در 1404 بیشترین مصرف روزانه بنزین به ثبت رسید

به گزارش سرویس اقتصادی خبر ناب به نقل از خبرآنلاین - خبرآنلاین در دو دهه گذشته دولت ها تلاش خود را بر کنترل مصرف بنزین قرار داده اند. در ابتدای دهه ۸۰ سطح مصرف بنزین و دیگر حامل های انرژی آن قدر بود که دولت ها (هم دولت اصلاح طلب خاتمی و هم دولت اصولگرای احمدی نژاد) به دنبال اقداماتی رفتند که به کاهش مصرف منجر شود. دستکاری قیمتی آن راه کاری بود که از نظر اقتصاددانان نزدیک دولت می توانست به نحوی محسوس مصرف بنزین را کاهش دهد؛ در عمل اما چنین نشد.

در سال ۸۵ که قیمت هر لیتر بنزین ۱۰۰ تومان بود، ایرانیان روزانه ۷۳ میلیون و ۷۰۰ هزار لیتر بنزین مصرف می کردند. از آن زمان تا به امروز قیمت نرخ سوم به پنج هزار تومان رسیده، یعنی ۵۰ برابر ۲۰ سال پیش اما مصرف بنزین به روزانه بیش از ۱۲۹ میلیون لیتر افزایش یافته است.

در طول این سال ها کمترین میزان مصرف روزانه بنزین با ۵۹ میلیون و ۹۰۰ هزار لیتر در سال ۹۰ به دست آمد. بیشترین مصرف روزانه بنزین هم در سال ۱۴۰۴ با مصرف روزانه ۱۳۰ میلیون لیتر حاصل شد. درواقع مصرف بنزین در این مدت ۲.۱ برابر شده است. این در حالی است که قیمت بنزین چندین و چند بار افزایش یافت از جمله در آبان ۹۸ که روزهایی سخت و تلخ در کشور رقم خورد.

در شرایطی هم اکنون میان تولید و نیاز مصرفی شکاف ۱۵ میلیون لیتری در روز شکل گرفته که به نظر می رسد باز هم بخشی از تحلیل گران اقتصادی تصور می کنند صرف بازی با قیمت و گران سازی هم می تواند به کاهش مصرف منجر شود و هم درآمدی را نصیب دولت خواهد کرد. در عمل اما هیچ کدام از این اهداف رسمی و غیررسمی محقق نشده اند.

افزایش قیمت سوخت معمولاً به عنوان سریع ترین ابزار کنترل مصرف مطرح می شد، اما شرایط کنونی کشور چنین امکانی را محدود کرده است. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، هر گونه افزایش قیمت بنزین در فضای جنگی و فشارهای معیشتی، می تواند آثار اجتماعی و روانی گسترده ای در جامعه بر جای بگذارد و هزینه هایی فراتر از منافع اقتصادی آن ایجاد کند. بنابراین، سیاست گذاری امروز باید بر این اصل استوار باشد که مصرف را بدون افزایش قیمت مدیریت کنیم؛ هدفی که هرچند دشوار است، اما با مجموعه ای از اقدامات مدیریتی، فنی و فرهنگی کاملاً دست یافتنی خواهد بود.

بررسی آمارها نشان می دهد تنها زمانی که مصرف بنزین به نحوی محسوس کاهش پیدا کرد در سال ۹۹ بود آن هم نه به دلیل جراحی قیمتی آبان ۹۸؛ بلکه به دلیل شیوع ویروس کرونا در طول سال ۹۹ مصرف بنزین روزانه ۱۴ میلیون لیتر کاهش یافت. درواقع شیوع کرونا با تحمیل تعطیلی های گسترده به کشور زمینه را برای کاهش تردد و متعاقب آن کاهش مصرف حامل های انرژی و بنزین مهیا کرد. بنابراین افزایش قیمت با هدف کاهش مصرف با وجود تکرار چند باره آن در ایران، هیچ گاه محقق نشده است.

در مورد افزایش درآمدها هم به نظر می رسد تحلیل گران اقتصاد آزاد اشتباه می کنند. بررسی ها نشان می دهد دولت ها بزرگترین قربانیان تورم هستند و به این اعتبار هر سیاست تورم زایی که اجرا شود در نهایت به افزایش هزینه های دولت منجر می شود. یک بررسی نشان می دهد افزایش یک درصد تورم در سال بعد، ۳.۵ درصد بر هزینه های دولت خواهد افزود. دولت در ایران بزرگترین مصرف کننده هم هست و بنابراین هر افزایش درآمدی از طریق گران سازی خدمات دولتی، در نهایت به افزایش ناترازی ها در بخش های دیگر از جمله بخش مالی منجر می شود.

شکاف فعلی میان تولید و مصرف بنزین و دیگر حامل های انرژی یک شکاف واقعی غیرقابل چشم پوشی است و به نظر می رسد تا زمانی که دولت نتواند تولید را به نحوی چشمگیر افزایش دهد، این دست اقدامات مانند گران سازی ها بتواند کمک شایانی به رفع ناترازی انرژی کند.