ایران در معادله امنیتی چین؛ پکن در پی خاورمیانه ای مستقل از مداخله خارجی

به گزارش سرویس بین الملل خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - همزمان با استمرار تجاوز نظامی آمریکا علیه ایران و تداوم بحران تنگه هرمز، بسیاری از نگاه ها به پکن دوخته شده است تا موضع ابرقدرت دوم اقتصادی جهان را در خصوص جنگ در منطقه و آینده خاورمیانه در یابند.

به روایت ایرنا؛ شی جین پینگ، رئیس جمهور چین در سفر کشوری به مصر، بار دیگر بر طرح چهار ماده ای چین برای صلح و امنیت در خاورمیانه تأکید کرد. طرحی که بر اساس چهار اصل همزیستی مسالمت آمیز، احترام به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی، حاکمیت قانون در عرصه بین المللی و ایجاد توازن میان امنیت و توسعه بنا شده است.

شی جین پینگ، این پیشنهاد چهار ماده ای را نخستین بار حدود یک هفته بعد از اعلام آتش بس در تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران (اواخر فروردین ماه سال جاری) در دیدار با خالد بن محمد بن زاید، ولیعهد ابوظبی در پکن ارائه داده بود.

رئیس جمهور چین، بار دیگر روز چهارشنبه در دیدار با عبدالفتاح السیسی، رئیس جمهور مصر، با پافشاری بر طرح چهارماده ای برای ایجاد معماری جدید امنیتی در خاورمیانه تأکید کرد که مردم منطقه باید صاحب اختیار و تصمیم گیرنده اصلی سرنوشت خود باشند و با هرگونه مداخله خارجی مخالفت شود.

شی با اشاره به اینکه مسئله فلسطین هسته اصلی بحران خاورمیانه است و هرگز نباید به حاشیه رانده شود، خواستار اتخاذ رویکردی جامع برای حل بحران های منطقه و کنار گذاشتن استانداردهای دوگانه از سوی قدرت های فرامنطقه ای شد. وی همچنین توسعه اقتصادی و حفظ امنیت معبرهای بین المللی کشتیرانی را زیربنای صلح و ثبات پایدار دانست و بر ضرورت احترام به حاکمیت ملی کشورها و اجرای منشور ملل متحد تأکید کرد.

پکن در آزمون جنگ ایران

سفر شی به قاهره، سه هفته پیش از دیدار برنامه ریزی شده با دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در کاخ سفید، در شرایطی انجام شد که بسیاری از تحلیل گران معتقد بودند مواضع چین در مورد وضعیت جاری جنگ در خاورمیانه می تواند تعیین کننده پیروز این جنگ باشد.

پس از اعلام تازه ترین راهبرد آمریکا در تلاش برای شکست دادن ایران در جنگ، یعنی عملیات موسوم به «طرد اقتصادی» و اعلام آمادگی برای وضع تحریم های گسترده اقتصادی بر کشورهایی که با ایران همکاری کنند، بسیاری از تحلیل گران تأکید کردند که کلید موفقیت چنین راهبردی وادار کردن چین به همراهی با واشنگتن برای محاصره اقتصادی ایران است.

چین در طول یک دهه گذشته، زیر سایه کارزار فشار حداکثری آمریکا و تحریم و جنگ علیه مردم ایران، همواره به عنوان مشتری اصلی نفت خام ایران، حتی یک روز هم روابط تجاری و اقتصادی خود را با تهران قطع نکرده است.

دولت چین در واکنش به اعلام عملیات جدید آمریکا علیه ایران نیز بار دیگر بر مخالفت خود بر تحریم های یکجانبه و جنگ اقتصادی تأکید کرد. لین جیان، سخنگوی وزارت خارجه چین در واکنش به اعلام علمیات جدید جنگ اقتصادی علیه ایران از سوی وزیر خزانه داری آمریکا گفت: ««جنگ اقتصادی، تحریم های یک جانبه و کارزار فشار حداکثری هرگز باعث حل مسائل نخواهد شد، بلکه تنها تنش ها را تشدید کرده، ریسک سرایت بحران را افزایش داده و نظم مالی و اقتصادی جهان را مختل می کند. چین تمام اقدامات لازم را برای حفاظت از منافع مشروع شرکت های خود انجام خواهد داد.»

ژائو لونگ، مدیر مرکز مطالعات استراتژیک بین الملل در موسسه شانگهای، در نشریه شانگهای دیلی می نویسد: «چین رویه تحمیل تحریم های ثانویه آمریکا بر روابط تجاری خود با کشورهای ثالث را به هیچ وجه نمی پذیرد، چرا که این اقدام به معنای تسلیم حاکمیت تجاری چین در برابر واشنگتن است.»

با این حال، پکن به عنوان بزرگ ترین واردکننده انرژی در جهان که بخش اعظم نیازهای انرژی خود را از تنگه هرمز دریافت می کند، یکی از اصلی ترین طرف هایی است که از ناامنی در منطقه خلیج فارس و انسداد تنگه هرمز آسیب می بیند. ۶ ماه اختلال در تردد در آب های جنوبی ایران، به دلیل ناامنی های ناشی از اقدام نظامی ایالات متحده آمریکا، باعث شده است تا دورنمای اقتصاد چین در سایه تردید و بدبینی قرار گیرد.

افزایش جهانی قیمت انرژی و ناتوانی کشورهای کرانه خلیج فارس از صادرات نفت خام به چین، این کشور را در تنگنایی بی سابقه قرار داده است که در بلندمدت می تواند رشد اقتصادی چین را کند کند و مسیر توسعه اقتصادی این کشور را تحت تأثیر قرار دهد.

در این میان چین به دلایل مختلف تلاش کرده است تا رویکردی منطقی و حساب شده نسبت به بحران در منطقه غرب آسیا و خاورمیانه نشان دهد.

چین به دنبال منافع راهبردی چین

تکرار مواضع همیشگی چین در مورد معماری امنیتی خاورمیانه، نشان دهنده پافشار چین بر موضع بی طرفانه فعال در مناقشه های منطقه ای است. اولویت اصلی پکن در این مسیر تامین منافع ملی این کشور است. بی ثباتی در خاورمیانه از جهات مختلف به چین آسیب می زند. ۴۰ درصد از منابع انرژی چین از تنگه هرمز عبور می کند و ناامنی در این آبراه کلیدی، باعث ایجاد مشکل در اقتصاد این کشور وابسته به واردات انرژی می شود، در عین حال افزایش قیمت جهانی نفت نیز رشد چین را کند می کند. علاوه بر اینها چین سرمایه گذاری های اقتصادی عظیمی در کشورهای منطقه انجام داده است که بی ثباتی و ناامنی در منطقه می تواند باعث کند شدن پیشرفت و کاهش بازدهی این سرمایه گذاری ها شود.

لی وی جیان، پژوهشگر موسسه مطالعات بین المللی شانگهای و نائب رئیس انجمن مطالعات خاورمیانه چین با اشاره به اهمیت ثبات منطقه خاورمیانه برای پکن به گلوبال تایمز می گوید: «در حالی که منطقه پس از ازسرگیری روابط دیپلماتیک میان عربستان سعودی و ایران موجی از آشتی را تجربه کرده بود، جنگ طولانی مدت میان اسرائیل و حماس و تداوم تنش های حول محور ایران، بار دیگر ثبات منطقه ای را برهم زده است.»

ین به وضوح نشان داده است که نه از مداخله خارجی غرب در منطقه حمایت می کند و نه قصد دارد که خودش مستقیماً در مناقشه های منطقه وارد شود.

راب گیست پینفولد، استاد امنیت بین الملل در کینگز کالج لندن، در گفت وگو با الجزیره تأکید می کند: «چین در تلاش است تا با پرهیز از مداخلات نظامی مستقیم، خود را به عنوان یک قدرت اقتصادی و دیپلماتیک مسئولیت پذیرتر و باثبات تر از ایالات متحده تصویر کند.»

در شرایط فعلی منطقه، منافع چین در منطقه غرب آسیا، با کنار ماندن از آتش جنگ پنهان است. شکست آمریکا در ماجراجویی جدیدش در خاورمیانه، به خودی خود یک دستاورد برای چین محسوب خواهد شد. اما مداخله چین در این روند، از چند جهت به ضرر چین است. از یک سو کشورهای جنوب خلیج فارس، اگر تصور کنند که چین حامی قاطع ایران است، ممکن است در بی طرفی و قابل اعتماد بودن قدرت دوم اقتصادی جهان تردید کنند و تصور کنند که چین از سلطه جمهوری اسلامی ایران بر منطقه حمایت می کند.

از سوی دیگر حمایت چین از ایران، پکن را مستقیماً در مقابل ایالات متحده آمریکا قرار می دهد. پکن همواره تلاش کرده است که رقابت با واشنگتن را بدون رویارویی مستقیم مدیریت کند، چرا که در شرایط فعلی ترجیح می دهد بدون درگیری شدن در جنگ ها و مناقشه های امنیتی هزینه بر، به صورت سیاسی و اقتصادی نفوذ خود را در جهان گسترش دهد و درآمدهایش را به جای هدر دادن در میدان جنگ، در حوزه توسعه و پیشرفت فناوری و صنعتی به کار گیرد.

صلح و ثبات در منطقه خاورمیانه، چه از طریق پایان تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، چه در موضوع فلسطین (که یکی از موارد مورد اشاره شی در دیدار با سیسی بود) و چه از طریق کاهش تنش های میان کشورهای منطقه (که بنیان طرح چهار ماده ای است)، عاملی برای تقویت اقتصاد و توسعه چین است، چرا که باعث ثبات در تأمین انرژی این کشور و در عین حال کاهش هزینه های واردات انرژی خواهد شد.

معماری امنیتی مستقل از آمریکا

به رغم بی میلی پکن به ورود به مناقشه جاری در خاورمیانه، چین به صورت مستقیم از خطاهای راهبردی آمریکا در منطقه غرب آسیا منفعت می برد.

سون دگانگ، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه فودان، به روزنامه گلوبال تایمز چین می گوید: «وابستگی امنیتی چنددهه ای به قدرت های فرامنطقه ای در زمان بروز تهدیدهای واقعی نتوانست امنیت پایدار ایجاد کند. کشورهای منطقه در حال بازنگری استراتژیک هستند تا از تبدیل شدن به پیاده نظام یا سیبل رقابت قدرت های بزرگ جلوگیری کنند.»

به همین دلیل است که بر اساس بیانیه رسمی دولت چین شی جین پینگ در گفت وگو با عبدالفتاح سیسی، رئیس جمهور مصر تأکید کرد: «کشورهای خاورمیانه باید با مداخلات و فشارهای خارجی مخالفت کنند. چین آماده است با کشورهای منطقه برای تأمین امنیت مسیرهای بین المللی کشتیرانی و پیشبرد همکاری های توسعه ای همکاری کند.»

یانگ شیائوتونگ، پژوهشگر مؤسسه هورایزن اینسایت، در یادداشتی برای الجزیره با اشاره به اینکه چین هیچ تمایلی به پیروزی آمریکا در جنگ علیه ایران ندارد می نویسد: «با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از نفت وارداتی چین از کشورهایی تأمین می شود که تحت نفوذ آمریکا قرار دارند، شریان حیاتی اقتصادی چین عملاً در دست آمریکا خواهد بود. پیروزی در ایران همچنین واشنگتن را جسورتر خواهد کرد تا به تلاش های خود برای تغییر رژیم در سایر کشورهایی که روابط نزدیکی با پکن دارند، ادامه دهد. این موضوع حفاظت از منافع فرامرزهای چین را روزبه روز دشوارتر خواهد کرد؛ درست همان طور که در ماجرای توقیف دو بندر تحت مدیریت چین توسط پاناما تحت فشارهای آمریکا رخ داد.»

این تحلیل گر معتقد است که در عین حال چین نگران تشدید اختلاف ها میان ایران و کشورهای منطقه بر اثر جنگ نیز هست. پکن به عنوان میانجی عادی سازی روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی، از کاهش اختلاف ها در منطقه حمایت کرده است و اصل اول طرح چهار ماده ای چین نیز بر «همزیستی مسالمت آمیز» میان کشورهای منطقه تأکید دارد.

تأکید شی بر مخالفت کشورهای منطقه با «مداخلات و فشارهای خارجی» و اصرار بر چهار اصل همزیستی مسالمت آمیز، احترام به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی، حاکمیت قانون در عرصه بین المللی و ایجاد توازن میان امنیت و توسعه برای معماری امنیتی منطقه خاورمیانه، نشان می دهد که چین از ایجاد یک ساز و کار همکاری منطقه ای برای امنیت حمایت می کند.

دیدگاه چین به آینده خاورمیانه، در چارچوب طرح چهار ماده ای شی جین پینگ، یک دیدگاه بلندمدت مبتنی بر امنیت درون زا و همکاری جمعی کشورهای منطقه است. امری که در شرایط جنگی فعلی تحقق آن دور از دسترس به نظر می رسد. اما تکرار این سیاست از سوی پکن، به این معنی است که رویکرد چین به منطقه مبتنی بر استراتژی بلندمدتی است که دوران پس از جنگ را در نظر می گیرد.

دیدگاه چین نسبت به معماری آینده امنیتی منطقه خاورمیانه، با تأکید بر اجتناب از مداخله خارجی، ناشی از پیش بینی پکن در مورد کمرنگ تر شدن نقش آمریکا در منطقه در بلندمدت است. چین از طریق کنار ماندن از مناقشه جاری به همه کشورهای منطقه اطمینان می دهد که در صورت خروج آمریکا، قصد ندارد که جانشین آمریکا در خاورمیانه شود، بلکه از ساز و کارهای امنیت درون زا و همکاری های جمعی منطقه ای برای حفظ صلح و ثبات در خاورمیانه حمایت خواهد کرد.

315

این خبر توسط سایت خبرآنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : خبرآنلاین