ریشه های تخاصم آمریکا و اسرائیل بر علیه ایران - هاتتر: قدرت های بزرگ همواره تلاش کرده اند ایران را ضعیف و وابسته نگه دارند

به گزارش سرویس بین الملل خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - خبرآنلاین - محرک های اصلی این وضعیت مسموم که در نهایت ما را به جنگ رساند چه بود؟ مرزهای خودمختاری راهبردی ایران کجاست و این کشور چگونه می تواند روابط خود را با قدرت های بزرگ دیگر، مانند روسیه، مدیریت کند؟ و در مورد اسرائیل چطور؟

برای تامل در این مسائل، پایگاه تحلیلی ریسپانسبل استیت کرفت با شیرین طهماسب هانتر گفتگو کرده است؛ صدایی کمیاب در امور ایران و خاورمیانه. او دیپلمات سابق ایران در دوران شاه است و بعدها مدارج علمی برجسته ای را در ایالات متحده طی کرد، به ویژه در مرکز «تفاهم مسلمانان و مسیحیان» در دانشگاه جرج تاون و مرکز «مطالعات استراتژیک و بین المللی» در واشنگتن.

او نویسنده کتاب های متعددی درباره تاریخ، هویت و روابط ایران با قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی است و آخرین اثر او با عنوان «قدرت های بزرگ و تکامل اجتماعی و سیاسی ایران: یک خاطره»، دهه ها تجربه دیپلماتیک و پژوهشی او را خلاصه می کند.

با او درباره جنگ فعلی، امتناع واشنگتن از تعامل با میانه روهای ایرانی، و خطر تجزیه ایران، در میان موضوعات دیگر، گفتگو کردیم.

آمریکا حتی در زمان شاه هم ایران را متحد ضروری نمی دید

*** از «بازی بزرگ» روسیه و بریتانیا در قرن نوزدهم تا جنگ سرد، ارزش راهبردی ایران برای قدرت های غربی عمدتاً به عنوان یک «منطقه حائل» در برابر روسیه بود، نه یک متحد واقعی. آیا جمهوری اسلامی از آن نقش حائل رها شد، یا صرفاً مجموعه ای از محدودیت ها را با مجموعه ای دیگر عوض کرد؟

هیچ یک از قدرت های بزرگ ایران را برای منافع خود «حیاتی» نمی دیدند. سر دنیس رایت (دیپلمات بریتانیایی) نوشته است که بریتانیا هرگز ایران را برخلاف هند، ارزش مستعمره کردن نمی دانست. ایالات متحده نیز ایران را یک متحد ضروری نمی دید؛ آن گونه که به ترکیه (متحد ناتو) و عربستان سعودی می نگریست.

قدرت های بزرگ تلاش کردند ایران را ضعیف و وابسته نگه دارند. حتی ایالات متحده، علیرغم روابط اسماً نزدیک با محمدرضا شاه پهلوی، کمک چندانی به صنعتی شدن ایران نکرد. طنز ماجرا اینجاست که نخستین کارخانه ذوب آهن ایران را اتحاد جماهیر شوروی ساخت.

بنابراین، نوعی سوءظن نسبت به همه قدرت های بزرگ، ویژگی سیاست ایران بوده است. با این حال، همواره هوادارانی از قدرت های خارجی نیز وجود داشته اند. شکاف اصلی همیشه بین کسانی بوده که از قرن نوزدهم تا امروز روسیه (یا شوروی) را ترجیح می دادند و کسانی که غرب (ابتدا بریتانیا، سپس آمریکا) را ترجیح می دادند.

جمهوری اسلامی علیرغم ادعاهایش، قاطعانه با این الگوی دوگانگی را قطع نکرده است. هنوز هم طرفداران روسیه در ایران حضور دارند و در مقابل کسانی هستند که خواهان رابطه ای بالغ تر با غرب اند. خصومت مفرط تندروها با غرب، آسیب های بسیار شدیدی به ایران وارد کرده است.

واشنگتن همواره پیشنهادهای مذاکره و همکاری را از سوی میانه روها رد کرد

*** شما هم از افراط گری های جمهوری اسلامی و هم از امتناع واشنگتن از تعامل جدی با میانه روهایی چون رؤسای جمهور هاشمی رفسنجانی، خاتمی، روحانی و پزشکیان انتقاد کرده اید. حتی برجام صرفاً به عنوان یک توافق کنترل تسلیحات دیده شد، نه گشایشی برای یک دوران تازه. آیا آن امتناع آمریک، تندروها را در تهران تقویت کرد؟

دو عامل مسئول بن بست در روابط ایالات متحده و ایران پس از انقلاب ۱۹۷۹ بوده است. نخست، خصومت ایدئولوژیک تهران نسبت به آمریکا و غرب. دوم، اصرار ایالات متحده بر داشتن ایرانی که اساساً مطیع و بنده باشد. حتی در زمان شاه، ایالات متحده نسبت به جاه طلبی های او برای ایران محتاط بود، با وجود اینکه او مدرنیست و طرفدار آمریکا بود. شکی نیست که سیاست های پرزیدنت کارتر - از جمله پایین آوردن قیمت نفت با همکاری عربستان سعودی که باعث رکود اقتصادی در ایران در سال ۱۹۷۷ شد - در پیروزی انقلاب نقش داشت.

پس از پایان جنگ ایران و عراق، ایالات متحده از معامله با میانه روهایی مانند هاشمی رفسنجانی که به شرکت نفتی آمریکایی «کونوکو» پیشنهاد قرارداد داد، خودداری کرد. پس از آن هم قانون تحریم های ایران، لیبی و سوریه در سال ۱۹۹۶ تصویب شد.

همین اتفاق در سال ۲۰۰۱ در مورد خاتمی رخ داد. پس از آنکه ایران در افغانستان به ایالات متحده کمک کرد و پیشنهاد همکاری داد، آمریکا ایران را بخشی از «محور شرارت» خواند. در سال ۲۰۰۳، ایران نامه ای فرستاد و پیشنهاد کرد که آماده است درباره همه مسائل بین دو کشور، از جمله موضوع حزب الله لبنان، گفتگو کند.

تمام این رویکردها و پیشنهادها رد شد. بدون شک در ایران هم مخالفت هایی با این سیاست ها وجود داشت؛ اما اگر ایالات متحده پاسخ مثبتی می داد، میانه روها تقویت می شدند و می توانستند به شکل موثرتری در برابر مخالفت تندروها مقاومت کنند.

کسی نمی داند بعد از ایران نوبت کدام رقیب اسرائیل در منطقه از راه می رسد

*** از نگاه شما در واشنگتن، لابی های طرفدار اسرائیل چگونه از دفاع ساده از اسرائیل به فشار فعالانه بر ایالات متحده برای حل «مسئله ایران» از طریق زور تغییر شکل دادند؟

تعیین یک تاریخ دقیق سخت است، اما دوران ریاست جمهوری کلینتون به طور ویژه ای به نفع اسرائیل و شخصیت های طرفدار اسرائیل بود. او بسیاری از آن ها را - برای مثال مارتین ایندیک - در پست های کلیدی سیاست خارجی منصوب کرد. در همین حال، بسیاری از شخصیت های ثروتمند طرفدار اسرائیل و برخی از اتباع دوگانه اسرائیلی-آمریکایی، مبالغ بیشتری را صرف انتخابات آمریکا کردند. بدین ترتیب، بسیاری از جنبه های سیاست خارجی ایالات متحده در خاورمیانه بازتاب دهنده دیدگاه ها و آرزوهای اسرائیل شد.

در دوران ریاست جمهوری جورج دبلیو بوش، نئومحافظه کارانِ طرفدار اسرائیل سیاست هایی مانند تهاجم به عراق در سال ۲۰۰۳ را پیش بردند. آن ها آماده بودند بلافاصله پس از آن به سراغ تهران بروند، اما در عراق گرفتار شدند. اسرائیل به ایالات متحده فشار آورد تا از قدرت خود برای نابودی رقبای اسرائیل استفاده کند. اکنون نوبت ایران است. کسی چه می داند نفر بعدی کیست.

در مورد اختلافات قومی و زبانی در ایران مبالغه شده است

*** تا کنون ایران هیچ نشانه ای از فروپاشی داخلی نشان نداده است. اما اگر هدف اسرائیل تبدیل ایران به یک «دولت ورشکسته» (از طریق خفگی اقتصادی، دامن زدن به تنش های قومی یا مذهبی و غیره) باشد، آیا این می تواند در آینده به یک خطر واقعی تبدیل شود؟ و به طور خاص، آیا بازیگران خارجی می توانند از پان ترکیسم، جدایی طلبی کُردی و دیگر هویت های قومی برای تجزیه ایران استفاده کنند؟

کسانی که تلاش کرده اند ایران را ضعیف کرده و بر آن مسلط شوند، همیشه در مورد تفاوت های قومی-زبانی آن غلو کرده اند. با این حال، ایران از این منظر تفاوت چندانی با بریتانیا، اسپانیا یا فرانسه ندارد. همه ایرانی ها از نظر فرهنگی مشترکات بیشتری با یکدیگر دارند تا با هر کشور دیگری. اگر آن ها از ایران جدا شوند، باید به کشور دیگری بپیوندند که با آن مشترکات کمتری دارند. هیچ یک از اقلیت های ایران منابع لازم برای تشکیل نهادهای مستقل و پایدار را ندارند.

برای نمونه، از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، نیروهایی در ترکیه و آذربایجان، از جمله گاهی مقامات عالی رتبه، ترویج جدایی به اصطلاح «آذربایجان جنوبی» (دکتر هانتر خود متولد تبریز، شهر اصلی آذربایجان ایران است - یادداشت رسپانسبل استیت کرفت) را دنبال کرده اند. اسرائیل به ویژه روابط نزدیکی با باکو برقرار کرده تا از آن به عنوان اهرمی برای فروپاشی ایران در امتداد خطوط قومی استفاده کند. با این حال، جنگ آمریکا و اسرائیل نتوانست هیچ قیام آذری را علیه تهران شعله ور کند. این ایده شکست خورده و بی آبرو شده است.

با این حال، اگر ایالات متحده به ضربه زدن به ایران ادامه دهد یا فعالانه برای ایجاد چندین «ایران کوچک» تلاش کند، وحدت سرزمینی و سیاسی ایران به شدت تهدید خواهد شد.

*** شما اشاره کرده اید که مسکو فعالانه علیه آشتی ایالات متحده و ایران کار کرده است. آیا هدف روسیه صرفاً نگه داشتن ایالات متحده در باتلاق خاورمیانه است، یا روسیه یک ایرانِ قدرتمند و مستقل را تهدیدی برای منافع خود در قفقاز و آسیای مرکزی می بیند؟

روسیه خواهان آشتی ایالات متحده و ایران نیست. روسیه علیرغم لفاظی های مربوط به اتحاد راهبردی، ایران را بیشتر به عنوان یک رقیب می بیند تا یک متحد. روسیه از انزوای ایران، به ویژه در بخش انرژی، سود برده است

روسیه از جنگ فعلی خشنود است زیرا به لحاظ اقتصادی به ایالات متحده آسیب می زند، این کشور را در خاورمیانه گرفتار نگه می دارد و به عنوان ترمزی در برابر سیاست تهاجمی تر آمریکا علیه مسکو (مثلاً در مورد اوکراین) عمل می کند. یک ایران قدرتمند می تواند رقیبی برای روسیه در قفقاز و آسیای مرکزی باشد. هرچند در این مناطق، مسکو همین حالا هم بازی را به غرب و چین واگذار کرده است.