش از آنکه سرزمین موسیقی باشد، سرزمین ادبیات است.»
به همین دلیل، در بسیاری از آثار آهنگسازان ایرانی، شعر نقش بسیار مهمی دارد؛ یا خواننده حضور دارد، یا گروه کر و یا هر دو. «خسوف» نیز اثری کاملاً شعرمحور است.
محمدسعید شریفیان با مهارت بسیار بالا از تم ها و فضاهای موسیقی ایرانی استفاده کرده، اما آنها را در قالب یک اثر بزرگ سمفونیک ارائه داده است. به همین دلیل، حتی مخاطبی که آشنایی تخصصی با موسیقی کلاسیک ندارد، می تواند با فضای اثر ارتباط برقرار کند و روایت آن را دنبال کند.

«خسوف» بیش از دو دهه از زمان خلق خود فاصله گرفته است. به نظر شما چه ویژگی هایی باعث شده این اثر همچنان قابلیت اجرا و ارتباط با مخاطب را حفظ کند؟

به نظر من مهم ترین دلیل، استحکام و قدرت آهنگسازی این اثر است. «خسوف» بسیار محکم و دقیق نوشته شده و هر بار که شنیده می شود، نکات تازه ای برای کشف دارد. این از آن دسته آثاری است که مخاطب را ترغیب می کند بارها به آن گوش کند و هر بار لایه های جدیدی از آن را کشف کند.
همان طور که بسیاری از آثار بزرگ تاریخ موسیقی جهان پس از گذشت چند قرن همچنان اجرا می شوند و تازگی خود را حفظ کرده اند، «خسوف» نیز از آن دست آثاری است که ظرفیت ماندگاری بالایی دارد.

اگر بخواهید «خسوف» را برای مخاطبی که هیچ شناختی از موسیقی کلاسیک ندارد معرفی کنید، از کدام ویژگی آن شروع می کنید؟
فکر می کنم سه ویژگی را باید در کنار هم دید؛ شعر، آهنگسازی و ارکستراسیون. هر سه عنصر در این اثر در بالاترین سطح قرار دارند و در کنار یکدیگر روایت عاشورا را شکل می دهند. همین تلفیق است که «خسوف» را به اثری متفاوت تبدیل کرده است.

آیا محمدسعید شریفیان در روند آماده سازی این اجرا، تأکید یا نظری درباره شیوه اجرا داشتند یا دست شما به عنوان رهبر ارکستر باز بود؟

در تمام مراحل آماده سازی اثر، با خود آقای شریفیان در ارتباط بودیم. بخشی از زمان ما صرف آماده سازی پارتیتورها شد. با همکاری کتابخانه ارکستر سمفونیک تهران و خود ایشان، پارت ها را بازبینی کردیم و اشکالات موجود را برطرف کردیم تا نسخه ای دقیق و آماده اجرا در اختیار نوازندگان قرار بگیرد.

این روزها علاوه بر «خسوف» مشغول فعالیت دیگری هم هستید؟

پس از اجرای بزرگداشت فردوسی که ۲۳ اردیبهشت برگزار شد، تقریباً تمام تمرکز من روی آماده سازی «خسوف» قرار گرفت. این پروژه مقدمات بسیار گسترده ای داشت. پارتیتور اثر بیش از ۴۰۰ صفحه است و آماده سازی آن زمان زیادی گرفت.
از ابتدای تیرماه تمرین های ارکستر را آغاز کردیم و طی بیش از سه هفته، تمرین های فشرده و مستمر با ارکستر و گروه کر ادامه داشت تا امروز که به مرحله اجرای نهایی رسیده ایم.این حجم از تمرین و آماده سازی، نشان می دهد اجرای «خسوف» صرفاً اجرای یک کنسرت نیست، بلکه احیای یکی از مهم ترین آثار سمفونیک معاصر ایران است؛ اثری که پس از سال ها بار دیگر فرصت شنیده شدن پیدا کرده و می تواند نسل تازه ای از مخاطبان را با یکی از شاخص ترین آثار عاشورایی موسیقی ایران آشنا کند.

کنسرت «خسوف» پنجشنبه و جمعه ۱۵ و ۱۶ مرداد ۱۴۰۵ از ساعت ۲۱:۳۰ در تالار وحدت برگزار می شود.

این خبر توسط سایت خبرآنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : خبرآنلاین