روز بدون کیسه پلاستیکی - بالاخره کیسه پلاستیکی مصرف کنیم یا نه؟

به گزارش سرویس اجتماعی خبر ناب به نقل از همشهری - زهرا رفیعی: برای کاهش مصرف کیسه های پلاستیکی علاوه بر روز جهانی، یک روز ملی هم تعیین شده است. این نام گذاری از سوی فعالان محیط زیست و با حمایت برخی نهادهای شهری برای فرهنگ سازی در زمینه کاهش مصرف کیسه های پلاستیکی انجام شده است. در سال ۱۴۰۱ هم آیین نامه ای در هیات وزیران به تصویب رسید که محتوای اصلی آن کاهش کیسه های پلاستیکی نازک (کمتر از ۲۵ میکرن) بود. اما در این بین برخی کارشناسان از جمله امین صدرنژاد، عضو اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و عضو انجمن صنایع بازیافت ایران، معتقد است علاوه بر مشکلات تقنینی و فنی در موضوع پسماندهای پلاستیکی، مشکل اصلی بیشتر از اینکه خود کیسه پلاستیکی باشد در نحوه مدیریت پسماند پلاستیکی است.

او در گفت و گو با همشهری یکی از تفاوت های اساسی ایران با کشورهای توسعه یافته را در نحوه تدوین مقررات می داند و می گوید: در بسیاری از کشورها پیش از تصویب هر قانون یا آیین نامه، فرآیندی با عنوان «ارزیابی آثار مقررات» انجام می شود تا مشخص شود چرا به چنین مقرره ای نیاز است یعنی اگر تصویب نشود چه پیامدهایی خواهد داشت، آیا راهکارهای دیگری برای رسیدن به هدف وجود دارد؟ و در نهایت این مقرره چگونه قرار است به تحقق اهداف کمک کند؟ اما در ایران چنین فرآیندی وجود ندارد و گزارش های پشتیبان نیز عمدتا در جهت تایید همان مقررات تهیه می شود.

این عضو انجمن صنایع بازیافت ایران که از ابتدای تدوین آیین نامه کاهش مصرف کیسه های پلاستیکی به عنوان نماینده بخش خصوصی در جلسات حضور داشته، می گوید: هیچ گزارش کارشناسی و مستندی درباره ضرورت و شیوه تدوین این آیین نامه در اختیار فعالان بخش خصوصی قرار نگرفته است. جلسات متعددی با حضور کارشناسان برگزار شد، اما حجم ایرادهای آیین نامه به اندازه ای بود که دستیابی به نتیجه را دشوار می کرد و در نهایت نیز این آیین نامه با فشار برخی دستگاه های ذی نفع به تصویب رسید.

او مهم ترین ایراد این آیین نامه را فقدان ضمانت اجرایی می داندو می گوید: در آیین نامه تکالیفی مانند ممنوعیت توزیع رایگان کیسه های پلاستیکی یا الزام تولیدکنندگان به تغییر مشخصات برخی محصولات و استفاده از مواد زیست تخریب پذیر پیش بینی شده، اما اگر تولیدکننده یا عرضه کننده این الزامات را رعایت نکند، مجازاتی برای او تعریف نشده است. از آنجا که بر اساس قانون اساسی، تعیین مجازات باید در قانون پیش بینی و تعیین شود و نه در آیین نامه های هیات وزیران، این تکالیف عملا فاقد ضمانت اجرایی است.

امین صدرنژاد در ادامه به یکی از موضوعات بحث برانگیز سال های اخیر، یعنی استفاده از پلاستیک های زیست تخریب پذیر، اشاره می کند و می گوید: این موضوع در دنیا نیز همچنان محل اختلاف است. بسیاری از این محصولات تنها در شرایط مشخص و کنترل شده قابلیت تجزیه دارند و اگر در طبیعت رها شوند، تفاوت محسوسی با پلاستیک های معمولی نخواهند داشت.

کیسه های پلاستیکی به دلیل وزن کم و قابلیت جابه جایی توسط باد بیشتر از سایر زباله ها در جاده ها و طبیعت به چشم می آید. صدرنژاد یکی از خلاهای مهم قانون مدیریت پسماند را نبود متولی مشخص برای جمع آوری زباله در خارج از محدوده شهرها و روستاها می داند و می گوید: هرچند در قانون مسئولیت هایی برای بخشداری ها در نظر گرفته شده، اما این نهادها نیروی اجرایی کافی برای انجام این وظیفه ندارند و در نتیجه مشخص نیست هزینه و مسئولیت جمع آوری زباله های رهاشده در محورهای مواصلاتی بر عهده چه نهادی است. البته قرار است این ایراد در اصلاح قانون مدیریت پسماند برطرف شود.

این فعال حوزه بازیافت معتقد است حذف کامل کیسه های پلاستیکی نیز به نفع محیط زیست نیست و توضیح می دهد: اگر موضوع رهاسازی زباله را کنار بگذاریم، بسیاری از گزینه های جایگزین از نظر ردپای محیط زیستی وضعیت مطلوب تری ندارند. تولید کیسه های کاغذی ۲۰ تا ۴۰ برابر و کیسه های پارچه ای ۴۰ هزار برابر ردپای محیط زیستی بیشتری نسبت به کیسه پلاستیکی دارند یعنی یک کیسه پارچه ای باید ۲۰ هزار بار استفاده شود تا در برابر رد پای محیط زیستی یک کیسه پلاستیکی باشد.

این ادعا برخلاف آموزه های محیط زیستی است که انجمن های محیط زیستی و حتی سازمان حفاظت محیط زیست ارائه می کند و بیشتر مفاد «آیین نامه کاهش مصرف کیسه های پلاستیکی» هم بر کاهش مصرف کیسه های پلاستیکی تاکید دارد ولی این فعال حوزه بازیافت می گوید: کیسه پلاستیکی به دلیل مصرف کم مواد اولیه، نیاز کمتر به انرژی در فرآیند تولید، قیمت پایین و مقاومت مناسب، محصولی کارآمد است و مشکل از جایی آغاز می شود که پس از مصرف در محیط رها می شود. از همین رو، راهکار اصلی نیز باید بر جلوگیری از رهاسازی زباله متمرکز باشد، نه ممنوعیت تولید.

صدرنژاد می گوید: دولت به جای افزایش تعداد مقررات، می تواند از ابزارهای اقتصادی استفاده کند؛ از جمله اعمال جریمه برای رهاسازی زباله، ایجاد مشوق برای بازگرداندن پسماند به چرخه بازیافت و اجرای نظام های سپرده یا گرویی که در بسیاری از کشورها تجربه شده است. انجمن بازیافت طی سال های اخیر تلاش کرده چنین سازوکارهایی در کشور اجرایی شود، اما موانعی از سوی برخی دستگاه ها از جمله وزارت صمت و شهرداری ها وجود داشته است.

به باور او، اگر زباله ارزش اقتصادی پیدا کند، انگیزه رهاسازی آن نیز کاهش می یابد. به همین دلیل، توسعه شرکت های خدمات جمع آوری پسماند و فراهم شدن امکان فروش ضایعات قابل بازیافت توسط شهروندان می تواند یکی از مؤثرترین راهکارها برای بازگرداندن پلاستیک به چرخه بازیافت باشد. در برخی کشورها کیسه های خرید در نهایت به عنوان کیسه زباله مورد استفاده قرار می گیرد و سپس همراه زباله به سیستم جمع آوری تحویل داده می شود؛ رویکردی که باعث افزایش عمر مصرف کیسه و کاهش تولید پسماند می شود.

او درباره سیاست کشورهای محدودکننده مصرف پلاستیک نیز توضیح می دهد: شرایط این کشورها با ایران یکسان نیست. آنها منابع فراوان چوب، آب و مواد اولیه برای تولید کاغذ و پارچه دارند و در عین حال از مصرف کنندگان عمده نفت به شمار می روند؛ بنابراین نمی توان سیاست های آنها را بدون توجه به تفاوت های اقتصادی و اقلیمی، عینا در ایران اجرا کرد. بخش قابل توجهی از آلودگی های پلاستیکی در دنیا ناشی از فعالیت های صنعت ماهیگیری و رهاسازی تجهیزات صید است، در حالی که در بسیاری از موارد، این مسئله به طور کلی به مصرف پلاستیک نسبت داده می شود.

او معتقد است تغییر رفتار مصرف کنندگان بیش از آنکه نتیجه تصویب مقررات باشد، حاصل سازوکارهای اقتصادی است امین صدر نژاد می گوید: زمانی که کیسه در نانوایی ها قیمت گذاری شد، بسیاری از مردم استفاده از کیسه شخصی یا پارچه ای را ترجیح دادند، در حالی که در مراکزی که کیسه رایگان توزیع می شود، مصرف همچنان بالاست. از نگاه او، ایجاد انگیزه اقتصادی در بسیاری از موارد مؤثرتر از تصویب مقررات جدید است.

به گفته این عضو اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران در ایران گاهی تصویب آیین نامه ها به شاخص ارزیابی عملکرد مدیران تبدیل شده و تعداد مقررات جدید به عنوان دستاورد مدیریتی معرفی می شود؛ در حالی که موفقیت یک سیاست باید بر اساس میزان تحقق اهداف آن سنجیده شود، نه صرفا تعداد مصوبات.

صدرنژاد در پایان، با اشاره به تجربه شخصی خود می گوید که برای برخی مصارف مانند کیسه فریزر همچنان از محصولات پلاستیکی استفاده می کند، اما برای حمل خرید، در مواردی که نیاز باشد، از کیسه پارچه ای استفاده می کند و کیسه های خرید را نیز دوباره برای جمع آوری زباله به کار می گیرد.

خلاصه مهم ترین مفاد «آیین نامه کاهش مصرف کیسه های پلاستیکی»

• تولیدکنندگان کیسه های پلاستیکی زیر ۲۵ میکرون باید طی ۵ سال، هر سال ۲۰ درصد از ظرفیت تولید خود را به کیسه های سازگار با محیط زیست یا زیست تخریب پذیر تبدیل کنند.
• توزیع رایگان کیسه پلاستیکی (به جز برخی مصارف مانند میوه فروشی ها) باید متوقف شود.
• توزیع کیسه های بسیار نازک زیر ۲۵ میکرون ممنوع شود.
• فروشگاه های زنجیره ای نباید کیسه های کمتر از ۶۰ میکرون توزیع کنند.
• برای مشتریانی که کیسه دریافت نمی کنند، مشوق هایی مانند امتیاز باشگاه مشتریان در نظر گرفته شود.
• تولید کیسه های اصطلاحاً «اکسو-تجزیه پذیر» که فقط به ریزپلاستیک تبدیل می شوند، ممنوع شود.
• وزارتخانه ها موظف به فرهنگ سازی و ارائه گزارش سالانه از میزان کاهش مصرف شدند.

این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و خبر ناب صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین