واژه (لِه شدگان) را نخستین بار از زبان حاتمی شنیدم

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - موزه سینما، برنامه کلاسیک های کانون؛ به بهانه زادروز علی حاتمی و با یادی از اکبر عبدی به نمایش فیلم«دلشدگان» اختصاص داشت.

این برنامه به همت کانون کارگردانان سینمای ایران و موزه سینمای ایران و با همکاری فیلمخانه ملی ایران، شنبه، ۲۴ مردادماه سال جاری، در سالن سینماتوگراف موزه سینمای ایران برگزار شد و مدیریت برنامه را اصغر نعیمی، فیلمساز، بر عهده داشت.

محمود کلاری، فرزاد حسنی، سعید الهی، حسن اقا کریمی، حبیب اسماعیلی، بهروز صادقی، ماهور موساییان، مسعود میمی، دانش اقباشاوی، حسن رضایی، احلام محسنی، باقر مرادی، حمید رضا قطبی ، وحید رونقی، دکتر کاظمی دینا،اسماعیل پور رضا،محمد احتشامی از جمله حاضران در رویداد بودند.

در ابتدای نشست، اصغر نعیمی بعد از عرض خیر مقدم به حضار، از مصادف بودن تاریخ تازه ترین برنامه کلاسیک های کانون با ۲۴ مرداد ماه زادروز علی حاتمی کارگردان نامی سینمای ایران گفت و ادامه داد: تاریخ تازه ترین برنامه کلاسیک های کانون با ۲۴ مرداد ماه زادروز علی حاتمی کارگردان نامی سینمای ایران مصادف شد از اینرو فیلم سینمایی «دلشدگان» ساخته علی حاتمی برای اکران در این روز انتخاب شده است. در ساخت «دلشدگان»، هنرمندان مختلفی از نسل های گوناگون همکاری داشته اند که بسیاری از آن ها دیگر در میان ما نیستند. من می خواهم از این عزیزان یادی کنم و برنامه را با نام این ها شروع کنم. امین تارخ، محمدعلی کشاورز، جلال مقدم، رقیه چهره آزاد، فتحعلی اویسی، عنایت بخشی، شهلا ریاحی، علی اصغر گرمسیری، عطاءالله زاهد، منصور والامقام، هوشنگ بهشتی، مهری ودادیان، روح الله امامی، مرتضی ممیز، محمدرضا شجریان، استاد اکبر عبدی و استاد علی حاتمی. در انتهای این بخش، از شما می خواهم به احترام این عزیزان درگذشته یک دقیقه سکوت کنید و سپس سر پا بایستید و آن ها را تشویق کنید.

در ادامه، اصغر نعیمی به مناسبت زادروز علی حاتمی مطلبی در وصف این هنرمند نوشته خودش قرائت کرد: امروز به بهانه زادروز علی حاتمی می خواهیم فیلمی از او را ببینیم که شاید یکی از خالص ترین رویاهایش درباره سینما باشد. علی حاتمی فیلمسازی بود که می خواست سینمایی با هویت عمیقا ایرانی بسازد که زبان، موسیقی، معماری و تاریخ آدم هایش از همین خاک آمده باشد.

او گفت: شاید یکی از دلایل قدر ندیدن برخی از آثارش در زمان خود همین بود که حاتمی الگوی آماده ای نداشت و سینمایش را نمی شد به سادگی در قالب های رایج قرار داد. او شیوه خود را داشت و به آن وفادار ماند اما یک داور دیگر وجود دارد که گاهی از منتقدان سختگیرتر، نظراتش ماندگارتر و صادقانه تر است که زمان و مردم هستند. فیلم های حاتمی ماندند، دیالوگ هایش وارد حافظه مردم شدند و شخصیت هایش بخشی از فرهنگ عمومی ما هستند. «همه عمر دیر رسیدیم»، «همه چیزمان باید به همه چیزمان بیاید»، «مادر مُرد از بس که جان ندارد» و «آیین چراغ خاموشی نیست». کلمات در فیلم های او فقط حرف نبودند، موسیقی بودند و تصاویرش جادو می کردند.

نعیمی گفت: شاید هیچ جمله ای به اندازه آغاز «دلشدگان»، رویای او را برای سینما توضیح ندهد:«ای کاش، دنیا مثل جعبه موسیقی بود. همه صداها، آهنگ بود. همه حرفها، ترانه.»  شاید حاتمی خودش یکی از این «دلشدگان» بود. دلبسته این سرزمین، فرهنگش و سینمایی که می خواست هویت خودش را داشته باشد. افسوس، که خیلی زود رفت. آنقدر زود که هنوز فیلم های زیادی بود که می توانست بسازد و حرفهای زیادی که می توانست بزند اما چراغهایی که روشن کرده بود، هرگز خاموش نشدند.

امشب در سالروز تولدش گرد هم آمده ایم تا در پرتوی نور یکی از چراغ های روشن او زیبایی ببینیم. در ادامه، نعیمی از محمود کلاری مدیر فیلمبرداری و کارگردان نامدار سینمای ایران دعوت کرد تا پشت تریبون قرار بگیرد.

محمود کلاری راجع به نسخه به نمایش درآمده در برنامه کلاسیک های کانون پرده از حقایقی برداشت و عنوان کرد: آدم در چنین شرایطی، تعارض عجیبی پیدا می کند. از یک سمت، زادروز او را تبریک می گوییم و نسخه بازسازی شده «دلشدگان» را می بینیم. فیلمی که نسخه اصلی آن نزدیک به ۱۸۰ دقیقه است که بعدا به نسخه ۹۰ دقیقه ای تبدیل شد. اینکه هر نسخه به چه شکل است و ارجحیتی که هر کدام بر دیگری دارد، آن مطلبی است که جایش اینجا نیست و صحبت درباره آن به یک جلسه بررسی، کارشناسی و تحلیل هر دو فیلم با نسخه اصلی و این نسخه برمی گردد.

وی افزود: آنچه که ذهن مرا درگیر و غم و اندوهی بر ذهن و روحم حاکم می کند، این است که خود حاتمی از این نسخه کوتاه شده راضی نبود. تصورش این بود که فیلم تاریخی و قدیمی و فیلمی که این ویژگی ها را دارد، به طور طبیعی می تواند بلندتر باشد مثل فیلم هایی که در هالیوود ساخته می شود. یادم است اولین بار که این نسخه را همراه با تعدادی از عوامل فیلم دیدیم، مثل همیشه با صمیمیت عمیق و ویژه خودشان با همه روبوسی و از همکاری همگی تشکر کردند و در پایان گفتند که فیلم «لِه شدگان» را دیدیم و این واژه «لِه شدگان» را اولین بار از زبان حاتمی شنیدم. بگذریم. این فیلمساز و مدیر فیلمبرداری راجع به دقت به جزئیات علی حاتمی در طول همکاری های مشترک با این کارگردان اظهار داشت: به گمان من، همه واقف هستیم که علی حاتمی در زمینه دیالوگ منحصربه فرد بود و ایشان قواعد کاری مخصوص به خودش را داشت. در باب تصویر هم باید بگویم که او جوهره تصویرپردازی و تصویرنگاری در اندیشه و روح ایشان بود که به واقع هیجان غریبی برای من به وجود می آورد که در اولین دهه ورودم به سینما با او کار کردم. به طوری که گاهی اوقات مرا به فکر فرو می برد که چگونه او می تواند این هارمونی ها را از نظر رنگ و تناسب آن ها با همدیگر به وجود بیاورد. شاید باورتان نشود که همه حیاطِ فیلم «مادر» شامل آن دیوارها را خودش پتینه کرد و آن بافتی که روی دیواره ایجاد شد که در فیلم قابل مشاهده است. حاتمی به همراه استادکاری که کنار دست او بود و پارچه، پنبه و رنگها را آماده می کرد تا روی دیوارها، این نقش و نگار نامحسوس و در عین حال، بسیار موثر حاکی از گذشت زمان، این پتینه را انجام داد که کار بسیار دشواری است. در داخل اتاق ها هم از انتخاب فرش تا تناسب آن ها با هم دیگر با تمام جزئیات زیر نظر علی حاتمی انجام شده بود تا بعد که به «دلشدگان» رسیدیم و قضیه پیچیده تر شد. بخشی از فیلم برداری در ایران نبود و در بوداپست مجارستان انجام شد. آن هم حکایت خودش را دارد.

او افزود: علی حاتمی میتوانست جزئیات بسیار نامحسوس را در همان نگاه اول تشخیص دهد. مثلا مگر آن فرش در اتاق مادر چقدر اهمیت داشت که طرح دیگری می داشت؟ علی حاتمی یک فرش را سفارش داد و حتی به گروه تولید آدرس داد که در راسته بازار و از فلان حجره فرش فروشی این فرش را با این طرح تهیه کنید و بیاورید. این هیچ وقت یادم نمی رود. به محض اینکه آن فرش پهن شد، حاتمی گفت که این، آن فرش مورد نظر نیست. آن فرش خیلی به طرح مورد نظر علی حاتمی شباهت داشت ولی آن فرش نبود و حاتمی درست تشخیص داده بود. این اتفاق، باعث تعجب گروه تولید شد که چگونه علی حاتمی در اولین برخورد متوجه این نکته شد. همانطور که گفتم راجع به جزئیات حساس بود.

این مدیر فیلمبرداری، درباره قضاوت های بخشی از جامعه هنری نسبت به آثار علی حاتمی از زبان این فیلمساز برجسته سینمای ایران خاطرنشان کرد: علی حاتمی می گفت که برخی مرا فیلم ساز نمی دانند و می گویند که شاعر و تابلونگار است. او خودش را در شمایل فرشباف و قالی باف می دید و معتقد بود که هر فیلمی که می سازد، یک فرشی می بافد و این را جوهره ذات هنر ایرانی می دانستند و قواعد و اسلوب های ساختن فرش بافتن و طراحی نقوش را بسیار بااهمیت و قابل عرضه در سطح جهان می دانست. او تا آخرین لحظه اعتقاد داشت که این اتفاق نیفتاده و دنیا متوجه اهمیت این هنر در سرزمین ما نشده است. این بخشی از دقت و حساسیت های او بود و بخش دیگر مربوط به دیالوگ و اهمیت آن است. به بسیاری از بازیگرها فیلمنامه نمی داد که داستان معروفی هم دارد .علی حاتمی قواعد و اصول مشخص خودش را داشت و به آن ها اعتقاد داشت و فکر می کرد که بازیگران بهتر است که خلاقیت نهایی را درست قبل از اجرا به آن برسند. به طوری که همانجا و در جلوی دوربین شخصیت شکل بگیرد. شخصیتی که او روی کاغذ ساخته و پرداخته بود. برای او اهمیت داشت که این دیالوگ ها عمیق ادا بشوند.

اصغر نعیمی در سخنان پایانی، راجع به نگاه منتقدان همدوره اش و محبوبیت آثار علی حاتمی در میان آن ها تصریح کرد: با تمام این ویژگی ها، علی حاتمی از سوی منتقدان نسل جدید کشف و به آثار او توجه شد. بیرون از سالن با خسرو نقیبی صحبت می کردم که خودشان حاتمی باز هستند و درباره این هنرمند مطالب فراوانی نوشته اند. گفتیم در آن زمان که ما در مطبوعات فعالیت می کردیم، فقط بهزاد رحیمیان علی حاتمی را دوست داشت و هیچکس دیگر فیلم های او را دوست نداشت. من فکر می کنم که یک منتقد جای دوربین نشسته یاسوجیرو اوزو را بر مبنای شیوه نشستن ژاپنی ها تحلیل می کند، چگونه متوجه قرابت تصاویر و پلان های علی حاتمی با سنت نقاشی پرده خوانی، با همان عمق میدان و با همان جزئیات در صورت نمی شود؟ اینکه منتقد ایرانی، این را در زمان حیات علی حاتمی پیدا و روی آن کار نکرد، خیلی روی روحیه هنرمندانه ایشان تاثیر گذاشته بود. نه اینکه ذره ای از راهی که در پیش گرفته بود، منصرف شود ولی حال خوبی نبود. فکر می کنم که یکی از دلایل آن، این بود که علی حاتمی و آثارش اصلا چپ نبودند و آنچه نبود که باب طبع منتقد وابسته به ارجاعات اجتماعی مستقیم باشد. حاتمی دنبال نوعی قصه گویی خالص، شفاف و دلنشین بود.

او افزود:  در واقع، می توان گفت که قصه پردازترین فیلم ساز تاریخ سینمای ایران بود که خارج از هر نوع ارجاع سیاسی و اجتماعی، علاقه داشت که آدم های منحصربه فرد، خاص و جذاب بسازد و این داستان ها را به بهترین شکل ممکن برای مخاطب بیان کند. او یک اصطلاح داشت که می گفت:« ما باید یک فیلم ممتاز بسازیم.» این واژه ممتاز همیشه در ذهنم هست و هنوز نتوانسته ام به آن فیلم ممتاز ساختن برسم. فیلم ممتاز، فیلمی در طراز «طوقی»، «سوته دلان» و «مادر» است. در انتها، فیلم «دلشدگان» ساخته علی حاتمی، ترمیم و بازسازی شده به همت فیلمخانه ملی ایران، به نمایش درآمد.

این خبر توسط سایت خبرآنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : خبرآنلاین