3 سناریوی ایران در مواجهه با (ال نینو) - 6 راه حل مقابله با مخاطرات بارش ها در کشور

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از خبرآنلاین -  فاطمه فلاحتی در گفت وگو با ایسنا، در توضیح بیشتر گفت: سیلاب ۲۶ آگوست ۲۰۲۶ نپال، یکی از نمونه های کم نظیر رخدادهای مرکب و زنجیره ای در آسیای جنوبی بود؛ رخدادی که نشان داد بخشی از مخاطرات حدی هیدرولوژیکی می توانند بدون محرک بارشی و تنها با یک فرآیند دامنه ای آغاز شوند. در این حادثه، فروپاشی بخش پایینی یک یخچال طبیعی در ارتفاع حدود ۵۲۰۰ متر، سقوط ۱۲۰۰ متری جرم عظیم یخ و سنگ، انسداد رودخانه لنده و شکست سد طبیعی، زنجیره ای از فرآیندهای دامنه ای-یخچالی را فعال کرد و موجی با ارتفاع بیش از ۱۲ متر را به سمت سکونتگاه های کوهستانی روانه کرد.

وی افزود: این موج واریزه ای، دست کم ۱۹ پل را تخریب کرد، حدود ۴۰ کیلومتر جاده را شست، مسیرهای ارتباطی نپال-تبت را قطع کرد و چندین روستا را در معرض خطر مستقیم قرار داد و تحلیل ها نشان می دهد که این رخداد، یک هشدار جهانی است.

مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی ادامه داد: در حالی که نپال با سیلاب یخچالی دست وپنجه نرم می کند، گزارش های رسمی سازمان جهانی هواشناسی و مراکز پیش بینی اقلیمی منطقه ای نشان می دهد که احتمال شکل گیری یک فاز ال نینوی فعال در نیم کره شمالی طی ماه های آینده افزایش یافته است؛ پدیده ای که می تواند الگوهای بارش، دما و رفتار سامانه های جوی را در خاورمیانه و ایران دگرگون کند.

احتمال تداوم شرایط ال نینویی تا زمستان ۱۴۰۵ و اوایل ۱۴۰۶

فلاحتی گفت: بر اساس چشم انداز فصلی WMO و خروجی مدل های چندگانه اقلیمی، احتمال تداوم شرایط ال نینویی تا زمستان ۱۴۰۵ و اوایل ۱۴۰۶ بالاست؛ شرایطی که معمولاً با افزایش فراوانی بارش های حدی، تغییر مسیر سامانه های بارشی و تشدید مخاطرات هیدرومتئورولوژیک در بخش هایی از جنوب غرب آسیا همراه است.

وی افزود: بر اساس تحلیل های اقلیمی، ال نینو در سال های ۱۴۰۵–۱۴۰۶ می تواند در ایران بارش های شدید و سیلاب های ناگهانی در شمال، غرب و جنوب کشور ایجاد کند، خشکسالی و کم آبی را در مناطق مرکزی و شرقی نیز تشدید می کند، موج های گرما را در کلان شهرها افزایش دهد و احتمال رخدادهای حدی را بالا ببرد. بنابراین ایران وارد دوره ای شده که مدیریت بحران باید چند مخاطره ای، هماهنگ و مبتنی بر اقدام ملی باشد.

راهکارهای مقابله با مخاطرات بارش های حدی

مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی در تشریح راهکارهای مبتنی بر استانداردهای جهانی برای پاسخ به عصر مخاطرات حدی گفت: نخستین راهکار، راه اندازی سامانه هشدار سریع چند مخاطره ای است که استاندارد سازمان جهانی هواشناسی تأکید می کند و هشدار باید محلی، چند مخاطره ای و بر اساس داده های لحظه ای منتشر شود. در عصر مخاطرات مرکب، هشدار باید بتواند هم زمان سیلاب، موج گرما، خشکسالی، بارش حدی و ناپایداری دامنه را پوشش دهد و ایران باید هشدارهای پراکنده فعلی را در قالب یک سامانه یکپارچه MH‑EWS تجمیع کند.

فلاحتی گفت: دومین راهکار، پایش فعال حوضه های کوهستانی است. رخداد نپال نشان داد که سیلاب های ناگهانی می توانند حتی بدون بارش و تنها با یک فرآیند دامنه ای آغاز شوند. در ایران نیز، شاید محرک اولیه سیلاب های ناگهانی یخچالی نباشد، اما دامنه های ناپایدار، آبراهه های تندشیب، رسوب گذاری شدید و انسداد دهانه پل ها، می توانند همان الگوی خطر را ایجاد کنند. بنابراین حوضه های کوهستانی البرز و زاگرس باید با سنجش از دور، پایش رسوب و تغییرات بستر، تحلیل ناپایداری دامنه ها و مدل سازی رفتار آبراهه های تندشیب به صورت مستمر رصد شوند.

وی افزود: سومین راهکار، بازنگری طراحی شهری با توجه به ریسک مرکب است. بر اساس اصول UNDRR و UN‑Habitat، طراحی شهری باید از «مدیریت سیلاب» به مدیریت ریسک مرکب ارتقاء یابد؛ یعنی شبکه شهری بتواند در برابر ترکیب مخاطرات حدی از سیلاب و رسوب تا آب گرفتگی و اختلال انرژی تاب آور باشد. بنابراین حریم رودخانه باید فضای دمپ انرژی باشد، کاربری های سبک و قابل جابه جایی باید در حریم قرار گیرند، سازه های سنگین و حیاتی نباید در پایاب آبراهه ها مستقر شوند، مسیرهای امدادی نباید در نقاط انسداد پذیر قرار گیرند و شبکه شهری باید توان تحمل هم زمان سیلاب، رسوب، آب گرفتگی و اختلال انرژی را داشته باشد.

مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی ادامه داد: چهارمین راهکار، سناریونویسی اقلیمی برای ال نینو است. کشورها در مواجهه با ال نینو سه سناریوی اصلی بارش حدی و سیلاب، خشکسالی و کم آبی و موج گرما و فشار بر شبکه انرژی را فعال می کنند. ایران باید این سناریوها را برای سال های ۱۴۰۵–۱۴۰۶ عملیاتی کند و خروجی آن ها را مبنای آمادگی دستگاه ها قرار دهد. 

فلاحتی گفت: پنجمین راهکار، تاب آوری زیرساخت ها در برابر فشار هم زمان سیلاب، گرما و انرژی است. زیرساخت های حیاتی باید در برابر سیلاب، گرما، اختلال شبکه انرژی و بارش های حدی تاب آور باشند که این شامل شبکه حمل ونقل، آب، برق، مخابرات، بیمارستان ها و مراکز امدادی است.

وی افزود: ششمین و مهم ترین راهکار، اقدام ملی و مشارکت بین بخشی است. مدیریت مخاطرات مرکب تنها زمانی موفق است که دستگاه های ملی، شهرداری ها، نهادهای علمی، رسانه ها و جامعه محلی همه در یک چارچوب اقدام ملی مشارکت کنند. این رویکرد، در ادبیات UNDRR به عنوان چارچوب اقدام ملی هماهنگ شناخته می شود.

مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی در پایان تأکید کرد: رخداد نپال و چشم انداز ال نینو، یک پیام مشترک دارند؛ جهان وارد عصر جدیدی از مخاطرات حدی شده است. ایران نیز برای مواجهه با این شرایط، نیازمند رویکردی چند مخاطره ای، علمی و مبتنی بر استانداردهای جهانی است؛ رویکردی که تنها با اقدام ملی و مشارکت همه دستگاه ها امکان پذیر است.