سریال های ترکی؛ از ملودرام های تلویزیونی تا یک صنعت جهانی

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - وقتی از سریال های ترکی صحبت می کنیم، معمولاً تصاویری آشنا در ذهن شکل می گیرد: استانبول، خانه های مجلل، روابط عاشقانه، خانواده های ثروتمند، خیانت، رازهای خانوادگی، جدایی، انتقام و شخصیت هایی که گاهی قسمت های طولانی را صرف رسیدن به یک تصمیم می کنند.

با وجود این کلیشه ها، صنعت سریال سازی ترکیه یا «دیزی» پیچیده تر از آن است که فقط با ملودرام های عاشقانه توضیح داده شود. «Dizi» در زبان ترکی به سریال تلویزیونی گفته می شود و این صنعت طی دو دهه گذشته توانسته است در بازارهایی مانند خاورمیانه، بالکان، آمریکای لاتین، آسیا و دیگر مناطق جهان جایگاه قابل توجهی پیدا کند.

جهانی شدن سریال های ترکی

رشد جهانی سریال های ترکی نتیجه یک اتفاق ناگهانی نیست و ریشه آن را باید در تحولات صنعت تلویزیون ترکیه از دهه ۱۹۹۰ به بعد جست وجو کرد.

با پایان انحصار دولتی بر رسانه های دیداری و شنیداری ترکیه در سال ۱۹۹۰، شبکه های تجاری رشد کردند و تقاضا برای تولیدات داخلی افزایش یافت. در دهه ۲۰۰۰، سریال سازی به یکی از بخش های مهم اقتصاد تلویزیون ترکیه تبدیل شد و آثار این کشور، علاوه بر بازار داخلی، به کشورهای خاورمیانه، بالکان و آسیای مرکزی راه پیدا کردند.

موفقیت سریال هایی مانند «حریم سلطان»، «عشق ممنوع»، «نور» و «هزار و یک شب» نقطه عطفی در این مسیر بود. ترکیه به تدریج دریافت که سریال فقط یک برنامه تلویزیونی نیست؛ بلکه می تواند محصولی صادراتی، ابزاری برای تبلیغ فرهنگی، عاملی برای تقویت گردشگری و بخشی از تصویر بین المللی کشور باشد.

چرا سریال های ترکی مخاطبان زیادی پیدا کردند؟

موفقیت سریال های ترکی حاصل ترکیبی از داستان های عاطفی، نزدیکی فرهنگی، جذابیت بصری و سازوکار حرفه ای تولید و توزیع است.

بخش مهمی از مخاطبان این آثار در جوامعی زندگی می کنند که با برخی عناصر فرهنگی، خانوادگی یا مذهبی سریال ها احساس نزدیکی دارند. با این حال، پژوهش های حوزه رسانه هشدار می دهند که نباید موفقیت سریال های ترکی را فقط با مفهوم «نزدیکی فرهنگی» توضیح داد.

اقتصاد تولید، تبلیغات، شبکه های توزیع، جست وجوی بازارهای خارجی و پیوند صنعت تلویزیون ترکیه با تجارت جهانی نیز نقش مهمی در این موفقیت داشته اند.

سریال های ترکی معمولاً میان زندگی سنتی و مدرن حرکت می کنند: یک خانواده سنتی در کنار آپارتمان های لوکس استانبول، روابط خانوادگی در کنار عشق مدرن و ارزش های مذهبی در کنار سبک زندگی شهری قرار می گیرد. همین ترکیب می تواند برای مخاطبی جذاب باشد که ترکیه را هم آشنا و هم متفاوت می بیند.

فرمول محبوب سریال های ترکی

بخش بزرگی از سریال های موفق ترکی بر ترکیب ملودرام، عشق، خانواده، تضاد طبقاتی، راز و بحران اخلاقی بنا شده اند. شخصیت اصلی اغلب باید میان دو یا چند انتخاب دشوار تصمیم بگیرد:

• عشق یا خانواده؛
• ثروت یا اخلاق؛
• گذشته یا آینده؛
• انتقام یا بخشش؛
• حفظ سنت یا انتخاب زندگی مدرن.

این فرمول، به خودی خود نقطه ضعف نیست. ملودرام یکی از قدیمی ترین و موفق ترین شکل های روایت عامه پسند در تاریخ تلویزیون جهان است. مشکل زمانی آغاز می شود که فرمول جای داستان را بگیرد.

اگر مخاطب بتواند از قسمت های ابتدایی حدس بزند چه کسی خیانت می کند، چه شخصیتی می میرد، چه کسی ثروتمند می شود و در پایان چه کسی به عشق خود می رسد، سریال به جای روایت پردازی، صرفاً الگوهای آشنا را تکرار می کند.

چرا سریال های ترکی طولانی هستند؟

طول زیاد، یکی از ویژگی هایی است که سریال های ترکی را از بسیاری از تولیدات آمریکایی و اروپایی متمایز می کند. در برخی موارد، داستانی که می تواند در قالب یک فصل کوتاه روایت شود، در قسمت های بسیار بیشتری گسترش پیدا می کند.

این مسئله فقط به علاقه نویسندگان به روایت های طولانی مربوط نیست. اقتصاد تلویزیون، تبلیغات و سنجش میزان مخاطب نیز در ساختار سریال ها نقش دارند. وقتی مجموعه ای موفق می شود، طبیعی است که تولیدکنندگان بخواهند عمر تجاری آن را افزایش دهند.

اما این تصمیم می تواند پیامدهایی نیز داشته باشد. کش دادن بیش از اندازه داستان ممکن است باعث شود پیرنگ اصلی در میان خرده روایت های کم اهمیت گم شود و تحول شخصیت ها جای خود را به تکرار بحران ها بدهد.

کیفیت پایین و ابتذال در بخشی از سریال های ترکی

محبوبیت سریال های ترکی نباید با کیفیت هنری برابر گرفته شود. بخشی از این تولیدات به دلیل تکرار، سانتی مانتالیسم، کش دادن داستان و نمایش سطحی روابط انسانی با نقد جدی مواجه هستند.

این نقد را می توان از چند زاویه بررسی کرد. نخست آنکه بسیاری از سریال های تجاری برای حفظ مخاطب به فرمول های امتحان شده متکی می شوند. عشق ممنوع، خیانت، انتقام، خانواده ثروتمند، شخصیت منفی اغراق شده و رازهای پی درپی ممکن است برای مدتی مخاطب را حفظ کنند، اما الزاماً به شکل گیری روایتی پیچیده و باکیفیت منجر نمی شوند.

دوم اینکه طول زیاد برخی آثار باعث می شود پیرنگ اصلی زیر حجم زیادی از خرده روایت ها پنهان شود. یک بحران ساده ممکن است ده ها قسمت طول بکشد، بدون آنکه شخصیت ها واقعاً تغییر مهمی کنند.

سوم، در بعضی تولیدات جذابیت بصری و ظاهر بازیگران جای شخصیت پردازی را می گیرد. خانه های مجلل، لباس های گران قیمت، خودروهای لوکس و روابط پرزرق وبرق می توانند به ابزارهایی برای فروش و جذب مخاطب تبدیل شوند.

در نهایت، بخشی از آثار به سمت سانتی مانتالیسم افراطی می روند؛ یعنی به جای ساختن احساس از دل موقعیت دراماتیک، با موسیقی غمگین، گریه، سکوت های طولانی و بحران های پی درپی تلاش می کنند واکنش عاطفی مخاطب را برانگیزند.

سریال های ترکی و نمایش سبک زندگی

یکی از مهم ترین اثرهای فرهنگی سریال های ترکی، ساختن تصویری خاص از زندگی در ترکیه برای مخاطبان خارجی است.

مخاطب ممکن است ترکیه را نه از طریق کتاب تاریخی یا مستند، بلکه از خلال خانه یک شخصیت، روابط خانوادگی، خیابان های استانبول، لباس بازیگران، غذاها، موسیقی و معماری بشناسد. در نتیجه، سریال ها می توانند سبک زندگی، زبان، مناسبات خانوادگی و حتی تصویر یک شهر را صادر کنند.

البته این تصویر همیشه بی طرف و کامل نیست. سریال ها واقعیت را انتخاب و بازسازی می کنند و ممکن است تصویری بسیار لوکس تر، عاشقانه تر یا تاریخی تر از جامعه واقعی ارائه دهند.

به همین دلیل، سریال را نباید تصویری کامل از یک کشور دانست؛ بلکه باید آن را روایتی گزینش شده و دراماتیزه شده از فرهنگ و جامعه تلقی کرد.

سریال های تاریخی ترکی؛ از سرگرمی تا سیاست

سریال های تاریخی ترکیه نشان داده اند که تلویزیون می تواند گذشته تاریخی را به محصولی عامه پسند و جهانی تبدیل کند.

«حریم سلطان» نمونه مهمی از این روند است؛ مجموعه ای که تاریخ عثمانی را با ملودرام، روابط درباری، عشق، قدرت و خیانت ترکیب کرد و در کشورهای مختلف دیده شد.

پس از آن نیز سریال هایی درباره عثمانی، سلجوقیان و شخصیت های تاریخی ساخته شدند. این آثار، با وجود اهمیت فرهنگی و سرگرم کننده، نباید با کتاب تاریخ اشتباه گرفته شوند. سریال تاریخی برای ساختن درام ناچار است رویدادها، روابط و شخصیت ها را بازآفرینی و گاهی ساده سازی کند.

در چنین آثاری، مرز میان تاریخ، سرگرمی و سیاست نیز اهمیت پیدا می کند؛ زیرا روایت گذشته می تواند بر تصویر ملی، هویت فرهنگی و نگاه مخاطب به قدرت و تاریخ اثر بگذارد.

ورود سریال های ترکی به شبکه های نمایش آنلاین

ورود پلتفرم های دیجیتال، الگوی تولید سریال ترکی را نیز تغییر داده است. تلویزیون سنتی همچنان برای صنعت دیزی اهمیت زیادی دارد، اما شبکه های نمایش آنلاین امکان تولید آثار کوتاه تر و متفاوت تری را فراهم کرده اند.

در این فضا، برخی سریال ها از فرمول رایج تلویزیونی فاصله گرفته و به سراغ ژانرهای جنایی، روان شناختی، اجتماعی و داستان های شخصیت محور رفته اند.

این تحول اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می دهد صنعت سریال ترکی فقط متکی بر ملودرام عاشقانه نیست و می تواند برای مخاطبان جدید، قالب ها و موضوعات متنوع تری ارائه کند.

پلتفرم های آنلاین همچنین به نویسندگان و فیلم سازان امکان می دهند روایت هایی فشرده تر، جسورانه تر و گاهی پیچیده تر خلق کنند؛ آثاری که ممکن است با محدودیت های تلویزیون سنتی امکان تولید نداشته باشند.

محبوبیت سریال های ترکی در ایران

محبوبیت سریال های ترکی در ایران را می توان نتیجه ترکیبی از نزدیکی جغرافیایی و فرهنگی، دسترسی گسترده، جذابیت داستانی و حضور مستمر این آثار در شبکه های ماهواره ای و فضای آنلاین دانست.

شباهت هایی در ساختار خانواده، اهمیت روابط خویشاوندی، حضور سنت در زندگی روزمره و کشمکش میان ارزش های سنتی و مدرن، می تواند زمینه همذات پنداری بخشی از مخاطبان ایرانی را فراهم کند.

با این حال، میزان محبوبیت یک اثر در ایران الزاماً به معنای ارزش هنری آن نیست. تماشای یک سریال ممکن است از سرگرمی، عادت، کنجکاوی، جذابیت بازیگران یا دنبال کردن یک داستان ناشی شود.

همان طور که در مورد سینمای تجاری و سریال های عامه پسند در هر کشور دیگری اتفاق می افتد، مخاطب می تواند اثری را دوست داشته باشد که از نظر منتقدان، اثر برجسته ای به شمار نمی آید.

آینده صنعت سریال ترکی

آینده صنعت سریال ترکی احتمالاً به توانایی آن در عبور از فرمول های تکراری و تولید آثار متنوع تر وابسته است.

این صنعت اکنون تجربه، بازار بین المللی و شبکه توزیع قدرتمندی دارد؛ اما همین موفقیت می تواند خطر تکرار را نیز افزایش دهد. اگر هدف فقط فروش به بازارهای خارجی باشد، تولیدکنندگان ممکن است به سراغ فرمول هایی بروند که در گذشته موفق بوده اند.

اما اگر صنعت سریال ترکی بخواهد اعتبار هنری خود را نیز افزایش دهد، باید توجه بیشتری به این حوزه ها داشته باشد:

• کیفیت فیلمنامه؛
• شخصیت پردازی؛
• تنوع ژانری؛
• انسجام روایت؛
• کوتاه تر و فشرده تر کردن داستان؛
• پرهیز از سانتی مانتالیسم افراطی؛
• توجه به فرم و تجربه تماشاگر.

در این میان، میان دو نگاه به مفهوم «موفقیت جهانی» نیز تفاوت وجود دارد. بخشی از فعالان صنعت، موفقیت را در میزان فروش و سود اقتصادی می بینند و گروهی دیگر به دنبال افزایش اعتبار هنری و سرمایه نمادین هستند.

جمع بندی

سریال های ترکی را نمی توان یکسره بی کیفیت دانست و از سوی دیگر، محبوبیت آنها نیز به تنهایی دلیل شاهکار بودنشان نیست.

این صنعت در کمتر از چند دهه توانسته است از بازار داخلی ترکیه عبور کند و به یکی از جریان های مهم صادرات تلویزیونی جهان تبدیل شود. موفقیت آن حاصل ترکیبی از داستان های عاطفی، تولید صنعتی، بازیگران محبوب، جذابیت بصری، بازارسازی و شبکه گسترده توزیع است.

در عین حال، بخش مهمی از محصولات این صنعت به دلیل طول بیش از اندازه، تکرار الگوهای روایی، شخصیت های کلیشه ای، سانتی مانتالیسم و گاهی ابتذال در نمایش روابط و سبک زندگی، قابل نقد هستند.

دقیق ترین نگاه به سریال های ترکی شاید همین باشد: آنها یک صنعت بزرگ و متنوع اند؛ صنعتی که هم آثار سرگرم کننده و حرفه ای تولید می کند و هم محصولات مصرفی و فرمولی.

اهمیت واقعی سریال های ترکی فقط در تعداد مخاطبانشان نیست، بلکه در این است که نشان داده اند یک کشور خارج از جریان اصلی هالیوود می تواند از طریق سریال تلویزیونی بازار جهانی پیدا کند و هم زمان بخشی از فرهنگ، سبک زندگی و تصویر بین المللی خود را صادر کند.

این خبر توسط سایت خبرآنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : خبرآنلاین