جزئیات تازه از سنگ خاص کاخ سبز - روایت تازه از یک اشتباه تاریخی

به گزارش سرویس بین الملل خبر ناب به نقل از همشهری - در همین روزها که سایت سیمرغ نامه (موزه و گنجینه آنلاین آثار تاریخ فرهنگ و هنر ایران زمین) دفترچه ۲۹۰ صفحه ای منتشر کرده که در آن طرح هایی از شاهکارهای معماری میرزا جعفرخان کاشی، معمار معروفی که کاخ سبز سعدآباد و هفت کاسه معلق مسجد سپهسالار آمده است، خبر جدیدی از جزئیات سنگ استفاده شده در بنای کاخ سبز هم به دست ما رسیده.

اهمیت سنگ ها در ایران

در کنار اهمیت سنگ به طور خاص، به گفته مشاور فنی و مرمت مجموعه کاخ سعدآباد، روز جهانی سنگ برای ایران معنای ویژه تری دارد.

فتح الله نیازی در این باره به همشهری می گوید: «سنگ در تاریخ، پیش از تاریخ، دوران تاریخی و همچنین پس از اسلام، همواره جایگاهی مهم در معماری و فرهنگ ایران داشته است. اگر به دوران پیش از تاریخ بازگردیم، ابزارهای سنگی به دست آمده از غارهای ایران نشان می دهد که سنگ، بخشی از زندگی و فعالیت انسان های نخستین بوده است.»

او ادامه می دهد: «در دوره تاریخی نیز این اهمیت به خوبی نمایان است. در دوره هخامنشی، معماری باشکوهی مانند تخت جمشید، پاسارگاد و دیگر بناهای سنگی را داریم. پس از آن، در دوره های سلوکی، اشکانی و ساسانی نیز نقش برجسته ها، طاق ها و معماری های سنگی ارزشمند و عظیمی ایجاد شده است. این روند در دوره اسلامی نیز ادامه یافته و در دوران معاصر، به ویژه در دوره پهلوی اول، نمونه های شاخصی از معماری سنگی مشاهده می شود.»

مشاور فنی و مرمت مجموعه کاخ سعدآباد معتقد است یکی از مهم ترین این نمونه ها، کاخ سبز سعدآباد است. فتح الله نیازی با بیان اینکه این بنا در دوره پهلوی اول ساخته شد، عنوان می کند: «پیش از ساخت کاخ، در این محل زمینی وجود داشت که علی خان والی در آن بنایی احداث کرده بود. بعدها این بنا توسط رضاشاه خریداری و کاخی به عنوان محل کار او در همان مکان ساخته شد که در ابتدا قصر سنگی نام داشت.»

او با بیان اینکه همزمان با ساخت این کاخ، کاخ مرمر نیز احداث شد که آن هم از بناهای شاخص سنگی به شمار می رود، ادامه می دهد: «گنبد کاخ مرمر نیز با الهام از گنبد مسجد شیخ لطف الله اصفهان طراحی شده است. کاخ سبز یا همان قصر سنگی، سال ها محل کار رضاشاه بود.»

کاخ سبز، بنای خاص سنگی

مشاور فنی و مرمت مجموعه کاخ سعدآباد درباره ویژگی های سنگ به کاررفته در کاخ سبز توضیح می دهد: «سنگ به کاررفته در این کاخ، سنگی خاص و بسیار زیباست که ترکیبات فراوانی از منیزیم و آهن دارد و رگه های سبزرنگ چشم نوازی در آن دیده می شود. همین ویژگی سبب شده است این بنا به کاخ سبز شهرت پیدا کند. این سنگ از سنگ های کمیاب به شمار می رود و در ایران معادن محدودی از آن وجود دارد؛ از جمله در بیرجند، کرمانشاه، خوی و چند منطقه دیگر. در بخش پایینی نماهای سنگی کاخ نیز از نوع دیگری از سنگ سبزرنگ استفاده شده است که به آن سنگ خارا معادن شمال ایران گفته می شود. این نوع سنگ در محدوده کرج، لواسان و برخی دیگر از مناطق شمالی کشور یافت می شود.»

فتح الله نیازی یادآور می شود: «در بسیاری از منابع، رسانه ها و حتی در نتایج جست وجوی اینترنتی عنوان شده که سنگ کاخ سبز از معدن خمسه زنجان تأمین شده است؛ در حالی که بر اساس مطالعات و بررسی های انجام شده، به احتمال بسیار زیاد این سنگ از نوع سرپانتین و متعلق به معادن بیرجند در خراسان جنوبی است.»

او ادامه می دهد: «ما برای بررسی این موضوع، آزمایش های پتروگرافی یا ساختارشناسی سنگ انجام دادیم و نتایج این آزمایش ها نشان داد که سنگ مورد استفاده در کاخ سبز، سنگ خمسه زنجان نیست. این یافته اهمیت زیادی دارد، زیرا سال ها این اطلاعات به اشتباه در منابع مختلف تکرار شده است. گزارش پژوهشی این بررسی نیز تهیه و ارائه شده، اما این نخستین بار است که این موضوع به صورت عمومی مطرح می شود.»

نیازی با بیان اینکه سنگ ازاره کاخ سبز سنگ توف است که از استان البرز تا پلور معادن آن موجود است، می گوید: «سنگ نما هم سنگ سرپانتین است که معادن آن در بیرجند و استان خراسان و کرمانشاه و ... موجود است.»

البته کاخ سبز در جنگ تحمیلی سوم مورد حمله دشمن قرار گرفت. بامداد سه شنبه ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ زمانی که حریم مجموعه سعدآباد مورد حمله هوایی آمریکا و اسرائیل قرار گرفت، کاخ سبز، موزه برادران امیدوار و عمارت والی، خسارت سازه ای جدی دیدند و آسیب هایی به حدود ۱۵ بنای دیگر این مجموعه وارد شد. در کاخ سبز، بیشترین آسیب در سقف مدخل ورودی، تالار و اتاق خواب (که به اتاق آینه هم معروف است) دیده می شود. سنگ های نما که نفیس ترین بخش تالار سبز هستند، صدمه های کمی دیده اند؛ یعنی ترکش ها در دو سه نقطه به ساختمان برخورد کرده و شکستگی ایجاد کردند. در مورد سقف کاخ سبز، همان طور که گفته شد، در تالار خاتم بخشی از سقف کنده شده و فرو ریخته بود. در اتاق خواب که دارای آینه کاری و گچبری بوده نیز بخش هایی فرو ریخته بود.

نمایی از کاخ سبز در جنگ

توجه بیشتر به سنگ

روز جهانی سنگ بهانه ای برای توجه بیشتر به اهمیت این ماده به عنوان عنصری اساسی در زندگی انسان هاست. در طول تاریخ، سنگ ها به طور گسترده برای اهداف مختلف مورد استفاده قرار گرفته اند و به ویژه در عصر حجر، مردم از این ماده برای ساخت ابزارهایی نظیر سلاح ها بهره می گرفتند.

سنگ ها از نظر زمین شناسی، بر اساس ویژگی هایی مانند میزان مواد معدنی و ترکیبات شیمیایی موجود، تراوایی، بافت ذرات و اندازه، طبقه بندی می شوند. این ویژگی های ظاهری، نتیجه فرآیندهایی است که در نهایت سنگ ها را به وجود می آورند. در طول زمان، سنگ ها اغلب از یک نوع به نوع دیگری تبدیل می شوند که این فرآیند در رشته زمین شناسی «چرخه سنگ» نام دارد.

سنگ ها در سه گروه اصلی آذرین، رسوبی و دگرگونی طبقه بندی می شوند که هر یک بسته به ترکیبات خود، زیرمجموعه های زیادی را دربر می گیرند.

منبع: روزنامه همشهری

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین