میراث ناملموس امروز ما برای آیندگان چیست؟

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر خبر ناب به نقل از همشهری - راحله عبدالحسینی: شکی نیست که ما مردمان روزگار پرشتاب دیجیتال و تکنولوژی هم برای آیندگان خود میراث ناملموس به یادگار می گذاریم. اما کدام شیوه زندگی امروز ماست که آیندگان از آن به عنوان میراث ناملموس نام ببرند؟ سیدمحمد بهشتی، عضو شورای عالی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تشخیص این ماندگاری را به گذر زمان وابسته می داند.

تجربه زیسته گذشتگان

عضو شورای عالی وزات میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به همشهری آنلاین می گوید: «میراث ناملموس به آثاری مربوط می شود که حاصل تجربه زیسته تاریخی هستند و به شکل غیرمادی وجود دارند؛ مانند زبان، آیین ها، سنت ها، باورها و افسانه ها، موسیقی، مهارت آشپزی و مواردی از این دست. میراث ناملموس قابلیت ذخیره و نمایش در موزه را ندارد. این میراث تا زمانی که از جریان زندگی جامعه خارج نشود، به حیات خود ادامه می دهد.»
از دیدگاه سیدمحمد بهشتی، میراث ناملموس بر ویژگی های فرهنگی جامعه دلالت دارد؛ یعنی بر جنبه هایی از یک جامعه که از ثبات برخوردار است و به کیستی مردمان هر سرزمین اشاره می کند.
او نوروز را نمونه شاخص میراث ناملموس می داند و ادامه می دهد: «نوروز از هزاران سال پیش تا امروز تداوم داشته و شاخص وحدت فرهنگی جامعه ایران است. پس در مورد میراث ناملموس صحبت از استمرار آن رفتار در مدت حداقل ۲ قرن در یک جامعه نه چند سال یا یکی دو نسل.»

عیار زمانه

بهشتی در پاسخ به این پرسش که برای ماندگار شدن یک پدیده و تبدیل آن به میراث فرهنگی ناملموس، چه بازه زمانی لازم است، می گوید: «اصولا وقتی از میراث ناملموس صحبت می کنیم، منظورمان بازه های زمانی طولانی است. زمان ماندگاری یک پدیده را مشخص می کند. مثلا در روزگار فردوسی مشخص نبود که شاهنامه چه اثر ارزشمندی در فرهنگ ایرانی است. اگر کتاب هایی را که درباره هم عصران فردوسی نوشته شده اند، بررسی کنید، می بینید که یکی دو قرن بعد، او نیز مانند فردی در میان دیگران مطرح بوده و برخی موافق و برخی مخالف او بوده اند. اما سه قرن بعد، فردوسی به ستونی استوار تبدیل می شود که دیگر کسی نمی تواند او را به آسانی تکان دهد. زمان طولانی لازم است تا عیاری در یک پدیده شناخته شود و مشخص شود که آیا امکان تداوم آن وجود دارد یا خیر و بعد آن را میراث ناملموس بنامیم.»

برای قضاوت زود است

با این حساب، میراث ناملموس زمانه امروز ما برای آیندگان چیست؟ اگر صد سال دیگر پژوهشگری بخواهد از زندگی روزمره ایرانیان در دهه ۱۴۰۰ شناخت پیدا کند، امروز چه چیزی از فرهنگ، رفتارها، آیین ها، زبان و تجربه های جمعی ما برای او باقی خواهد ماند؟ آیا فقط اسناد و تصاویر دیجیتال را خواهد یافت یا سنت هایی زنده در جریان است که هنوز مردم آن ها را اجرا می کنند و به فرزندانشان می آموزند؟
بهشتی در پاسخ به این پرسش می گوید: «این موضوع را فقط و فقط زمان مشخص می کند. طبیعی است که هر جامعه ای می کوشد چیزی به میراث فرهنگی خود اضافه کند، اما آنچه می توان میراث ناملموس نامید، چیزی است که شامل زمان حداقل ۲ قرن شود تا ببینیم باز هم توانسته به حیات خود ادامه دهد یا خیر.»
عجین شدن زندگی با فضای مجازی شکل پوشش و نوع پذیرایی ما از برگزاری یک دورهمی دوستانه تا جشن تولد، عروسی و سوگواری را دستخوش تغییراتی کرده است و این پرسش را ایجاد می کند که این آیین های تازه وارد امروزی آیا در آینده خودش نوعی میراث ناملموس خواهد شد؟
عضو شورای رهبردی میراث فرهنگی می گوید: «اکنون نمی توانیم بگوییم رفتارهای رایج در فضای مجازی، تکیه کلام ها و شکل های جدید سوگواری و مانند اینها باقی می مانند یا خیر. همه این کارها با این نیت انجام می شوند که ماندگار باشند، اما در نهایت زمان مشخص می کند چه چیزی ماندگار است. به هر صورت امروز میراث ناملموس در حال شکل گیری است و ما برای آیندگان خود میراثی به جا می گذاریم. اما مسئله، ماندگاری و انتقال آن است و برای همین الان نمی شود گفت کدام رفتار یا آیین ماندگار است. باید منتظر گذر بازه زمانی طولانی بمانیم تا میراث ناملموس این دوره پدیدار شود.»
آیین های تازه خانواده از تولد کودک تا عروسی و سوگواری، شیوه های کمک رسانی مردم در سیل، زلزله، جنگ و دیگر بحران ها، اصطلاحات و شوخی های رایج در شبکه های اجتماعی، ترکیب موسیقی محلی با سبک های معاصر، روش های سازگاری با کم آبی و ده ها مورد دیگر از زندگی این روزهای ما می تواند میراث ناملموسی باشد که ما برای آیندگان به جا می گذاریم.

۲۷ عنصر میراث ناملموس ایران در یونسکو

ایران ۲۷ عنصر میراث ناملموس در یونسکو دارد. مهارت نمد مالی، سنت های گهواره گردانی و خواندن لالایی و سنت پاسداشت آب و باران نیز در دست بررسی برای ثبت جهانی است.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین