پشت صحنه بزرگ ترین عملیات درمانی کشور - راز پایان بدون بحران یک مراسم میلیونی چه بود؟

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از همشهری - مریم سرخوش: عملیات امدادرسانی به مراسم تشییع و بدرقه رهبر شهید، یکی از بزرگ ترین مأموریت های تاریخ اورژانس پیش بیمارستانی کشور و استان تهران بود؛ مأموریتی که از زائرشهرها تا مصلی و مسیر تشییع را در برگرفت و با وجود حضور میلیونی مردم، بدون حتی یک فوتی ناشی از ازدحام به پایان رسید.

پشت این موفقیت روزها برنامه ریزی، هماهنگی میان ده ها دستگاه اجرایی و طراحی چندلایه برای انتقال بیماران در زمین، مترو و آسمان است؛ از استقرار صدها ناوگان امدادی و بیمارستان های صحرایی گرفته تا اجرای نخستین تجربه انتقال ریلی بیماران و آماده باش اورژانس هوایی.

اسماعیل فراهانی، قائم مقام اورژانس تهران و دبیر کمیته امداد و فوریت های پزشکی مراسم تشییع و بدرقه رهبر شهید، در گفت وگو با همشهری از پشت صحنه این عملیات، مهم ترین چالش ها، تدابیر مدیریتی، نقش مردم در موفقیت امدادرسانی و درس آموخته های بزرگ ترین عملیات درمانی کشور می گوید.

در این ۴ روز (جمعه تا دوشنبه)، بزرگ ترین چالش غیرمنتظره ای که اورژانس استان تهران با آن روبه رو شد، چه بود؟

بر اساس برنامه ریزی ها و هماهنگی های انجام شده، چالش جدی نداشتیم. اما روز یکشنبه و هم زمان با برگزاری نماز، قرار بود جمعیت از یک مسیر وارد شود، در مراسم حضور پیدا کند و از همان مسیر خارج شود. در یک نقطه، مسیر ورود و خروج جمعیت با هم تلاقی پیدا کرد که به دلیل گرمای هوا و ازدحام، چالش کوچکی برای ما ایجاد شد. البته نیروهای عملیاتی ما بلافاصله وارد عمل شدند و خدمات به موقع را به افرادی که دچار بی حالی و گرمازدگی شده بودند، ارائه کردند. در مجموع، در همه محورهای تحت پوشش، از زائرشهرها تا مصلی که کانون اصلی مراسم بود و همچنین در مسیر تشییع روز دوشنبه از دماوند تا اتوبان لشگری، مشکل حادی نداشتیم.

به نظر شما مهم ترین تصمیم مدیریتی که باعث موفقیت این عملیات شد، چه بود؟

در ستاد بزرگداشت، برآورد حضور بیش از ۲۰ میلیون نفر اعلام شده بود. البته ما تجربه برگزاری مراسم های بزرگی مانند تشییع شهید سلیمانی، شهید رئیسی، سایر فرماندهان و همچنین مراسم بزرگداشت امام راحل در مرقد مطهر را داشتیم، اما این مأموریت متفاوت بود. پیش بینی حضور جمعیت قابل توجهی از سراسر کشور را داشتیم و به همین دلیل به هماهنگی و برنامه ریزی دقیق تری نیاز بود. با توجه به حساسیت ها و نگاه بین المللی به این مراسم، از ظرفیت تمام نهادها و دستگاه هایی که در حوزه فوریت های پزشکی توان عملیاتی داشتند، استفاده شد.
کارگروه های ویژه تشکیل شد و جلسات مستمری برای بررسی ریزترین جزئیات برگزار کردیم. علاوه بر ظرفیت اورژانس استان تهران، از توان اورژانس پیش بیمارستانی سایر دانشگاه های علوم پزشکی، ستاد کل نیروهای مسلح، بخش خصوصی و حتی شرکت ها و سازمان هایی که آمبولانس و مراکز درمانی در اختیار داشتند نیز استفاده شد. مجموعه این تمهیدات باعث شد عملیات با این وسعت، در سطوح مختلف عملیاتی برنامه ریزی و اجرا شود.

سطح نخست، امدادرسانی زمینی با استفاده از آمبولانس، موتورلانس و اتوبوس آمبولانس بود، اما از همان ابتدا این احتمال را هم در نظر گرفتیم که به دلیل ازدحام جمعیت، انتقال زمینی بیماران با مشکل مواجه شود. به همین دلیل، سطح دوم را اورژانس ریلی مترو در نظر گرفتیم. بر این اساس، ایستگاه های متروی مصلی، میرزای شیرازی و شهید بهشتی به عنوان مبدأ و ایستگاه های جوانمرد و علی آباد به دلیل هم سطح بودن با زمین به عنوان مقصد انتخاب شدند. اتوبوس آمبولانس ها و آمبولانس ها نیز در مقصد مستقر شدند. هماهنگی برای ورود قطار، انتقال بیماران به سکو و سپس تحویل آنها به ناوگان امدادی نیز از قبل پیش بینی شده بود.

سطح سوم، اورژانس هوایی بود. هفت فروند بالگرد مستقر شدند و ۱۰ پد نشست و برخاست در محدوده مصلی ایجاد شد. ایمنی و دسترسی این پدها به دقت بررسی شد و همه آمبولانس ها نقشه آنها را در اختیار داشتند تا در صورت نیاز، نیروها بتوانند در کوتاه ترین زمان خود را به محل برسانند.
در طرح عملیاتی راهور نیز یک مسیر اختصاصی امداد و انتقال در نظر گرفته شده بود و خیابان های پیرامونی برای تردد آمبولانس ها اختصاص یافت. با این حال، با توجه به ازدحام جمعیت، پیش بینی کرده بودیم که بیماران ابتدا به صورت زمینی از داخل مصلی به حلقه بیرونی و نزدیک درهای خروج منتقل شوند و سپس وارد محدوده امن پلیس راهور شده و تحویل آمبولانس ها شوند. البته این پیش بینی را هم کرده بودیم که زمان بر باشد، به همین دلیل بخش عمده انتقال بیماران را به اورژانس هوایی اختصاص دادیم.
علاوه بر این، انتقال ریلی نیز برای نخستین بار در یک عملیات واقعی و هم زمان با برگزاری مراسم اجرا شد و بخشی از بیماران از این طریق جابه جا شدند. در مجموع، هم افزایی و انسجام میان دستگاه های مختلف و احساس مسئولیت سنگینی که بر عهده اورژانس بود تا کوچک ترین خطا یا بی برنامگی رخ ندهد، زمینه ساز موفقیت این عملیات بزرگ شد.

تجربه نخست انتقال ریلی بیماران هم بسیار ارزشمند بود، آیا قرار است در مراسم های بزرگ آینده هم از آن استفاده شود؟

سال های قبل به دنبال راه اندازی آمبولانس ریلی بودیم؛ یعنی واگنی که به آمبولانس تبدیل شود تا در صورت بروز اختلال در انتقال زمینی، مانند ترافیک سنگین، بحران ها یا انسداد مسیرها، بیماران از طریق مترو منتقل شوند. این موضوع تا حدی هم پیش رفت، اما به نتیجه نرسید.
اکنون نیز در حوزه پدافند غیرعامل، پیگیر اتصال برخی خطوط مترو به بیمارستان ها هستیم که هنوز اجرایی نشده، اما برنامه ریزی برای آن ادامه دارد. در مراسم تشییع رهبر شهید، به صورت جدی از این ظرفیت استفاده کردیم، زیرا انتقال بیماران با آمبولانس در میان ازدحام جمعیت بسیار دشوار بود. ظرفیت شبانه روزی برای اورژانس ریلی در نظر گرفته شد و طبق هماهنگی های انجام شده، شش بیمار از این طریق منتقل شدند.

دانلود ویدیو

به نظر می رسد که حضور نیروهای امدادی میان مردم هم در این باره بسیار موثر بوده است؟

هدف اصلی ما این بود که این مراسم بدون حتی یک فوتی به پایان برسد. یکی از مهم ترین تدابیرمان نیز افزایش دسترسی مردم به خدمات درمانی بود؛ به گونه ای که در شعاع حدود ۵۰ متری، یک آمبولانس، تیم پیاده، اتوبوس آمبولانس، ایستگاه سلامت یا یکی از نیروهای امدادی در دسترس مردم باشد تا در صورت بروز هر مشکلی، خدمات در کوتاه ترین زمان ارائه شود.
در کانون اصلی مراسم در مصلی نیز در شش نقطه، اتوبوس آمبولانس ها مستقر بودند که در هر شیفت پنج کارشناس حضور داشتند و هر کدام نیز به تخت احیای قلبی ـ ریوی مجهز بودند. خدمات به صورت لایه لایه ارائه می شد؛ برخی بیماران در همان محل درمان می شدند، برخی به بیمارستان های صحرایی منتقل می شدند و در صورت نیاز، گروهی نیز به بیمارستان های اصلی شهر اعزام می شدند. کمیته بهداشت و درمان مراسم نیز عملکرد بسیار خوبی داشت و با استقرار ۸۰۰ تخت در بیمارستان های صحرایی، خدمات درمانی مناسبی به بیماران ارائه شد.

آیا فناوری یا سامانه جدیدی برای رصد لحظه ای وضعیت نیروها، آمبولانس ها و بیماران در طول این مراسم استفاده شد؟

چند لایه ارتباطی تعریف کرده بودیم؛ از بی سیم دیجیتال و آنالوگ گرفته تا تلفن و شبک PMC . تمام ناوگان عملیاتی مستقر در سطح استان، همراه با اتوماسیون عملیاتی که اطلاعات و پرونده پزشکی بیماران را ثبت می کرد، در قالب یک شبکه یکپارچه فعالیت می کردند و فرماندهان نیز در همین بستر با یکدیگر در ارتباط بودند. ۱۰۰ دستگاه آمبولانس و ۳۰ دستگاه اتوبوس آمبولانس هم از استان های دیگر در اختیار گرفته شد که همگی به این شبکه متصل بودند. یکپارچه شدن این ناوگان، سرعت و دقت ثبت عملیات و همچنین زمان بندی اعزام و انتقال بیماران را به شکل قابل توجهی افزایش داد.

هم زمان با این مراسم، مأموریت های عادی اورژانس تهران نیز ادامه داشت. چگونه توانستید بدون اختلال، هر دو مأموریت را مدیریت کنید؟

در اورژانس پیش بیمارستانی، خدمات جاری هیچ گاه متوقف نمی شود و مردم به صورت شبانه روزی با ما تماس می گیرند. از ابتدا دو مأموریت را به صورت هم زمان تعریف کرده بودیم؛ نخست پوشش مراسم تشییع و بدرقه و دوم پاسخگویی به مأموریت های روزمره اورژانس. به دلیل افزایش ظرفیت و با همراهی همکاران داوطلب، سازمان های همکار و سایر دانشگاه های علوم پزشکی، ۳۰ درصد توان اورژانس به پوشش مراسم اختصاص یافت و ۷۰ درصد توان عملیاتی پایگاه ها نیز بدون هیچ وقفه ای برای ارائه خدمات به مادران باردار، بیماران قلبی، موارد مسمومیت، حوادث ترافیکی و غیرترافیکی و سایر مأموریت های روزمره حفظ شد.

یکی از نکات قابل توجه، پایین بودن نسبت انتقال بیماران به مراکز درمانی بود. این موضوع ناشی از چه برنامه ریزی یا اقداماتی بود؟

این موضوع چند عامل داشت؛ نخست، برنامه ریزی مناسب برای هدایت جمعیت و خروج آنها از داخل مصلی. نکته دیگر، آموزش ها و توصیه هایی بود که پیش از برگزاری مراسم درباره مصرف آب، تغذیه، پیشگیری از گرمازدگی و سایر موارد به مردم ارائه شد؛ در این زمینه حدود ۴۰ کلیپ آموزشی منتشر کردیم. عامل مهم دیگر، آمادگی مجموعه حوزه سلامت بود که بسیار پررنگ پای کار آمد. از بخش های بهداشت و درمان گرفته تا سازمان غذا و دارو، انتقال خون، آزمایشگاه ها و سایر ارکان حوزه سلامت، همه حضور فعال داشتند و همین موضوع باعث شد بخش عمده خدمات در همان محل ارائه شود؛ زیرا انتقال بیماران در آن شرایط کار آسانی نبود.

بیمارستان های صحرایی هم نقش بسیار مؤثری داشتند و هر یک از آنها به بیش از دو هزار نفر خدمات درمانی ارائه دادند. نیروهای عملیاتی اورژانس نیز در همان محل، خدمات اولیه و رسیدگی های به موقع را انجام می دادند. ایستگاه های سلامت نیز به صورت گسترده فعال بودند و تیم های ایمنی، به طور مستمر مسیرها و محل برگزاری مراسم را رصد و مخاطرات احتمالی را برطرف می کردند.

همچنین در حوزه حمل ونقل عمومی نیز برنامه ریزی به گونه ای انجام شد که زائران بیشتر از وسایل حمل ونقل عمومی استفاده کنند؛ موضوعی که به کاهش حوادث ترافیکی کمک کرد. مجموعه این اقدامات باعث شد تعداد بیماران ترومایی یا موارد دارای آسیب شدید بسیار اندک باشد و در نتیجه آمار انتقال بیماران به بیمارستان ها نیز بالا نرود.

به نظر شما کدام رفتار و همکاری مردم بیشترین کمک را به نیروهای امدادی کرد؟ حتی تصویری هم از بازگشایی مسیر برای آمبولانس در ازدحام جمعیت از سوی مردم منتشر شده که روایت خوبی از فرهنگ همراهی آنهاست.

مردم در عمل به آموزش ها و توصیه های ارائه شده همکاری بسیار خوبی داشتند. تصویری هم که از باز شدن مسیر حرکت آمبولانس در میان ازدحام جمعیت منتشر شد، به خوبی فرهنگ همکاری مردم با نیروهای امدادی را به تصویر کشید. این تصویر، در کنار سایر جلوه های همراهی مردم، نماد همدلی آنان با سازمان اورژانس و کادر امدادی بود.

اگر بخواهید به عملکرد اورژانس استان تهران در این عملیات از یک تا ۱۰ نمره بدهید، چه نمره ای می دهید و چرا؟

البته قضاوت نهایی با مردم است و آنها باید به عملکرد ما نمره بدهند، اما فکر می کنم نمره ۱۰ را خواهیم گرفت. تمام تلاش ما این بود که این مراسم با چنین وسعتی، بدون حتی یک فوتی به پایان برسد و هر آنچه در توان داشتیم، در حوزه برنامه ریزی، عملیات و خدمات به کار گرفتیم. با وجود ازدحام جمعیت، گرمای هوا، حضور اقشار مختلف از کودکان تا سالمندان و حتی افراد دارای بیماری های زمینه ای، به این هدف رسیدیم که دستاورد بسیار ارزشمندی است. همچنین دو بیمار دچار ایست قلبی را با بالگرد منتقل کردیم و هر دو نجات پیدا کردند. این دستاورد بزرگی بود که در آن حجم از جمعیت، بیماران در کوتاه ترین زمان ممکن و با هماهنگی کامل به بیمارستان منتقل شدند و جانشان نجات پیدا کرد. اما در نهایت، این مردم بودند که با حضور میلیونی خود حماسه آفریدند و ما نیز تلاش کردیم در قامت خادمان آنان، بهترین خدمات ممکن را ارائه کنیم.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین