14 سال هشتگ برای یک عادت - چرا هنوز آشغال می ریزیم؟

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از همشهری - فاطمه عسگری نیا :بطری های پلاستیکی کنار جاده، ظرف های یک بارمصرف در حاشیه جنگل، کیسه های زباله در ساحل و طبیعتی که بعد از رفتن مسافران چیزی جز زباله برایش باقی نمی ماند. عجیب اینجاست که ما سال هاست درباره همین صحنه حرف می زنیم، کمپین راه می اندازیم، هشتگ می زنیم و از مردم می خواهیم زباله شان را در طبیعت رها نکنند، اما هنوز با رسیدن فصل سفر، همان تصاویر تکرار می شوند.

از رفتگران طبیعت تا من باشعورم

قصه دست کم به سال۱۳۹۱ برمی گردد؛ زمانی که #رفتگران_ طبیعت_ ایران به ابتکار کاظم نجاریون شکل گرفت. ماجرا از ۲۸خرداد همان سال و پاکسازی دریاچه چورت آغاز شد؛ عکس های زباله های جمع آوری شده در فضای مجازی منتشر شد و استقبال کاربران به شکل گیری صفحه رفتگران طبیعت ایران در فیسبوک انجامید. شعارشان هم این بود: «ما دیگه آشغال نمی ریزیم». در مدت کوتاهی این حرکت از یک اقدام فردی به پویشی فراگیر تبدیل شد و گروه هایی در نقاط مختلف کشور برای پاکسازی طبیعت شکل گرفتند.

آن روزها هنوز شبکه های اجتماعی مثل امروز گسترده نبودند، اما پیام ساده بود؛ طبیعت جای زباله نیست. گروه های مردمی به جای اینکه فقط درباره آلودگی طبیعت حرف بزنند، دستکش و کیسه به دست گرفتند و راهی مناطق آلوده شدند. گزارش های همان سال از برنامه های پاکسازی در مناطق مختلف، ازجمله مازندران، حکایت داشت.

یک پیام، هزار هشتگ

بعدها این مطالبه با عبارت ها و هشتگ های مختلف ادامه پیدا کرد؛ #نه_ به_ زباله_ ریختن، #آشغال_ نریزیم، #آشغال_ جمع_ کنیم و در ادامه #به_ احترام_ زمین، #رد_پاک و #آشغال_تگ. هرکدام تلاش کردند همان پیام قدیمی را با زبان و ادبیات روز شبکه های اجتماعی دوباره مطرح کنند. نکته مهم این است که برای همه این هشتگ ها نمی توان یک تاریخ دقیق و مستند برای نخستین استفاده تعیین کرد؛ اما روند کلی روشن است: در طول سال ها پیام نریختن زباله بارها در قالب پویش های جدید بازتولید شده است.

وقتی هشتگ دستکش به دست می خواهد

در سال۱۳۹۷، #به_ احترام_ زمین به یکی از عنوان هایی تبدیل شد که همزمان با سفرهای تابستانی برای جلب توجه مردم به مسئله زباله و حفظ طبیعت مطرح شد. چندماه بعد، در سال۱۳۹۸، یک موج جهانی با نام TrashTag فضای مجازی را گرفت؛ چالشی که از کاربران می خواست به جای صرفاً حرف زدن درباره زباله، یک نقطه آلوده را پاکسازی کنند، تصویر قبل و بعد آن را منتشر کنند و دیگران را هم به این کار دعوت کنند. این بار هشتگ قرار بود بهانه ای برای عمل باشد.

سال ها گذشت و شبکه های اجتماعی هم تغییر کردند. فیسبوک جای خود را به اینستاگرام و دیگر سکوها داد و شکل کمپین ها عوض شد، اما زباله همچنان همان زباله بود.

من باشعورم؛ آزمون روی زمین

حالا در شهریور۱۴۰۵ بار دیگر یک عبارت تازه در فضای مجازی دست به دست می شود: #من_باشعورم؛ پویشی با این پیام که باشعوربودن یعنی زباله نریختن. همزمان تصاویر طبیعت آلوده مازندران و گیلان و حجم زباله ها و نخاله های رهاشده در مناطق گردشگرپذیر منتشر شده است. گزارش های منتشرشده در روزهای اخیر از تداوم این معضل در سوادکوه، نوشهر و دیگر مناطق خوش آب وهوای کشور خبر می دهند.

اینجاست که تناقض خودش را نشان می دهد؛ بیش از یک دهه است که شکل پیام عوض می شود، اما مسئله هنوز باقی است. یک روز می گوییم آشغال نریزیم، روز دیگر به احترام زمین، بعد رد پاک و TrashTag و امروز من باشعورم. هشتگ ها تغییر کرده اند، اما هر تابستان دوباره باید همان درخواست را تکرار کنیم. شاید مسئله دیگر این نباشد که مردم نمی دانند نباید زباله بریزند. بعد از این همه سال تقریباً همه می دانند بطری پلاستیکی، ظرف غذا و کیسه زباله جایشان وسط جنگل و ساحل نیست. مسئله این است که دانستن همیشه به انجام دادن منجر نمی شود. برای همین است که هنوز عده ای در فضای مجازی زیر تصاویر طبیعت پاک از حفظ محیط زیست می نویسند، اما در دنیای واقعی، بعد از تمام شدن پیک نیک، بخشی از وسایل شان را همان جا جا می گذارند. عده ای هشتگ می زنند و عده ای دیگر باید زباله هایشان را جمع کنند.

از سال۱۳۹۱ تا امروز پیام بارها تکرار شده است؛ با شعارهای مختلف، با چهره های مختلف و در شبکه های اجتماعی مختلف، اما شاید حالا وقت آن باشد که موفقیت این پویش ها را نه با تعداد هشتگ ها و بازنشرها بلکه با یک سؤال ساده بسنجیم: چند نفر بعد از پایان سفر زباله شان را واقعاً با خودشان برمی گردانند؟ چون هشتگ را می شود روی صفحه نوشت؛ اما پاسخ واقعی جایی روی زمین و میان همان بطری ها و کیسه های پلاستیکی دیده می شود.

باکس:

هشتگ زیاد، تغییر رفتار کم

سیاوش آقاآخانی، استاد دانشکده محیط زیست و فعال محیط زیست معتقد است تداوم زباله ریزی در طبیعت، با وجود بیش از یک دهه فعالیت کمپین ها و هشتگ های «زباله نریزیم»، نشان می دهد که صرفاً نمی توان به اثرگذاری پویش های مجازی دل بست. به گفته او یکی از آسیب های امروز کنشگری اجتماعی این است که رفتار واقعی جای خود را به «کنش مجازی» داده است؛ یعنی لایک، کامنت، بازنشر و هشتگ جای مشارکت عملی را گرفته اند.

او می گوید پویش های محیط زیستی ظرفیت بالایی برای اطلاع رسانی دارند، اما یک سؤال اساسی همچنان باقی است: این همه هشتگ چقدر توانسته رفتار مردم را در طبیعت تغییر دهد؟

این استاد دانشگاه با اشاره به تفاوت میان اطلاع رسانی و آگاهی سازی می گوید که آگاهی سازی باید درنهایت به رفتار منجر شود. به تعبیر او ممکن است یک شهروند هشتگ زباله نریزیم را لایک کند و برای دوستانش بفرستد، اما چند ساعت بعد، هنگام سفر، شیشه خودرو را پایین بکشد و زباله اش را در طبیعت رها کند. در این شرایط پویش در فضای مجازی موفق بوده، اما در دنیای واقعی شکست خورده است.

از نگاه این فعال محیط زیست، حلقه مفقوده بسیاری از پویش های مجازی پیوست عملی آنهاست: «اگر قرار است کمپینی برای نریختن زباله راه بیفتد، باید مردم را از مرحله دیدن و پسندیدن محتوا به مرحله عمل برساند؛ مشارکت در پاکسازی، مسئولیت پذیری در سفر و مهم تر از همه، تغییر یک عادت روزمره.»

او البته معتقد است نمی توان پویش های مجازی را بی فایده دانست؛ چراکه همین کمپین ها می توانند توجه جامعه را به محیط زیست جلب کنند، اما معتقد است که موفقیت یک پویش را نباید با تعداد لایک و بازدید سنجید؛ معیار اصلی تغییری است که بعد از خاموش شدن صفحه موبایل در رفتار آدم ها اتفاق می افتد.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین