سفیر پاکستان: سرزمینی با 500 هزار سال تاریخ؛ پاکستان چگونه شکل گرفت؟

به گزارش سرویس بین الملل خبر ناب به نقل از همشهری - همشهری آنلاین: در نزدیکی اسلام آباد، پایتخت پاکستان، رودخانه کوچکی به نام «سوان» جریان دارد. در کناره های این رود، مجموعه ای از ابزارهای سنگی کشف شده که قدمت آن ها بیش از ۵۰۰ هزار سال برآورد می شود. این ابزارها که قدیمی ترین نشانه های حیات انسانی در پاکستان به شمار می روند، چنین قدمتی دارند. شواهد گردآوری شده توسط باستان شناسان نشان می دهد که تمدن های کشاورزی در بلوچستان و بخش پایینی سند در هزاره چهارم پیش از میلاد شکل گرفته اند.

«مِهرگَره» (Mehrgarh)، که پیش درآمدی بر تمدن دره سند به شمار می رود، یکی از مهم ترین محوطه های عصر سنگ (۷۰۰۰ تا ۳۰۰۰ پیش از میلاد) است که در بلوچستان امروزی کشف شده است. شواهدی از کشاورزی و دامداری، همچنین ساخت زیورآلاتی از جنس سنگ، فیروزه، لاجورد و سنگ ماسه ای در این محل به دست آمده است. اشیای کشف شده در این مکان نشان می دهد که مردم مهرگره هنر اهلی کردن حیوانات را می شناختند. همچنین گفته می شود که آنان فنون ساخت جواهرات و سفالگری را آموخته بودند و احتمالاً استفاده از آتش و بعدها فلز را نیز از طریق تجارت با مناطق همسایه، که امروزه استان های سند و پنجاب را تشکیل می دهند، فرا گرفته بودند.

یافته های باستان شناسی در «کوت دیجی» در استان سند نشان می دهد که تنها چند صد سال پس از پیدایش مهرگره، تمدن دره سند شروع به توسعه و تبدیل شدن به شهرها کرد. اندکی بعد، بزرگ ترین تمدن عصر برنز پدید آمد که با نام تمدن دره سند (حدود 3300 تا 1300 پیش از میلاد) شناخته می شود. دو شهر اصلی این تمدن، «موهنجودارو» در سند و «هاراپا» در پنجاب بودند. تمدن دره سند در اوج شکوفایی خود از شمال تا جنوب بیش از ۹۵۰ مایل گسترش داشت. این تمدن صنعت آجرسازی و نظام پیشرفته ای از کانال های زهکشی، فاضلاب و چاه های جذبی ایجاد کرده بود که نشان دهنده وجود بنّایان و مهندسان کارآمد است.

علاوه بر صنعتگران و هنرمندانی که با سنگ های قیمتی، نقره، صدف، فیروزه، لاجورد و یشم کار می کردند، یکی از محبوب ترین هنرها، ساخت مُهر بود که در تمدن دره سند کاربرد گسترده ای داشت. این مهرها امروزه به عنوان یکی از نشانه های شناسایی و حتی نماد تمدن دره سند شناخته می شوند. حکاکی های ظریف روی این مهرها نشان دهنده مهارت بالای صنعتگران و استفاده از ابزارهای پیشرفته است. هنر پیکرتراشی (مجسمه سازی) نیز به خوبی توسعه یافته بود و آثار باقی مانده از آن گواه دانش مردم آن دوران از آناتومی بدن انسان و همچنین مهارت چشمگیر آنان در هنرهای دستی است.

زمینه دیگری که صنعتگران «موهنجودارو» در آن اثری ماندگار بر جای گذاشتند، ساخت تندیس های کوچک سفالی بود که احتمالاً به عنوان اسباب بازی ساخته می شدند، هرچند به نظر می رسد برخی از آن ها برای اهداف دیگری نیز به کار می رفته اند. پنبه ای که در دره سند کشت می شد، نخستین نمونه شناخته شده در جهان به شمار می رود. کشف پارچه های نخی ظریف در موهنجودارو و نمونه ای مشابه در عراق نشان می دهد که ریسندگی و بافندگی از جمله صنایع محبوب آن زمان بوده اند.

در قرن ششم پیش از میلاد، فرهنگ «گندهارا» در شمال پاکستان پدیدار شد. شهرهای اصلی آن «چارسده» و «تکسیلا» بودند. در میان دیگر ویژگی ها، مردم محلی گندهارا حامیان پرشور هنر بودند و در این دوره آثار هنری و صنایع دستی ارزشمند بسیاری تولید شد. آثار باقی مانده از سنگ تراشی و فلزکاری نشان می دهد که شرایط آن دوره به اندازه ای باثبات بود که صنعتگران و هنرمندانی از ایران، بخارا و آسیای مرکزی را جذب کرد. آثار آنان انگیزه و الهام زیادی به هنرمندان محلی، از جمله نقاشان، مجسمه سازان، سفالگران، جواهرسازان و معماران بخشید.

بین قرن هشتم تا دوازدهم میلادی، پاکستان تحت تأثیر اسلام قرار گرفت. استان سند در سال ۷۱۲ میلادی به خلافت عرب ضمیمه شد. در سده های بعد، اقوام ترک به طور مداوم به مرزهای شمالی پاکستان یورش آوردند. در نتیجه این لشکرکشی ها، شمال و مرکز پاکستان بخشی از سلطنت های ترک شد که آرزو داشتند نفوذ خود را تا قلب جنوب آسیا گسترش دهند.

ظهور قدرت مسلمانان در جنوب آسیا تغییرات چشمگیری در الگوهای زندگی و ارزش های مردم ایجاد کرد. طی شش قرن بعد، با وجود اینکه کل منطقه تحت حکومت یک قدرت واحد نبود، بسیاری از هنرها و صنایع دستی از جمله خوشنویسی، نقاشی مینیاتور، صحافی، کاشی سازی، فرش بافی و ساخت بناهای زیبا به پیشرفت و شکوفایی چشمگیری دست یافتند.

ترکیب سنت های کهن و فرهنگ مسلمانان در دوره مغول به اوج شکوه خود رسید. در دوران مغول، برخی از بهترین نمونه های هنر و مهارت در فرش بافی، پارچه بافی، مسگری و معماری در سراسر کشور گسترش یافت. شهرهای پیشاور، لاهور، ملتان و تهته از مراکز اصلی هنر و صنایع دستی بودند. آثاری که در این دوره تولید شد، هنوز هم در میان گنجینه های برتر هنر جهان جای دارد.

در دوران استعمار، ماهیت نظام استعماری به رشد بسیاری از هنرها و صنایع دستی بومی آسیب رساند. با این حال، پس از استقلال پاکستان، هنرها و صنایع دستی کشور شاهد احیایی بی سابقه بوده اند. برای مثال، نقاشی مینیاتور، منبت کاری چوب و هنرهای نساجی دوباره رونق گرفته اند.

این سنت های ارزشمند اکنون توسط وارثان پرافتخار این فرهنگ باشکوه ادامه داده می شود.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین