جنگ خاورمیانه چگونه اقتصاد جهان را زمین گیر کرد - هشدار بانک جهانی و صندوق بین المللی پول

به گزارش سرویس اقتصادی خبر ناب به نقل از همشهری - ۲ نهاد بزرگ اقتصاد جهانی، صندوق بین المللی پول و بانک جهانی در تازه ترین گزارش های خود هشدار داده اند که افزایش قیمت انرژی، اختلال در حمل ونقل و تجارت، رشد هزینه مواد غذایی و تشدید نااطمینانی می تواند همزمان رشد اقتصادی را کاهش و تورم را افزایش دهد.

به گزارش همشهری، بانک جهانی در گزارش چشم انداز اقتصاد جهانی، رشد اقتصاد جهان در سال جاری را ۵/۲ درصد پیش بینی کرده است؛ نرخی که این نهاد آن را پایین ترین سطح رشد از زمان آغاز همه گیری کرونا می داند. در همین گزارش، تورم جهانی برای سال جاری میلادی ۴ درصد برآورد شده که نسبت به ۳/۳ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش قابل توجهی دارد.

صندوق بین المللی پول نیز در تازه ترین به روزرسانی چشم انداز اقتصاد جهان، رشد اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ را ۳ درصد و در سال ۲۰۲۷ را ۴/۳ درصد پیش بینی کرده است. اما در بخش تورم، تصویر نگران کننده تر است. صندوق بین المللی پول انتظار دارد تورم جهانی از ۱/۴درصد در سال ۲۰۲۵ به ۷/۴ درصد در سال ۲۰۲۶ افزایش یابد و سپس در سال ۲۰۲۷ به ۹/۳ درصد کاهش پیدا کند.

۲ نهاد، یک هشدار مشترک

اگرچه اعداد صندوق بین المللی پول و بانک جهانی یکسان نیستند، پیام اصلی هر دو گزارش مشابه است. جنگ مسیر نزولی تورم را مختل و همزمان بر رشد اقتصادی فشار وارد کرده است.

صندوق بین المللی پول در گزارش اخیر خود می گوید روند کاهش تورم جهانی که از ابتدای سال ۲۰۲۴ آغاز شده بود، متوقف شده است. به اعتقاد این نهاد، بخش مهمی از این تغییر مسیر به افزایش قیمت انرژی و مواد غذایی بازمی گردد. این شوک به ویژه برای کشورهای واردکننده انرژی اهمیت دارد، زیرا افزایش قیمت نفت، گاز و هزینه حمل ونقل مستقیما هزینه تولید و مصرف را بالا می برد.

بانک جهانی نیز می گوید افزایش قیمت انرژی ناشی از جنگ، تورم را در مناطق مختلف جهان بالا برده و همزمان رشد اقتصادی را کاهش داده است، به ویژه اقتصادهای آسیایی که وابستگی بیشتری به نفت و گاز وارداتی از خاورمیانه دارند در برابر این شوک آسیب پذیرتر هستند.

نفت؛ مهم ترین کانال انتقال جنگ به اقتصاد جهان

نخستین و مهم ترین کانال انتقال آثار جنگ به اقتصاد جهانی، انرژی است. بانک جهانی در آخرین گزارش خود اعلام کرده است که بسته شدن تنگه هرمز اختلال شدیدی در بازار انرژی ایجاد کرده و با فرض فروکش کردن شدیدترین اختلال ها انتظار دارد قیمت نفت برنت در سال ۲۰۲۶ به طور متوسط به ۹۴ دلار در هر بشکه برسد، یعنی حدود ۳۶ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۵.

صندوق بین المللی پول نیز در گزارش خود اعلام کرده است قیمت های انرژی همچنان حدود ۲۵ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ قرار دارند. در برآورد این نهاد، متوسط قیمت نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۸۹ دلار درنظر گرفته شده است. صندوق بین المللی پول همچنین تأکید می کند بخشی از کاهش عرضه نفت از مسیر تنگه هرمز از طریق برداشت از ذخایر و افزایش تولید در خارج از خلیج فارس جبران و همین موضوع مانع از جهش بزرگ تر قیمت نفت شده است.

این تفاوت اعداد یک نکته مهم را نشان می دهد. اقتصاد جهانی تاکنون توانسته بخشی از شوک جنگ را جذب کند اما این به معنای بی اثر بودن جنگ نیست، بلکه بخش مهمی از ریسک از بازار نفت به تورم، حمل ونقل، موادغذایی و شرایط مالی منتقل شده است.

سناریوی بدبینانه؛ رشد جهان تا ۳/۱ درصد پایین می آید

بخش نگران کننده گزارش بانک جهانی سناریوی تشدید بحران است.این نهاد هشدار داده است اگر اختلال در عرضه انرژی شدیدتر از مفروضات فعلی باشد و این اختلال با فشار جدی بر بازارهای مالی همراه شود، رشد اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ می تواند تا ۳/۱ درصد کاهش یابد، در همان شرایط تورم جهانی می تواند به ۴/۴ درصد برسد.

این سناریو معنای مهمی برای اقتصاد جهان دارد. خطر فقط گران تر شدن نفت نیست. اگر شوک انرژی طولانی شود شرکت ها با هزینه های بالاتر مواجه می شوند، مصرف کنندگان قدرت خرید خود را از دست می دهند، سرمایه گذاری کاهش می یابد و بانک های مرکزی برای مقابله با تورم با فضای بسیار دشوارتری مواجه خواهند شد.

به عبارت دیگر، ادامه جنگ می تواند اقتصاد جهان را به سمت وضعیتی نزدیک کند که در ادبیات اقتصادی از آن با عنوان رکود تورمی یاد می شود، یعنی ترکیب رشد پایین و تورم بالا.

شوک جنگ فقط نفتی نیست

اثر جنگ بر اقتصاد جهانی در قیمت نفت خلاصه نمی شود.بانک جهانی از افزایش قیمت کودهای شیمیایی، رشد هزینه حمل ونقل و در نتیجه افزایش قیمت مواد غذایی خبر داده است. این مسئله برای کشورهای فقیرتر و اقتصادهایی که سهم بیشتری از درآمد خانوارهایشان صرف غذا می شود، اهمیت بیشتری دارد.

از سوی دیگر، اختلال در مسیرهای دریایی و هوایی باعث افزایش هزینه تجارت می شود. بانک جهانی گزارش کرده است که تجارت در منطقه خاورمیانه تحت تأثیر خسارت به زیرساخت ها و توقف جریان کالا از مسیرهای کلیدی قرار گرفته است. افزایش هزینه سوخت هواپیما نیز بر صنعت گردشگری فشار وارد می کند.

در چنین شرایطی جنگ می تواند حتی به کشورهایی که مستقیما درگیر عملیات نظامی نیستند نیز منتقل شود؛ از طریق تورم وارداتی، کاهش تجارت، کاهش گردشگری، اختلال زنجیره تأمین و افزایش هزینه های حمل ونقل.

آسیا؛ یکی از آسیب پذیرترین مناطق جهان

یکی از نکات مهم گزارش بانک جهانی تفاوت میزان آسیب پذیری مناطق مختلف است.

اقتصادهایی که وابستگی بالایی به واردات نفت و گاز از خاورمیانه دارند، از افزایش قیمت انرژی و اختلال در مسیرهای حمل ونقل آسیب بیشتری می بینند. بانک جهانی به طور ویژه از شرق آسیا، اقیانوسیه و جنوب آسیا به عنوان مناطقی نام می برد که به دلیل وابستگی بیشتر به انرژی خاورمیانه در معرض شوک قرار دارند.

در مقابل، برخی کشورهای صادرکننده انرژی که مستقیما در معرض جنگ نیستند، می توانند از قیمت های بالاتر نفت درآمد بیشتری به دست آورند، بنابراین جنگ برای همه اقتصادها اثر یکسان ندارد. کشورهای واردکننده انرژی عمدتا بازنده و صادرکنندگان غیرمستقیمِ نفت و گاز در برخی موارد برنده نسبی شوک قیمت هستند.

بازارهای مالی بین رشد و تورم گرفتار می شوند

یکی از مهم ترین پیامدهای اقتصادی جنگ پیچیده تر شدن کار بانک های مرکزی است.

در یک بحران معمولی رکود، بانک های مرکزی می توانند با کاهش نرخ بهره از اقتصاد حمایت کنند اما زمانی که جنگ همزمان قیمت انرژی و تورم را بالا می برد، کاهش نرخ بهره می تواند به تضعیف بیشتر کنترل تورم منجر شود.

صندوق بین المللی پول نیز هشدار می دهد که تشدید دوباره جنگ می تواند نوسان قیمت کالاها را افزایش دهد، شرایط مالی را سخت تر کند، ذخایر و توان سیاستگذاری دولت ها را تحت فشار بگذارد و نااطمینانی تورمی را افزایش دهد.

بنابراین ادامه جنگ می تواند برای بازارهای سهام، اوراق، ارز و کالا به معنای نوسان بیشتر و دشوارتر شدن پیش بینی مسیر نرخ بهره باشد.

یک جنگ منطقه ای با صورتحساب جهانی

آنچه گزارش های صندوق بین المللی پول و بانک جهانی نشان می دهد این است که اثر اقتصادی جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل از مرزهای منطقه عبور کرده است.

بنابراین پرسش اصلی برای اقتصاد جهان در ماه های آینده دیگر صرفا این نیست که قیمت نفت چقدر بالا می رود. پرسش بزرگ تر این است جنگ چه مدت ادامه پیدا می کند و اختلال در مسیر انرژی و تجارت جهانی تا چه زمانی باقی خواهد ماند.

گزارش های ۲ نهاد بزرگ اقتصادی جهان یک پیام روشن دارد: تحمل اقتصاد جهان در برابر یک شوک کوتاه مدت بیشتر از توان آن در برابر یک بحران طولانی مدت است.

تا زمانی که بازار انرژی بتواند با استفاده از ذخایر، افزایش تولید سایر کشورها و مسیرهای جایگزین بخشی از کاهش عرضه را جبران کند اقتصاد جهان امکان جذب شوک را دارد اما اگر جنگ طولانی شود، آسیب به زیرساخت های انرژی افزایش یابد یا جریان تجارت از مسیرهای کلیدی برای مدت طولانی مختل شود، فاصله میان سناریوی شوک موقت و بحران اقتصادی جهانی به سرعت کاهش خواهد یافت.

به این ترتیب، جنگ ایران برای اقتصاد جهانی به یک آزمون بزرگ تبدیل شده است؛ آزمونی که نتیجه آن نه فقط در میدان جنگ، بلکه در قیمت نفت، نرخ تورم، تصمیم بانک های مرکزی، هزینه وام، بازارهای سهام و قدرت خرید خانوارها در سراسر جهان تعیین خواهد شد.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین