هشدار درمورد آینده یوزپلنگ ایرانی - حفاظت با چشم بسته ممکن نیست

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از همشهری - زهرا رفیعی: کمبود طعمه، تخریب زیستگاه، جاده های بی پایان بر سر گدار حیات وحش، معادن، تعارض با دامداران، کمبود نیروی انسانی، نبود ابزارهای کافی برای پایش و ... بخشی از فهرست طولانی مخاطرات یوزپلنگ آسیایی است. مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی با تشریح ساختار پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی به جزئیات این مخاطرات پرداخت و گفت: حفاظت از این گونه را نمی توان فقط به حفاظت از یک حیوان تقلیل داد، بلکه هدف، حفظ اکوسیستم و مجموعه ای از فرایندهای طبیعی مرتبط با زیست یوز است. پروژه حفاظت از یوز در ابتدا در هفت استان و در پهنه ای حدود ۵-۴ میلیون هکتار فعالیت خود را دنبال می کرد و بخش هایی از سازمان حفاظت محیط زیست و مجموعه های ملی و علمی نیز در آن مشارکت داشتند. مشاوره علمی این کار در داخل میراث پارسیان، انجمن یوزایرانی و در بخش بین الملل WCS و گروه متخصصان گربه سانان برعهده داشتند.
باقر نظامی بلوچی با اشاره به سابقه این پروژه گفت: از شهریور ۱۳۸۰ تا پایان سال ۱۳۹۷، در مجموع حدود یک میلیون و ۸۸۰ هزار دلار از منابع بین المللی برای پروژه حفاظت از یوز به صورت نقد هزینه شده است. از فروردین ۱۳۹۸ پروژه بین المللی عملاً متوقف شد و پس از آن، فعالیت ها بیشتر در قالب یک کار کارشناسی در معاونت محیط زیست طبیعی و دفتر حیات وحش ادامه پیدا کرد.

پنج راهبرد برای ادامه حفاظت

نظامی بلوچی ادامه داد که از سال ۱۳۹۳ گروهی از متخصصان تلاش کردند برنامه ای برای ادامه حفاظت از یوز تدوین و آن را به سازمان برنامه و بودجه ارائه کنند تا برای این حوزه ردیف بودجه مشخصی ایجاد شود، اما این برنامه در آن مقطع به تصویب نرسید. پس از آن، برنامه با همکاری دانشگاه تهران بازنگری و اجرایی تر شد و پنج راهبرد اصلی برای ادامه کار تعریف شد.

او گفت: نخستین راهبرد به ساختار مدیریت و منابع انسانی مربوط است. در کنار آن، سیاست گذاری و برنامه ریزی برای تعیین اولویت ها را دنبال می کنیم؛ اینکه مشخص شود در هر استان و هر منطقه، چه اقداماتی باید در اولویت قرار گیرد و برنامه سالانه پروژه چگونه تنظیم شود. برای هر سال مالی، برنامه ها را با استان ها، تشکل ها و دانشگاه ها هماهنگ می کنیم. در دفتر پروژه، داده ها جمع آوری و گزارش ها تدوین می شود و بر نحوه هزینه کرد و اجرای برنامه ها در استان ها و زیستگاه ها نیز نظارت داریم.
یکی از اهداف اصلی پروژه، به گفته نظامی بلوچی، اتصال زیستگاه ها و ایجاد امکان ارتباط میان جمعیت های یوز، شکل گیری جمعیت های پشتیبان و در نهایت دستیابی به یک جمعیت پایدار است. او با اشاره به ساختار منابع انسانی و ساختار اجرایی پروژه حفاظت از یوز به موضوع گسترش حفاظت به زیستگاه های پیرامونی پرداخت و گفت: حفاظت از یوز در دهه های گذشته با از دست رفتن برخی لکه های زیستگاهی همراه بوده است. در غرب یعنی پارک ملی کویر اصولا جمعیت قابل توجه و پایداری وجود نداشت و حضور یوز بیشتر به شکل موردی ثبت می شد. در بخش جنوبی در ابتدای دهه ۱۳۹۰ درگیر انقراض اکولوژیک شدیم. آنچه مانده جمعیت های مناطق شمالی (توران، میاندشت و یوزکنام؛ یکی از حفاظتگاه های مشارکتی) است.

نظامی بلوچی گفت: حفاظت از این سه محدوده به تنهایی کافی نیست؛ چرا که یوز گونه ای با جابه جایی های طولانی است و برای حفاظت از آن باید مناطق بینابینی و زیستگاه های اقماری نیز مورد توجه قرار گیرند. پس از حدود ۲۴ سال، خراسان رضوی نیز در برنامه حفاظتی یوز قرار گرفته و بخش هایی که ارتباط مستقیم تری با توران دارند، در حال اضافه شدن به شبکه حفاظت هستند. ادامه حفاظت از یوز بدون توسعه قرق ها و مشارکت مردمی ممکن نیست. پس از حفاظت از دو منطقه اختصاصی در خراسان شمالی میانکوه در طبس و اوزوم جاجرم بارها هلیا با توله هایش در این منطقه دیده شده است.

«حفاظت با چشم بسته» ممکن نیست

او پس از اشاره به پروتکل ها و نحوه جمع آوری داده های دقیق که عمدتا با کمک تشکل ها و ادارات کل استان ها انجام می شود گفت: یکی از مشکلات اصلی، کمبود داده و ابزار پایش است. بدون شناخت دقیق اینکه یوزها کجا حضور دارند، کجا زادآوری می کنند و سرنوشت هر فرد چه می شود، حفاظت عملا با اطلاعات ناقص انجام خواهد شد. مسئله اصلی فقط «کم بودن تعداد یوز» نیست. یوز گونه ای است که در برابر بسیاری از رقبای خود، از جمله پلنگ، گرگ، کفتار و حتی سگ های گله، در موقعیت ضعیف تری قرار دارد و همین مسئله، اکولوژی و مدیریت آن را پیچیده می کند. مدیریت یوز یک کلاف پیچیده است و به ابزار، فناوری و مدیریت دقیق نیاز دارد.

نظامی بلوچی یکی از نگرانی های جدی را وضعیت جمعیت طعمه های یوز دانست و گفت: در سال های گذشته تمرکز زیادی بر حفاظت از زیستگاه یوز وجود داشته، اما اگر جمعیت طعمه ها به اندازه کافی نباشد، صرف حفاظت فیزیکی از زیستگاه نمی تواند به بقای یوز منجر شود. اگر حدود ۲۰ یوز در زیستگاه های شمالی حضور داشته باشند و هر کدام به طور متوسط در هفته یک طعمه شکار کنند، تعداد کافی طعمه در اختیار آنها نیست.
مدیر پروژه یوزپلنگ آسیایی درباره تغییرات جمعیتی در زیستگاه ها هشدار داد: در برخی مناطقی که پیش تر تمرکز اصلی حفاظت بر آنها بوده، اکنون حضور گونه های رقیب مانند پلنگ نیز ثبت شده است. بنابراین هر اقدام مدیریتی باید با در نظر گرفتن مجموعه روابط اکولوژیک انجام شود تا مداخله ای که با هدف حفاظت از یک گونه انجام می شود، پیامد ناخواسته ای برای آن یا سایر گونه ها ایجاد نکند.
نظامی بلوچی بخش دیگری از مشکلات یوز را ناشی از فعالیت ها و تصمیم هایی دانست که خارج از اختیار مستقیم سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارند. او به تلفات جاده ای، فعالیت های معدنی و تعارض با دامداران اشاره کرد و گفت: اگر این شرایط اصلاح نشود، احتمال مواجه شدن جمعیت یوز با یک «فروپاشی جمعیتی» در آینده نزدیک وجود دارد.

کمبود طعمه یکی از مشکلات جدی زیستگاه های یوز است و برای انتقال گونه های طعمه از مناطق دارای جمعیت مناسب به زیستگاه های یوز، در مواردی موانع اجتماعی و مدیریتی وجود دارد.

او در پاسخ به این که پروژه حفاظت از یوز برای این بخش چه اقداماتی انجام داده است گفت: سال گذشته ۳۵ راس جبیر از استان سمنان جابه جا شد. در مرحله بعد ۳۰ راس آهو به حفاظت گاه چشمه کرباسی(محل تلاقی خراسان جنوبی و خراسان رضوی و سمنان) آهو منتقل شد. با این حال، انتقال گونه های طعمه با چالش های ژنتیکی نیز همراه است. البته برخی گونه ها، مانند قوچ و میش، ساختارهای ژنتیکی مشخصی دارند و جابه جایی آنها بدون مطالعه می تواند نگرانی هایی ایجاد کند، اما در مورد جبیر چنین نگرانی وجود ندارد.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین