روایت مردی که مخفیانه تمرین های بهرام بیضایی را تماشا کرد - (گیشه 2) سندی تصویری از سال های پر شور تئاتر است

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - روابط عمومی خانه هنرمندان، حسن جودکی، کارگردان مستند «گیشه ۲»، در روایت خاطرات خود از سال های مدیریت در گیشه تئاتر شهر و تجربه بی واسطه مشاهده تمرینات بهرام بیضایی در سال ۱۳۸۲، این اثر را نه یک کنش کارگردانی شده حرفه ای، بلکه تجربه زیسته و ادای دینی به دوران پرشور تئاتر ایران برشمرد.
او با یادآوری صف های طولانی تماشاگرانی که گاه به دور ساختمان تئاتر شهر می پیچید، از اشتیاقی سخن گفت که در نبود سامانه های فروش الکترونیک، جان مایه فعالیت های فرهنگی آن دوران بود؛ فضایی که جودکی با عشق وافر، پلاتوهای زیرزمین تئاتر شهر را به مثابه کلاسی درس برای درک تئاتر می دانست.
جودکی با بازگویی ماجرای کنجکاوی اش در بالکن سالن چهارسو برای دیدن تمرینات بیضایی، از مواجهه ای غافلگیرکننده روایت کرد و گفت: آقای بیضایی متوجه شده بودند که کسی در تاریکی بالکن حضور دارد و در حین تمرین عصبانی شدند و پرسیدند تو کی هستی که آن بالا ایستادی؟ من فکر می کردم تو ممیز یا بازبینی هستی. گفتم استاد من جودکی هستم مدیر گیشه و پس از اینکه دوستان موضوع را تایید کردند، این ماجرا تبدیل بن نقطه عطفی در زندگی ام شد و استاد گفتند اگر می خواهی تمرین را ببینی، باید بیایی ردیف یک بنشینی و در تاریکی نباشی.
او با فروتنی نسبت به جنبه های فنی و کارگردانی این مستند گفت: مستند «گیشه ۲» بیش از آن که حاصل یک قاعده سینمایی باشد، ثبت یک تجربه شخصی و خاطره وار است؛ پروژه ای که با اصرار بر حفظ سادگی، سعی داشته تا آن روزهای بیست وپنج گانه تمرین را نه به عنوان یک اثر هنری فاخر، بلکه به عنوان سندی از یک مشق تئاتری و تلاقی تقدیر و عشق به صحنه، به تصویر بکشد.
علی افشار، مجری برنامه، با تحلیل فرم روایی مستند «گیشه ۲» و اهمیت تصویرسازی های نمادین در آغاز و پایان اثر، به تأثیر عمیق آن در بازخوانی حافظه جمعی تئاتر اشاره کرد و گفت: دقیقاً بیست وسه سال پیش در مهر ۱۳۸۲ اجراهای «شب هزار و یکم» شکل گرفت؛ تماشای دوباره این تصاویر تمامی خاطرات و داشته های ما از آن دوران را زنده کرد.
محسن حسن زاده، منتقد و کارشناس تئاتر، در این باره گفت: این تصاویر نشان می دهد که آن لحظات، به رغم گذر زمان، همچنان نامیرا و جاری هستند.
او با اشاره به استعاره های بصری فیلم، از جمله بازی با در و قفل در سکانس های ابتدایی، بر قدرت مستندسازی حسن جودکی در احیای اتمسفر حاکم بر تمرینات تئاتر شهر تأکید ورزید و گفت: روایتی که نه تنها سندی تصویری از یک تجربه هنری، بلکه آینه ای از اشتیاق نسلی است که هنر نمایش برایش فراتر از یک سرگرمی، بخش جدایی ناپذیر هستی اش بوده است.
عضو هیئت مدیره انجمن نویسندگان، منتقدان و پژوهشگران خانه تئاتر در بررسی مستند «گیشه ۲» با اشاره به اتمسفر یگانه این اثر که گویی مخاطب را به جهانی دیگر و دورانی گسسته از شرایط امروز پرتاب می کند، بر اهمیت ثبت تاریخی این لحظات تأکید کرد و گفت: اگر هر کارمند یا فردی که در آن دوران در مجموعه تئاتر شهر حضور داشت، با همین ذوق و دلباختگی، دوربین به دست می گرفت و این لحظات را ثبت می کرد، امروز گنجینه ای عظیم از تاریخ شفاهی و بصری در اختیار داشتیم؛ تفاوت بنیادین این مستند با روایت های شفاهی در همین است که به جای شنیدن، ما خودِ واقعه را می بینیم و می توانیم بر اساس داده های مشخص قضاوت کنیم.
او افزود: مستند با روایتی از آشفتگی گیشه، صف های طولانی و چالش های مدیریتی وقت شروع می شود که گویی همچنان هم پابرجاست، اما در ادامه، روایت به سمت خودِ اثر، گفتگوها و جلسات نقد و بررسی بهرام بیضایی تغییر مسیر می دهد؛ گویی کارگردان به دلیل ارزشمند بودن این تصاویر، تاب حذف آن ها را نداشته و همین تعلق خاطر، اگرچه خط روایی آغازین را کمی دگرگون کرده، اما در عین حال به مستند ارزش سندی دوچندانی بخشیده است.
محسن حسن زاده با تحلیل رویکرد فکری بهرام بیضایی در جلسات پرسش وپاسخ و بازتاب آن در مستند «گیشه ۲»، این بخش از اثر را فراتر از گفت وگوهای معمول دانست و تأکید کرد: بیضایی در این بخش ها دیدگاه های بنیادین و اساسی خود را درباره هستی، پیرامون و خود اثر شرح می دهد؛ امری که نشان می دهد سازنده به دنبال ارائه تصویری جامع از نسبت میان این نمایش و اندیشه خالقش بوده است.

او با واکاوی ساختار فنی و فرمی مستند یادآور شد و گفت: سازنده احتمالاً پس از گردآوری تصاویر اولیه، در فرایند تدوین متوجه کمبودهایی در انسجام و خط سیر روایی شده و سپس با افزودن راش ها و تمهیدات بصری بعدی کوشیده است تا آغاز و پایان اثر را به فرمی منسجم پیوند بزند و روایتی مستحکم تر از آن تجربه تاریخی خلق کند.
علی افشار، مجری برنامه، با تأکید بر هوشمندی سازنده در بهره گیری از آرشیوهای مطبوعاتی و تلفیق آن ها با راش های دست اول، نقش تدوین را در زنده کردن حضور بهرام بیضایی تعیین کننده خواند و گفت: وقتی از زاویه ای دقیق به ساختار اثر می نگریم، درمی یابیم که سازنده تنها به چیدمان بریده های روزنامه ها و تیترها بسنده نکرده، بلکه در تلاشی ستودنی، ما را در مواجهه ای بی واسطه با خودِ بیضایی قرار می دهد؛ مواجهه ای که در آن، مخاطب نه روایت دست چندم، که خود استاد را در حال تبیین دیدگاه ها و تقابل های فکری اش تماشا می کند.
او بر این باور است: همین رویکرد مستندگونه در ثبت کنش های بیضایی، «گیشه ۲» را از یک گزارش ساده به سندی پویا بدل کرده است که روح دوران فعالیت های نمایشی آن سال ها را برای نسل های بعد حفظ می کند.
حسن جودکی، کارگردان مستند «گیشه ۲»، با واکاوی دشواری های تولید این اثر و موانع پرشمار آن سال ها برای اخذ مجوز و همراه داشتن تجهیزات حرفه ای، این مستند را نه محصول یک برنامه ریزی کلان سینمایی، بلکه نتیجه دغدغه ای شخصی و دلباختگی بی واسطه به فضای تئاتر دانست.
او با اشاره به اینکه در آن مقطع، با وجود محدودیت های فنی و استفاده از دوربین های هندی کم، همواره در جستجوی راهی برای ثبت نبض تپنده سالن های نمایش بود، گفت: من همیشه در تئاتر، مخاطب را عنصری محترم و حیاتی می دانستم؛ معتقدم تئاتر، نفس به نفس تماشاگر جان می گیرد و دغدغه من، پیوند زدن این شور و هیجان پیش از اجرا، از بدو ورود تماشاگر و تکاپوی گروه برای گریم و لباس تا لحظه نشستن بر صندلی ها، در یک قاب تصویری بود.
جودکی با حسرت از آرشیوهای ثبت نشده دیگر آثار، از جمله همکاری خود با حامد محمدطاهری که در آن مقطع موفق به ضبط کامل آن نشده بود یاد کرد و افزود: این مستند در واقع محصول انباشت راش هایی است که سال ها جنبه آرشیو شخصی داشت و تنها در فرآیند تدوینِ متاخر، به شکل روایت منسجم کنونی درآمد.

این خبر توسط سایت خبرآنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : خبرآنلاین