راز برج های کبوتر فلاورجان - از کود کشاورزی تا جاذبه گردشگری

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر خبر ناب به نقل از همشهری - محمود مولایی: شهرستان فلاورجان به داشتن برج های کبوترخانه در کشور مشهور است. ساخت کبوترخانه که از دوره صفویان در ایران رایج شد، بیشتر در استان های اصفهان و یزد دیده می شود. در گذشته کبوترخانه ها را در کنار زمین های کشاورزی بنا می کردند و از کود کبوتران در کشاورزی استفاده می شد و حالا کبوترخانه های فلاورجان از آثار تاریخی ارزشمند استان اصفهان به حساب می آیند.

شناسایی 150 برج

مدیر اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان فلاورجان، با اشاره به شهرت جهانی برج های کبوتر و جایگاه این سازه ها در میراث کشاورزی در کشور به همشهری می گوید: «شهرستان فلاورجان به دلیل قرار گرفتن در محدوده جلگه اصفهان، برخورداری از زمین های حاصلخیز و وجود زاینده رود، از گذشته یکی از مناطق مهم کشاورزی بوده و به همین دلیل برج های کبوتر در این شهرستان کاربرد بسیار زیادی داشته اند.»

حافظ کریمیان با بیان اینکه بر اساس آخرین آمار موجود، بیش از ۱۵۰ برج کبوتر در فلاورجان شناسایی شده است، می افزاید: «بررسی عکس های هوایی قدیمی نیز نشان می دهد در مقطعی بیش از ۵۰۰ برج کبوتر در این منطقه وجود داشته است که به مرور زمان بسیاری از آنها از بین رفته اند.»

او ادامه می دهد: «وجود این برج ها نشان دهنده پیشینه قدرتمند کشاورزی در فلاورجان است. خود بناها نیز از نظر تاریخی و معماری دارای ارزش های مهمی در حوزه میراث فرهنگی هستند.»

بزرگ ترین برج ها

مدیر اداره میراث فرهنگی شهرستان فلاورجان در سال های گذشته و با توجه به مسئولیت هایی که در استان های مختلف داشته است، این بناها را با نمونه های موجود در دیگر مناطق ایران مقایسه کرده است. او معتقد است که برج های کبوتر فلاورجان از بزرگ ترین و شاخص ترین نمونه ها در ایران و حتی در خاورمیانه هستند.

حافظ کریمیان عنوان می کند: «از برج های شاخص می توان به مجموعه کبوترخانه چهاربرج اشاره کرد که از نظر ابعاد بسیار بزرگ است. این برج حدود ۱۸ متر ارتفاع دارد، دو طبقه است و به صورت تودرتو ساخته شده؛ به این معنا که یک لایه داخلی و یک لایه بیرونی دارد. در ساخت این برج حدود یک میلیون آجر به کار رفته و نزدیک به ۱۰ هزار لانه کبوتر در آن ایجاد شده است.»

کریمیان یادآور می شود: «پیش از شیوع کرونا، عملیات ساماندهی این مجموعه آغاز شد و بخش قابل توجهی از زیرساخت های آن نیز آماده شده است. احتمال دارد این مجموعه تا پایان امسال به بهره برداری برسد. البته در حال حاضر نیز گردشگران از این مجموعه بازدید می کنند و مراحل آماده سازی امکانات پذیرایی و سایر بخش های مورد نیاز آن در حال انجام است.»

او در ادامه به یکی دیگر از نمونه های شاخص برج های کبوتر فلاورجان اشاره می کند و می گوید: «نمونه دیگر دارای ۲۰ برج به هم پیوسته است که پلان بسیار کم نظیری دارد. در ایران نمونه ای با چنین پلان و ساختاری که ۲۰ برج در کنار یکدیگر قرار گرفته باشند، نداریم. این مجموعه از فاصله دور شبیه یک قلعه به نظر می رسد و نشان می دهد سازندگان این برج ها در زمینه معماری به مرحله ای از تکامل و تعالی رسیده بودند.»

ساماندهی و مرمت برج ها

حافظ کریمیان درباره وضعیت نگهداری و مرمت این بناها می گوید: «برای برخی از این برج ها مالک و سرمایه گذار پیدا شده و بنا در اختیار سرمایه گذار قرار گرفته است. این مجموعه ها به صورت مستمر از نظر فنی و سایر موضوعات مورد پایش قرار می گیرند. یکی از این برج ها نیز مالک خصوصی دارد، مرمت شده و در اختیار مالک قرار گرفته و قرار است به تأسیسات گردشگری تبدیل شود.»

او با اشاره به کارکرد سنتی برج های کبوتر عنوان می کند: «این برج ها در گذشته برای نگهداری کبوتر و استفاده از کود کبوتر در مزارع کشاورزی مورد استفاده قرار می گرفتند، اما با توجه به تغییر شیوه های کشاورزی و رواج استفاده از کودهای شیمیایی، این کارکرد دیگر مانند گذشته مرسوم نیست. در حال حاضر در شهرستان فلاورجان فقط بخش محدودی از برج های کبوتر، حدود ۱۰ درصد، همچنان برای تهیه و استفاده از کود کبوتر مورد استفاده قرار می گیرند.»

مدیر اداره میراث فرهنگی فلاورجان معتقد است یکی از اهداف اصلی در شهرستان این است که برج های کبوتر به عنوان آثار میراثی ساماندهی، مرمت و حفاظت شوند تا این هویت تاریخی حفظ شود. در مرحله بعد نیز باید زمینه تبدیل این بناها به تأسیسات گردشگری فراهم شود.

کریمیان در این رابطه می گوید: «از آنجا که برج های کبوتر عمدتاً در میان مزارع کشاورزی قرار گرفته اند و خوشبختانه از مشکلات ناشی از توسعه شهری و ساخت وسازهای گسترده دور هستند، فضای پیرامونی آنها ظرفیت بسیار مناسبی برای ایجاد تأسیسات گردشگری دارد. برج های کبوتر فلاورجان نیز از نمونه های بسیار شاخص این نوع میراث در کشور به شمار می روند.»

او اضافه می کند: «برای این منظور، بسته سرمایه گذاری گردشگری آماده شده است، اما با توجه به شرایط اقتصادی و وضعیت موجود کشور، در حال حاضر مقداری رکود در این حوزه وجود دارد. با این حال، امیدواریم در آینده نزدیک زمینه ایجاد مجموعه های کامل گردشگری در این مناطق فراهم شود؛ مجموعه هایی که بتوانند همزمان در حوزه گردشگری کشاورزی، پذیرایی و اقامت فعالیت کنند و در عین حال، هویت و ارزش های میراث فرهنگی این بناها نیز حفظ شود.»

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین